امام باقر علیه السلام فرمودند:  به خدا سوگند که او (مهدی (علیه السلام)) مضطر (حقیقی) است که در کتاب خدا آمده می فرماید: «اَمَّن یجیب المضطر اذ ادعاه و یکشف السؤ...» بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٣٤١ 

تفرقه‌افکنی، استبداد و شاه‌پرستی در اندیشه نائینی

احمدحسین شریفی

 

مرحوم آیت‌الله نائینی در کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله، «اختلاف و انشقاق اجتماعی» را از مهم‌ترین عوامل حاکمیت استبداد داخلی و خارجی می‌داند. به تعبیر دیگر، مهم‌ترین شگرد طواغیت داخلی و خارجی برای سلطه بر مردم و غارت منابع مادی و معنوی آنان را «القاء خلاف فیما بین امت و تفریق کلمه ملت» می‌داند و معتقد است تفرقه‌افکنی، شگرد مشترک همه طواغیت عالم و برده‌داران بزرگ، در طول تاریخ، بوده است: «تمام استعبادات واقعه در امم سابقه و این امّت، به همین تفرّق کلمه ملّیّه منتهی» می‌شود. سپس در تأیید این سخن، به شگرد فرعون برای برده‌گیری بنی‌اسرائیل اشاره می‌کند که به تعبیر قرآن «إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِیَعاً» و می‌گوید اساس حاکمیت فرعون‌ها و سلطنت و حاکمیت برده‌داران بر جوامع انسانی «تفریق کلمه» و «اختلاف و انشقاق اجتماعی» بوده و هست. 

آیت‌الله نائینی «از بین رفتن آزادی‌های مشروع اجتماعی» و در نتیجه «اسارت و بردگی طواغیت داخلی و خارجی» را از بدترین پیامدها و آفت‌های تفرقه و تشتت اجتماعی می‌داند. 
به اعتقاد ایشان، تنها عامل بازدارنده و دافعه‌ی طواغیت از چپاول داشته‌های مردم، اتحاد و همدلی و همبستگی اجتماعی است. و الا طواغیت، به‌محض مشاهده کوچک‌ترین شکاف‌های اجتماعی می‌کوشند اختلاف و تشتت را عمیق کنند تا در پراکندگی نیروهای اجتماعی بتوانند ماهی مراد خویش را صید کنند و خود بر اریکه قدرت و سلطنت تکیه زنند و همین که عنان سلطنت را بر دست بگیرند، از اولین اقداماتشان این است که همه نیروها و عوامل وحدت‌بخش را از میان برمی‌دارند و نابود می‌کنند و ریشه علم و دانش را در مملکت می‌خشکانند و هر چیزی را که موجب حیات و بیداری ملت باشد را از میان برمی‌دارند و با عقب نگه‌داشتن مردم به چپاول منابع آن‌ها می‌پردازند: «و به وسیله اِعمال قوای استعبادیّه و برانداختن ریشه علم و دانش از مملکت و نفوذ دادن به شاه‌پرستی و غیرها از قوای ملعونه و شدّت و مواظبت بر منع از اجتماعات و سایر موجبات حیات و یقظت ملّت قهراً همه را به چنگال آنان گرفتار و به حالت تَخافُونَ أَنْ یَتَخَطَّفَكُمُ النّاسُ می‌رساند».