آداب باطنی و درونی

این آداب به نیت و روحیه طالب علم و دانش‌پژوه مربوط می‌شود و زیربنای همه رفتارهای بیرونی است:

- اخلاص در نیت: هدف اصلی از آموختن دانش باید جلب رضایت خداوند و خدمت به بشریت باشد، نه خودنمایی، برتری‌جویی بر دیگران یا کسب شهرت. 

- تطهیر نفس و پرهیزگاری: قلب دانش‌آموز باید از رذایل اخلاقی مانند کبر، حسد و غرور پاک شود. علم، عبادت قلب است.

- فروتنی در برابر علم: دانش‌آموز نباید از آموختن مطلبی که نمی‌داند، حتی اگر از کسی باشد که در ظاهر از او پایین‌تر است، ابا کند. حکمت، گمشده مؤمن است و هر جا آن را بیابد، شایسته‌تر است که آن را برگزیند.

آداب ظاهری

رعایت حرمت استاد، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های ادب علم‌آموزی در سنت اسلامی است:

- تواضع و احترام: دانش‌آموز باید در برابر استاد مانند بیمار در برابر طبیبی دلسوز باشد و با کمال فروتنی به سخنان او گوش فرا دهد.

- حضور با آرامش و وقار: در مجلس درس باید با سکینه و وقار نشست، از سخن گفتن بی‌مورد، خنده بی‌جا و ایجاد مزاحمت برای دیگران پرهیز کرد.

- سکوت و گوش دادن دقیق: تا زمانی که استاد اجازه نداده، نباید لب به سخن گشود. همچنین پرسش‌ها باید پس از تأمل کافی و به دور از جدال و ایرادگیری‌های بی‌فایده باشد.

آداب عملی در فرآیند یادگیری

- پشتکار و مداومت: علم‌آموزی نیازمند صبر و تلاش مستمر است.

- عمل به علم: مهم‌ترین ثمره علم، عمل به آن است. دانش‌آموزی که به آنچه می‌داند عمل نمی‌کند، مانند کسی است که کتاب‌های سنگین را حمل می‌کند؛ اما از محتوای آن بی‌بهره است.

- غنیمت شمردن وقت: دوران جوانی و فراغت، بهترین زمان برای تحصیل علم است. دانش‌آموز باید بیشترین وقت خود را صرف مطالعه، مباحثه و تفکر کند و از سرگرمی‌های غیرعلمی بپرهیزد.