سوره نساء آیه 59: «یَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِى الْأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَزَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهَ وَالْيَوْمِ الْأَخِرِ ذَ لِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً»
ترجمه: ای کسانی که ایمان آوردهاید! خدا را اطاعت کنید و از رسول و اولی الامر خود (جانشینان پیامبر) اطاعت کنید. پس اگر درباره چیزی نزاع کردید آن را به حکم خدا و پیامبر ارجاع دهید، اگر به خدا و قیامت ایمان دارید. این (رجوع به قرآن و سنّت برای حلّ اختلاف) بهتر و پایانش نیکوتر است.
نکتهها و پیامها:
- آیه قبل، بیان وظایف حکّام بود که دادگر و امانتدار باشند، این آیه به وظیفهی مردم در برابر خدا و پیامبر اشاره میکند. با وجود سه مرجع «خدا»، «پیامبر» و «اولی الامر» هرگز مردم در بن بست قرار نمیگیرند. در آیه قبل سفارش شد که امانات به اهلش سپرده شود. این آیه گویا میفرماید: این سپردن به اهل، در سایه اطاعت از خدا و رسول و اولی الامر است.
- آمدن این سه مرجع برای اطاعت، با توحید قرآنی منافات ندارد؛ چون اطاعت از پیامبر و اولی الامر نیز، شعاعی از اطاعت خدا و در طول آن است، نه در عرض آن و به فرمان خداوند اطاعت از این دو لازم است.
- اسلام مکتبی است که عقاید و سیاستش بهم آمیخته است. اطاعت از رسول و اولی الامر که امری سیاسی است، به ایمان به خدا و قیامت که امری اعتقادی است، آمیخته است. «اطیعوااللّه و اطیعوا الرسول و اولی الامر»
- اولی الامر باید همچون پیامبر معصوم باشند، تا اطاعت از آنها در ردیف اطاعت پیامبر، بیچون و چرا باشد. «اطیعواالرسول و اولی الامر»
- اطاعت از حاکمی واجب است که مؤمن و از خود مردم با ایمان باشد. «اطیعوا... منکم»
- نشانه ایمان واقعی، مراجعه به خدا و رسول، هنگام تنازع و بالا گرفتن درگیریهاست و اطاعت در شرایط عادّی کار مهمّی نیست. «فان تنازعتم»
- یکی از وظایف حکومت اسلامی ایجاد وحدت و حل تنازعات است. «ان تنازعتم...»
- دین کامل باید برای همهی اختلافها، راهحل داشته باشد. «فی شی ء فردوه الی اللّه و الرسول»
- پذیرش فرمان از حکومتهای غیر الهی و طاغوت، حرام است. «فردّوه الی اللَّه والرسول»
- مخالفان با احکام خدا و رسول و رهبران الهی، باید در ایمان خود شک کنند. «ان کنتم تؤمنون...»
- این آیه سه سطح از اطاعت را مشخص میکند: اطاعت از خدا (اطاعت تکوینی و تشریعی)، اطاعت از پیامبر (به عنوان رهبر دینی و سیاسی)، اطاعت از اولیالامر (حاکمان و کارگزاران اسلامی).