۱. استقلال، فقط پرچم و مجلس نیست

عراق دارای پرچم، دولت، مجلس و نفت است؛ اما برای برقراری پرواز با ایران باید از آمریکا معافیت بگیرد، درآمد نفتی‌اش در حسابی تحت نظارت مالی آمریکا قرار دارد و حتی برای انتخاب نخست‌وزیر، چراغ سبز ترامپ لازم است.

۲. نمونه پروازهای ایران و عراق

پس از تحریم شرکت‌های هوایی ایرانی، عراق پروازها را متوقف کرد و برای ازسرگیری بخشی از آن‌ها از واشنگتن معافیت خواست. آمریکا مجوزی محدود و تحقیرآمیز صادر کرد: پرواز فقط بین نجف و ایران، فقط برای زائران، ممنوعیت حمل پول نقد و محموله‌های خاص، و الزام شرکت هواپیمایی عراق به ارائه اطلاعات مسافران و هزینه‌ها به خزانه‌داری آمریکا. این مجوز قابل لغو نیز هست.

۳. وابستگی نفتی

حدود ۹۰درصد بودجه عراق از نفت تأمین می‌شود و درآمدهای نفتی آن در بانک مرکزی عراق نزد بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود. آمریکا از همین ساختار برای اعمال فشار استفاده کرده است؛ مثلاً در ۲۰۲۰ تهدید به محدود کردن دسترسی عراق به منابع نفتی‌اش کرد و محدودیت‌های دلاری به شکل‌گیری بازار موازی دلار انجامید.

۴. مداخله در انتخاب نخست‌وزیر

در ژانویه ۲۰۲۶، وقتی چارچوب هماهنگی شیعیان نوری المالکی را برای نخست‌وزیری معرفی کرد، ترامپ علناً هشدار داد در صورت نخست‌وزیری او، حمایت آمریکا از عراق قطع خواهد شد. این نشان می‌دهد مرز میان «نفوذ» و «مداخله»، در حال فروریختن است.

نتیجه‌گیری

استقلال سیاسی بدون قدرت اقتصادی، نظامی و فنی، ناکافی است. کشوری که برای تصمیم‌های اساسی باید محاسبه کند «واشنگتن چه خواهد گفت؟»، حتی با داشتن انتخابات و مجلس، در استقلال راهبردی محدود است. استقلال واقعی زمانی محقق می‌شود که کشور هم حق تصمیم‌گیری داشته باشد و هم توان اجرای آن و پذیرش هزینه‌هایش.