اول شهریور در تقویم کشورمان با عنوان «روز پزشک» و بزرگداشت حکیم ابوعلی سینا شناخته می‌شود؛ روز ولادت دانشمندی که نام او نه‌تنها با پزشکی؛ بلکه با فلسفه، منطق، علوم طبیعی و تاریخ اندیشه در جهان اسلام و قرون وسطی پیوند خورده است. ابوعلی سینا پزشک، دانشمند، فیلسوف، منجم، نویسنده، ریاضی‌دان، شیمی‌دان و... از بزرگان قرن چهارم هجری و مشهور به ابن سینا، پورسینا و شیخ الرئیس است. این دانشمند ایرانی که از حکمای بزرگ و علمای نامدار جهان و پزشکان اسلام است، در یکم شهریور سال ۳۷۰ هجری قمری چشم به جهان گشود و در ۵۸ سالگی در شهر همدان درگذشت.

ابن‌سینا؛ دانشمندی چندوجهی

ابن‌سینا در طول عمر بابرکت خود در کنار فعالیت‌های پزشکی، در حوزه‌های مختلف علمی و فلسفی نیز آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشته است. او در حوزه‌هایی همچون فلسفه، منطق، پزشکی، علوم طبیعی و موسیقی آثار متعددی از خود برجای گذاشت. از میان آثار فراوان منسوب به او، دو اثر «قانون در طب» و «شفا» شهرت بیشتری دارند. «قانون در طب» مهم‌ترین اثر پزشکی او و «شفا» اثری گسترده در فلسفه و علوم به شمار می‌رود. ابوعلی سینا در پزشکی مهارت قابل توجهی داشت، به همین علت او را پدر علم پزشکی نامیدند؛ دوران تحقیق و فعالیت این دانشمند بزرگ به نام دوران طلایی اسلام شناخته می‌شود.

قانون؛ کتابی که هفت قرن بر پزشکی جهان سایه انداخت

مهم‌ترین اثر پزشکی ابن‌سینا، کتاب قانون در طب یا به اختصار قانون است. این کتاب را بزرگ‌ترین سند پزشکیِ جالینوسی می‌دانند؛ کتابی که دانش پزشکی زمان خود را در قالبی منظم گردآوری و طبقه‌بندی کرد. این اثر قرن‌ها در سرزمین‌های اسلامی و سپس در اروپا مورد استفاده و مطالعه قرار گرفت. در واقع این کتاب نزدیک به هفتصد سال در مراکز علمی اروپا تدریس می‌شد. ابن‌سینا در این اثر موضوعاتی مانند بیماری‌ها، داروها، تشخیص و درمان و مباحث مربوط به بدن انسان را بررسی کرده است. اهمیت «قانون» فقط در شمار مطالب آن نیست؛ بلکه نظم، دسته‌بندی و جامعیت آن سبب شد این کتاب جایگاه ویژه‌ای در تاریخ پزشکی پیدا کند. یکی از ویژگی‌های مهم «قانون»، توجه ابن‌سینا به پیوند میان شناخت بیماری، حفظ سلامت و شیوه درمان است. در بخش نخست کتاب، او پیش از ورود به مباحث بیماری‌ها، به موضوعاتی مانند بدن و اعضای آن، مزاج، عوامل سلامت و بیماری و روش‌های درمان می‌پردازد؛ سپس در بخش داروشناسی، خواص و کاربرد داروهای مفرده را بررسی می‌کند و در بخش پایانی به ترکیب داروها می‌پردازد. همین نظم و جامعیت باعث شد «قانون» برای قرن‌ها یکی از متون مهم آموزش پزشکی باشد.

دانشمندی فراتر از پزشکی

ابن‌سینا در فلسفه نیز تأثیر چشمگیری بر جای گذاشت. اندیشه‌های او در موضوعاتی مانند وجود، ماهیت، علت و معلول و رابطه خدا و جهان بعدها در فلسفه اسلامی و حتی در سنت فلسفی اروپایی مورد بحث قرار گرفت. دانشنامه فلسفه استنفورد، ابن‌سینا را یکی از مهم‌ترین فیلسوفان سنت فلسفه اسلامی معرفی می‌کند و آثار او را در شکل‌گیری مباحث متافیزیکی این سنت بسیار اثرگذار می‌داند. از این منظر، بزرگداشت ابن‌سینا در روز پزشک فقط یادآوری یک پزشک نامدار نیست؛ بلکه فرصتی برای توجه به میراث علمی دانشمندی است که پزشکی را در کنار فلسفه و دیگر شاخه‌های دانش دنبال می‌کرد.