ابوزکریا نجیب‌الدین یحیی بن احمد هُذلی حِلی، معروف به یحیی بن سعید حلی، از علمای شیعه در سال ۶۰۱ق در کوفه به دنیا آمد و در حله زندگی کرد. وی از طرف مادر، نوه ابن ادریس حلی از فقهای شیعه و از طرف پدر، پسرعموی محقق حلی است.

جدش یحیی الاکبر از فقهای حله بود و احمد (پدر ابن سعید) و حسن (پدر محقق حلی) از فرزندان او بودند. محمد بن یحیی، فرزند وی نیز از فقهای شیعه بوده است.

عده‌ای معتقدند یحیی بن سعید در شب عرفه سال ۶۹۰ق در ۸۹ سالگی در حله از دنیا رفت بعضی دیگر مرگ وی را در سال ۶۸۹ق می‌دانند.

یحیی بن سعید نزد سید محیی‌الدین محمد بن زهره (متوفای ۶۳۴ق)، محمد بن جعفر بن نما (متوفای ۶۴۵ق)، سید فِخار بن مَعَد موسوی (متوفای ۶۳۰ق) و پدرش احمد شاگردی کرد. وی پس از آن، در درس محقق حلی (۶۰۲-۶۷۶ق) شرکت کرد و از او اجازه نقل روایت دریافت کرد.

ابن‌داود حلی در کتاب الرجال، ابن سعید را جامع علوم فقهی، اصولی، ادبی و از بزرگ‌ترین مجتهدین شیعه دانسته است که پس از محقق حلی بر کرسی تدریس نشست. علامه حلی (۶۴۸-۷۲۶ق) او را از بزرگ‌ترین مشایخ خود و بزرگ‌ترین مشایخ اجازه خوانده است.

علامه حلی، سید عبدالکریم بن احمد حلی (۶۴۸-۶۹۳ق)، حسن بن داوود حلی (۶۴۷-۷۰۷ق) و پسرش محمد بن یحیی حلی از شاگردان او بوده‌اند.

یحیی بن سعید حلی مؤلف آثاری است، از جمله:

الجامع للشرائع: این کتاب، دوره فقه با استناد به آیات و روایات و بدون طرح نظریات فقها است که به‌صورت موجز و گاهی استدلالی است.

نزهة الناظر فی الجمع بین الاشباه و النظائر: این کتاب مختصر و غیراستدلالی، مسائل مختلفی از مباحث فقهی را که در حکمی اشتراک دارند، یک‌جا می‌آورد.

همچنین المدخل فی اصول الفقه، الفحص و البیان من اسرار القرآن، قضاء الفوائت، کشف الالتباس عن نجاسة الارجاس و کتاب السفر از دیگر آثار وی هستند.