آسیبهای گوشیهای هوشمند و فضای مجازی بر ذهن نوجوان
تهیه و تنظیم: هادی قطبی
وقتی نوجوانان زمان خود را در شبکههای اجتماعی یا پیامرسانها میگذرانند، عملاً فرصت گفتگوهای واقعی، مشاهده زبان بدن، درک لحن صدا و همدلی عملی را از دست میدهند. - پیامد: این محرومیت باعث تضعیف مهارتهای اجتماعی، افزایش احساس تنهایی و عدم توانایی در برقراری ارتباط عمیق با دیگران میشود
پسران بیشتر به دنیای بازیهای ویدئویی، هرزهنگاری آنلاین و انجمنهای اینترنتی پناه میبرند. - این یک «کنارهگیری» از دنیای واقعی است. آنها به جای تلاش برای موفقیت در مدرسه، ورزش یا روابط عاطفی واقعی، رضایت فوری را در دنیای مجازی جستجو میکنند.
محققان و پژوهشگران در تبیین آثار منفی فضای مجازی و استفاده از گوشیهای هوشمند برای کودک و نوجوان، فراوان گفته و نوشتهاند. نوشتار حاضر بر اساس کتاب «نسل مضطرب» نوشته جاناتانهایت (روانشناس آمریکایی) است که به غرق شدن در رسانههای اجتماعی و سونامی بیماریهای روانی میپردازد. وی آسیبهای گوشیهای هوشمند و فضای مجازی را در قالب یک مدل چهاربخشی توضیح میدهد. او معتقد است این فناوریها با ایجاد چهار آسیب بنیادین، ساختار روانی و اجتماعی نسل زد را دچار اختلال کردهاند. در ادامه، این چهار آسیب اصلی و پیامدهای آن را مرور میکنیم.
۱. محرومیت اجتماعی
این آسیب به کاهش شدید تعاملات چهرهبهچهره و جایگزینی آن با ارتباطات آنلاین اشاره دارد.
- مکانیسم: وقتی نوجوانان زمان خود را در شبکههای اجتماعی یا پیامرسانها میگذرانند، عملاً فرصت گفتگوهای واقعی، مشاهده زبان بدن، درک لحن صدا و همدلی عملی را از دست میدهند.
- پیامد: این محرومیت باعث تضعیف مهارتهای اجتماعی، افزایش احساس تنهایی و عدم توانایی در برقراری ارتباط عمیق با دیگران میشود. نوجوانان ممکن است صدها دوست آنلاین داشته باشند؛ اما از داشتن یک دوست صمیمی واقعی محروم باشند.
۲. کمخوابی
هایت کمخوابی را یکی از مخربترین آسیبهای فیزیکی و روانی ناشی از گوشیهای هوشمند میداند.
- مکانیسم:
- جابجایی زمان: نوجوانان تا دیروقت مشغول چت یا دیدن ویدیو هستند و این زمان مستقیماً از ساعات خوابشان کم میکند.
- نور آبی: نور صفحهنمایش باعث سرکوب ترشح ملاتونین (هورمون خواب) میشود و مغز را بیدار نگه میدارد.
- تحریک ذهنی: محتوای هیجانانگیز یا تنشزا، ذهن را درگیر نگه میدارد و آرامشدن برای خواب را سخت میکند.
- پیامد: کمخوابی مزمن با افسردگی، اضطراب، کاهش تمرکز، تضعیف سیستم ایمنی و افت تحصیلی ارتباط مستقیم دارد.
۳. تکهتکه شدن توجه
فضای مجازی و اپلیکیشنها برای جلب و نگه داشتن توجه کاربر طراحی شدهاند؛ اما این توجه عمیق نیست.
- مکانیسم: نوتیفیکیشنها، ویدیوهای کوتاه، اسکرول بیپایان و امکان جابجایی سریع بین چند برنامه، مغز را به دریافت مداوم محرکهای جدید عادت میدهد.
- پیامد: این روند باعث کاهش دامنه توجه، تضعیف تمرکز عمیق (که برای مطالعه، یادگیری و تفکر خلاق ضروری است) و کاهش توانایی تحمل کسالت میشود. مغز دیگر نمیتواند روی یک موضوع برای مدت طولانی متمرکز بماند.
۴. اعتیاد
طراحی پلتفرمهای دیجیتال عمداً به گونهای است که رفتاری شبیه به اعتیاد ایجاد کند.
- مکانیسم:
- پاداش متغیر: «لایک» ها، کامنتها و محتوای جدید غیرمنتظره، مانند یک دستگاه قمار، با هر بار دریافت باعث ترشح دوپامین (انتقالدهنده عصبی مرتبط با لذت و پاداش) در مغز میشوند.
- سیکل معیوب: نوجوان برای کسب پاداش بعدی، مداوم گوشی را چک میکند و این چرخه به یک عادت اجباری و غیرارادی تبدیل میشود.
- پیامد: این اعتیاد باعث میشود نوجوانان توانایی کنترل استفاده خود را از دست بدهند. هر وقت احساس بیحوصلگی، اضطراب یا ناراحتی کنند، به جای حل مسئله یا تجربه هیجان در دنیای واقعی، به گوشی پناه میبرند که این کار در بلندمدت مهارتهای مقابلهای آنها را تضعیف میکند.
آسیبهای جنسیتی: دختران در برابر پسران
هایت توضیح میدهد که اگرچه هر چهار آسیب فوق شامل همه نوجوانان میشود؛ اما نحوه تجربه این آسیبها در دختران و پسران متفاوت است:
- در دختران (آسیب از طریق مقایسه اجتماعی):
- دختران بیشتر در شبکههای اجتماعی تصویرمحور مانند اینستاگرام و تیکتاک حضور دارند.
- آنها دائماً در معرض تصاویر ویرایششده و زندگیهای بهظاهر بینقص دیگران قرار میگیرند.
- این امر منجر به مقایسه اجتماعی شدید، کمالگرایی، احساس ناکافی بودن، اختلالات خوردن و افزایش اضطراب و افسردگی در میان دختران شده است.
- در پسران (آسیب از طریق کنارهگیری):
- پسران بیشتر به دنیای بازیهای ویدئویی، هرزهنگاری آنلاین و انجمنهای اینترنتی پناه میبرند.
- این یک «کنارهگیری» از دنیای واقعی است. آنها به جای تلاش برای موفقیت در مدرسه، ورزش یا روابط عاطفی واقعی، رضایت فوری را در دنیای مجازی جستجو میکنند.
- این امر باعث کاهش انگیزه، انزوا، افزایش مصرف محتوای نامناسب و تضعیف مهارتهای لازم برای موفقیت در زندگی واقعی (مانند جرئتورزی و رقابت سالم) در پسران میشود.
بنابراین، میتوان گفت ترکیب این چهار آسیب بنیادین و تفاوتهای جنسیتی در مواجهه با آنها، عامل اصلی «همهگیری» اضطراب و افسردگی در میان نسل زد است.
دسته بندی مطالب:
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
- 1 از 171
- شماره بعدی
مطالب این سایت متعلق به نشریه پرتو بوده و استفاده از مطالب اختصاصی آن با ذکر منبع بلامانع است.
