در دنیای امروز، زن مسلمان با دو تصویر متضاد روبهروست: تصویری سنتی که او را محدود به خانه و خانواده میداند و تصویری غربی که زن را در خدمت مصرفگرایی و جذابیت اجتماعی تعریف میکند. (رهبر معظم انقلاب ۱۳۹۵) اما در میان این دو نگاه، الگوی سومی وجود دارد؛ الگویی برخاسته از متن دین، تجربه انقلاب اسلامی و بیانات مقام معظم رهبری که زن را موجودی خردمند، فعال و تمدنساز معرفی میکند (کتاب الگوی زن، ۱۴۰۰).
رهبر معظم انقلاب در بیاناتی فرمودند: «زن در تعریف غالباً شرقی، عنصری در حاشیه و بینقش در تاریخسازی است و در تعریف غربی، موجودی است که جنسیت او بر انسانیتش میچربد. اما زن مسلمان، در الگوی سوم، انسانی کامل، خردمند، مؤمن و تمدنساز است» (رهبر معظم انقلاب، ۱۳۹۸). این نگاه، زن را نه در تقابل با مرد؛ بلکه در تعامل با او تعریف میکند. زن مسلمان در الگوی سوم، هم در خانواده نقشآفرین است و هم در اجتماع؛ هم در عرصه علم و فرهنگ میدرخشد و هم در تربیت نسل آینده.
قرآن کریم نیز زن را موجودی مسئول و اثرگذار معرفی میکند و برای او نقشهای خانوادگی و اجتماعی مختلفی را تعریف میکند؛ مثلاً در داستان دختران شعیب، مشارکت اقتصادی زنان با حفظ حیا و وقار توصیف شده است (قصص آیه ۲۵) اینجا زنان را در نقش فعالین اقتصادی بیان میکند، در داستان حضرت مریم (س) نمونهای از زن عالم و تربیتشده الهی است که در قرآن ستایش شده است (زمر آیه ۹) و نقش فرزندی و مادری را به زیبایی انجام میدهد. آیتالله خامنهای تأکید دارند: «زن باید در علم، در فکر، در فرهنگ، در سیاست، در همه عرصهها بدرخشد» (کتاب الگوی زن، ۱۴۰۰).
در حوزه اجتماعی فرهنگی، آیه ۷۱ سوره توبه «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ...» نشان میدهد که زنان نیز در اصلاح جامعه نقش مهم و به سزایی دارند. همچنین ملکه سبا در قرآن، نمونهای از زن مدیر و سیاستمدار است که با عقلانیت کشور خود را نجات داد (نمل آیه ۲۹» ذیل این آیه نقشهای سیاسی زنان مورد توجه و بررسی قرار میگیرد. رهبر معظم انقلاب میفرمایند: «زن مسلمان میتواند در مدیریت، قانونگذاری و تصمیمسازی حضور داشته باشد، به شرط حفظ هویت اسلامی» (رهبر معظم انقلاب، ۱۳۹۸).
حجاب یا همان پوشش و پوشیدگی، نیز در این الگو، نه مانع حضور زن؛ بلکه تضمینکننده سلامت حضور او و تاییدی بر حضور اجتماعی اوست. در واقع قرآن با بیان نقشهای مختلف زنان نه تنها حضور اجتماعی را جایز؛ بلکه مورد تایید و تشویق قرار میدهد؛ چرا که زنان نیمی از جامعه را تشکیل میدهند. آیتالله خامنهای میفرمایند: «حجاب، نه مانع حضور زن؛ بلکه تضمینکننده سلامت حضور اوست»
آیات حجاب مانند یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ (احزاب: ۵۹) و وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ (نور: ۳۱) نشان میدهند که پوشش اسلامی، زمینهساز حضور اجتماعی سالم زنان است.
در واقع، قرآن کریم پایههای یک ارتباط اجتماعی درست را گامبهگام تنظیم کرده است و بعد از بیان همه پایهها، به پوشش و پوشیدگی ظاهری زنان میپردازد. آیه استیذان (سوره نور آیه ۲۷)، آیه کنترل نگاه (سوره نور آیه ۳ و ۳۱) و آیه لحن کلام خانمها (سوره احزاب آیه ۳۲) این ترتیب نشان میدهد که اسلام، ارتباط زن و مرد را با دقت و احترام تنظیم کرده است.
الگوی سوم زن، الگویی قرآنی، متوازن و تمدنساز است که میتواند پاسخگوی نیازهای زن مسلمان در جهان امروز باشد. این الگو، زن را موجودی مستقل، مسئول و دارای ظرفیتهای گوناگون معرفی میکند؛ الگویی که برخاسته از متن دین و تجربه انقلاب اسلامی است (لولاآور و شاهمرادی، ۱۳۹۳).
منابع:
- قرآن کریم. ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
- خامنهای، سید علی. (۱۳۹۵). زن و خانواده در نگاه مقام معظم رهبری.
