اثر پروانه‌ای! اصل این موضوع برمی‌گرده به یک داستان کوتاه اما تکان‌دهنده؛ «آوای تندر» از ری بردبری. داستانی که خیلی ساده شروع می‌شه؛ اما در انتها به خواننده یادآوری می‌کند که هیچ کاری «کوچک» نیست، حتی اگه خودت فکر کنی که کوچک هست. ماجرا درباره‌ی یک گروه شکارچیه که با فناوری سفر در زمان برمی‌گردن به  به دوران دایناسورها. نه برای نجات جهان نه برای علم؛ فقط برای هیجان. اما این سفر یک قانون خیلی مهم و طلایی دارد:

«از مسیر مشخص‌شده خارج نشید. به هیچ چیز دست نزنید. هیچ اثری از خودتون جا نذارید. چون گذشته، مثل شیشه‌ی نازکه. یه ترک کوچیک می‌تونه آینده رو خرد کنه.»

 اما یکی از شکارچی‌ها، از روی ترس و هیجان از مسیر منحرف می‌شه و بدون اینکه حتی بفهمه چه کار کرده، یک پروانه رو زیر پا له می‌کنه. این شکارچی‌ها به زمان حال بر می‌گردند؛ اما می‌بینند دنیا عوض شده: زبان آدم‌ها فرق کرده. رفتارها خشن‌تر شده. تمدن، مسیرش کج شده. همه‌ی این فاجعه‌ها نه به خاطر یک جنگ، نه به خاطر یک تصمیم بزرگ؛ بلکه به خاطر له شدن یک پروانه بود.

این دقیقاً همان چیزی است که بعدها به «اثر پروانه‌ای» معروف شد.

آشوب

نظریه آشوب هم اثر پروانه‌ای رو تکمیل کرده و می‌گوید: «کوچک‌ترین تغییر در ابتدا، می‌تونه بزرگ‌ترین تفاوت رو در پایان بسازه». وقتی این را در زندگی شخصی‌مان تطبیق می‌کنیم، اثر ترک فعل‌هایمان را می‌بینیم: اون تماس که نگرفتیم، اون تصمیمی که عقب انداختیم، اون عادت کوچکی که جدی نگرفتیم، اون «ولش کن، مهم نیست»ی که گفتیم، تک تکشان مثل اثر پروانه‌ای عمل کردند.

وقتی به آینده فکر می‌کنیم: شاید آینده‌ای که امروز دوستش نداریم، نتیجه‌ی یک قدم کوچک باشد که سال‌ها پیش بی‌اهمیت فرضش کردیم. بدانیم که هیچ حرکتی بی‌اثر نیست. هیچ انتخابی خنثی نیست. یا آینده را می‌سازیم یا خراب می‌کنیم؛ بدون اینکه بفهمیم. 

حواسمان باشد کجا پا می‌گذاریم. روی چه چیز چشم می‌بندیم. چه چیز رو «کوچک» حساب می‌کنیم. البته دنیا با تصمیم‌های بزرگ عوض می‌شه؛ اما بی‌توجهی‌های کوچیک هم دنیا رو تغییر می‌دهد. جالب آنکه این حقیقت را خداوند نیز به ما تذکر داده است: «و هر آسیبی به شما رسد به سبب اعمالی است که مرتکب شده‌اید، و از بسیاری [از همان اعمال هم] درمی‌گذرد» (سوره شوری آیه ۳۰)

مهم‌تر آنکه می‌فرمایند: «در خشکی و دریا به سبب اعمال زشتی که مردم به دست خود مرتکب شدند، فساد و تباهی آشکار شده است تا [خدا کیفر] برخی از آنچه را انجام داده‌اند به آنان بچشاند، باشد که [از گناه و طغیان] برگردند» (سوره روم آیه ۴۱).

بزرگان در جای خود ثابت کرده‌اند که حتی افتادن یک برگ از درخت در عالم اثراتی دارد، چگونه می‌خواهیم گناهان در زندگی ما اثر نداشته باشد؟!

آن قانون که شکارچی‌ها گفته شد واقعاً طلایی بود: طبق نقشه حرکت کنید و از مسیر خارج نشوید.