سواد رسانهای؛ چگونه هر چیزی را باور نکنیم؟ (قسمت پنجم)
25 آبان, 1404 - 16:16dehghani
فراز صالحی
سوگیری تأییدی (Confirmation Bias)
یکی دیگر از راههایی که مغز با استفاده از آن در زمان صرفهجویی میکند، پیدا کردن اطلاعاتی است که قبلاً به درستیِ آن اعتقاد داریم. چنین چیزی "سوگیری تأییدی" نام دارد و به این معناست که افراد به صورت طبیعی به دنبال اطلاعاتی هستند که باورها و اطلاعات پیشین آنها را تأیید میکند. برای مثال اگر طرفدار مدل فکری یا گروه سیاسی خاصی هستید، معمولاً در رسانهها اخباری را میخوانید که آنها را تأیید کند. همچنین این سوگیری باعث میشود افراد با دیدگاههای مختلف، درک و برداشت متفاوتی از یک رسانه داشته باشند. این سوگیری مانند قانون تکمیل، برای افراد خطرناک است؛ چراکه الگوریتمهای شبکههای اجتماعی معروف؛ مانند فیسبوک (Facebook)، توییتر (Twitter)، اینستاگرام (Instagram) و … به گونهای تنظیمشدهاند که این سوگیری را در افراد تقویت کنند. از آنجایی که هدف تمامی این شبکههای اجتماعی، حضور و گذاشتن زمان بیشتر افراد در آنها است، الگوریتمها به افراد چیزهای بیشتری را که دوست دارند، نشان میدهد.
اطلاعات قابلقبول
وقتی مشغله و دغدغههای ما زیاد باشد یا واقعاً به دنبال پیدا کردن پاسخ درست نباشیم، معمولاً هر پاسخی را که در مقابلمان گذاشته شود میپذیریم. به چنین اطلاعاتی قابلقبول گفته میشود. این نوع اطلاعات معمولاً برای مغز ما قابلقبول به نظر میرسند و از آنجایی که دانستن آنها برایمان حیاتی نیستند، برای مغز، چنین پاسخهایی کافی خواهند بود. با وجود چنین ویژگیهایی در مغز انسان، رسانهها میتوانند به راحتی موضوعهای پیچیده یا دشوار را برای افراد به گونهای روایت کنند که افراد با آغوش باز از آن استقبال کنند، حتی اگر نادرست باشد.
پس بهطور خلاصه مغز انسان در رسانه تمایل دارد هر زمان که میتواند، راههای میانبری را انتخاب کند و با کمترین اطلاعات قانع شود، در حالی که اگر موضوع، دقیقتر بررسی شود، برداشت فرد نسبت به موضوع تغییر میکند. به همین دلیل مهم است که بتوانیم راهی را برای جلوگیری از چنین اتفاقهایی پیدا کنیم.
سواد رسانهای
انجمن ملی آموزشدهندگان سواد رسانهای، سواد رسانهای (Media Literacy) را اینگونه توصیف میکند: «توانایی دسترسی، تجزیهوتحلیل، ارزیابی، ایجاد و عمل با استفاده از همه روشهای ارتباطی»
بر اساس این تعریف، هر فرد برای کار کردن با انواع رسانه (از سنتی تا آنلاین) نیاز به ۵ مهارت دارد که در ادامه هر یک را شرح خواهیم داد.