- خامنهای، سید علی. (۱۳۹۸). بیانات درباره الگوی سوم زن.
- کتاب الگوی زن. دفتر حفظ و نشر آثار رهبری.
- یوسفی، محمدرضا. (۱۳۹۷). زن در قرآن؛ تساوی و تفاوتها.
- لولاآور، منصوره؛ شاهمرادی، راضیه. (۱۳۹۳). نقش اجتماعی زن از منظر رهبری.
خانهداری، هنری با مسئولیتهای بزرگ
مریم فلاحی

خانهداری، از ارزشمندترین و تأثیرگذارترین نقشها در جامعه است که با کمال و رشد انسانی و اجتماعی در تعارض نیست؛ بلکه خود یکی از مهمترین راههای دستیابی به کمال و شکوفایی فرد و جامعه است. این نقش که اغلب به دلیل نگاههای سطحی و کلیشهای دستکم گرفته میشود، در واقع پایه و اساس تربیت نسلهای آینده، استحکام خانواده و پیشرفت اجتماعی است. خانهداری نه تنها یک وظیفه؛ بلکه یک هنر، یک مسئولیت بزرگ و یک افتخار است که نیازمند دانش، مهارت، صبر و عشق بیپایان است.
در وهله اول، خانهداری زمینهساز تربیت انسانهای سالم، خلاق و مسئولیتپذیر است. خانواده، به عنوان اولین و مهمترین محیط آموزشی، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری شخصیت کودکان دارد. فردی که مسئولیت خانهداری را بر عهده دارد، با ایجاد محیطی امن، آرام و پر از عشق، زمینه را برای رشد عاطفی، اخلاقی و شناختی کودکان فراهم میکند. این نقش، با برنامهریزی برای تغذیه سالم، آموزش ارزشهای اخلاقی و اجتماعی، و پرورش استعدادهای کودکان، به رشد فردی آنها کمک میکند و پایههای یک جامعه سالم و پیشرفته را پیریزی مینماید.
دوم اینکه، خانهداری یک کار چندبعدی است که نیازمند مهارتهای متنوعی مانند مدیریت زمان، بودجهبندی، حل مسئله و ارتباطات موثر است. فردی که به خانهداری میپردازد، در واقع یک مدیر کارآمد است که باید منابع محدود را به بهترین شکل ممکن مدیریت کند. این مهارتها به بهبود کیفیت زندگی خانواده کمک میکنند و همچنین به رشد شخصی فرد نیز میانجامند. خانهداری یک فرصت برای یادگیری مداوم و توسعه تواناییهای فردی است، چه در زمینه آشپزی، چه در زمینه مراقبت از کودکان، و چه در زمینه ایجاد محیطی دلپذیر و کارآمد.
سوم، خانهداری یک نقش اجتماعی حیاتی است که به استحکام خانواده و در نتیجه جامعه کمک میکند. خانواده به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی، پایه و اساس جامعه است. زمانی که خانوادهها قوی و سالم باشند، جامعه نیز قوی و سالم خواهد بود. خانهداری با ایجاد محیطی که در آن اعضای خانواده میتوانند به یکدیگر تکیه کنند، عشق بورزند و از یکدیگر حمایت نمایند، به تقویت پیوندهای خانوادگی کمک میکند. این پیوندهای قوی نه تنها به سلامت روانی و عاطفی افراد کمک میکنند؛ بلکه به کاهش مشکلات اجتماعی مانند جرم و اعتیاد نیز میانجامند.
علاوه بر این، خانهداری یک فرصت برای پرورش ارزشهای معنوی و اخلاقی است. در محیط خانه، ارزشهایی مانند ایثار، صبر، مهربانی و مسئولیتپذیری به طور عملی آموزش داده میشوند. این ارزشها به رشد فردی کمک میکنند و به ایجاد جامعهای اخلاقی و انسانی میانجامند. خانهداری، با تأکید بر اهمیت خانواده و روابط انسانی، به تقویت بنیانهای اخلاقی جامعه کمک میکند.
خانهداری یک افتخار است، نه یک محدودیت. این نقش، با تمام چالشها و مسئولیتهایش، فرصتی برای تأثیرگذاری عمیق بر زندگی دیگران و جامعه است. فردی که به خانهداری میپردازد، به رشد و شکوفایی خانواده خود کمک میکند و به ساختن نسلی از افراد سالم، مسئول و خلاق میپردازد که آینده جامعه را شکل خواهند داد. بانوی خانهدار نه تنها در کمال و رشد انسانی و اجتماعی در تراز است؛ بلکه خود یکی از مهمترین عامل اثرگذار بر دستیابی به این کمال برای اعضای خانوادهاش نیز هست. این نقش، با تمام ابعادش، یک افتخار بزرگ است که شایسته احترام، قدردانی و حمایت است.