ازدواج مجدد در احکام و قوانین حقوقی ایران

در قوانین حقوق مدنی، ازدواج مجدد دارای شروط و قوانینی هست که به اجمال در اینجا ذکر می‌گردد.

ازدواج مجدد مرد در احکام و قوانین حقوقی ایران

مرد مجرد یا همسر از دست داده، در قوانین حقوقی کشورمان، هیچ منعی برای ازدواج مجدد ندارد. هیچ قانونی نیز وجود ندارد که به شکل غیرمستقیم، مانع از ازدواج مجدد وی گردد. اما مرد همسردار بر اساس آیه صریح قرآن، می‌تواند به شرط عدالت، تا چهار همسر اختیار نماید. قرآن کریم هم می‌فرماید: «فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلاث و رباع، فان خفتم الاتعدلوا فواحده او ما ملکت ایمانکم ذلک ادنی الا تعدلو؛ پس آن کس از زنان را به نکاح در آورید که شما را نیکو و مناسب با عدالت است. دو یا سه یا چهار و اگر بترسید که چون زنان متعدد بگیرید راه عدالت نپیموده و به آنها ستم کنید؛ پس تنها یک زن اختیار کرده یا چنانچه کنیزی دارید به آن اکتفا کنید که این نزدیک‌تر به عدالت و ترک ستمکاری است.»

بر اساس آیه فوق، استنباط شده است که: ازدواج مجدد حق شرعی هر مسلمان است و مرد مجاز است تا چهار همسر دائمی اختیار کند، بدان شرط که بتواند عدالت بین زوجات را رعایت نماید. مردی که از احتمال ستم و بی‌عدالتی بین همسران خود بیم دارد، طبق سفارش آیه، نباید بیش از یک همسر اختیار کند و باید به همان یک همسر یا کنیزی که دارد اکتفا نماید.

مرد در صورت تمکن مالی، ازدواج مجدد، حق شرعی اوست و در دعوی مربوط به ازدواج مجدد، دادگاه برای احراز قدرت مالی زوج، باید رسیدگی کافی انجام دهد. البته اگر زوج بدون رضایت زوجه اقدام به ازدواج مجدد نماید، مطابق ماده ۱۱ قانون حمایت خانواده، زوجه حق طلاق دارد. با وجود رضایت‌نامه رسمی زوجه، ازدواج مجدد، احتیاج به رای دادگاه ندارد. ولی رای دادگاه به ثبت واقعه ازدواج مجدد که بدون حضور زن اول صادر شده باشد، قانونی نیست. نشوز و اثبات عدم تمکین زوجه به نحو غیرمشروع، موجب تجویز ازدواج مجدد برای زوج است» و اگر زوجه حاضر به تمکین باشد، درخواست ازدواج مجدد زوج مردود است. اگر زوجه حاضر به تمکین نبوده و برای طلاق هم حاضر به انصراف از مهریه نباشد، درخواست ازدواج مجدد زوج، قانونی است.

ب ـ ازدواج مجدد زن در احکام و قوانین حقوقی ایران

در قوانین حقوقی کشورمان که برگرفته از احکام فقهی اسلام است، زن، مادام که همسر دارد، برخلاف مرد، نمی‌تواند ازدواج نماید. ازدواج مجدد، تنها برای زنان مجرد، مطلقه و بیوه، آن هم پس از سپری شدن ایام عده، تجویز شده است. اما با وجود تجویز ازدواج مجدد برای این‌گونه زنان، قوانین حقوقی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم، موانعی را بر راه ازدواج مجدد زن به وجود آورده‌اند که این موانع تحدید کننده، مانع از تشکیل مجدد زندگی خانوادگی زن می‌شوند.

بر اساس قوانین حضانت، ازدواج مجدد زنی که از همسر اول خود دارای فرزندانی است، موجب سلب حضانت فرزندانش از وی می‌شود و این یکی از قوانینی است که به صورت غیرمستقیم، زن را از ازدواج مجدد منع می‌کند. زیرا زن برای از دست ندادن حضانت فرزندانش، مجبور است رنج تنهایی را بر دوش کشیده و از ازدواج مجدد سرباز زند و خود را از تشکیل زندگی دوباره در ایام جوانی محروم نماید.

ناگفته بر همه پیداست اثرات سوء روانی، اجتماعی، اقتصادی این امر بر زن تا به چه حد است و گاه جبران آن امری بس مشکل است. در صورتی که ازدواج مجدد مردِ مطلق، با وجود داشتن فرزندان، موجب سلب حضانت از وی نمی‌شود. اگر قانونِ عدم ازدواج مادر در حین حضانت، به جهت مصالح طفل است، این سوال مطرح می‌شود که چگونه آثار سوء وجود ناپدری در قانون در نظر گرفته شده است؛ ولی وجود آثار سوء با حضور نامادری در نظر گرفته نشده است؟ در صورتی که آنچه از بدرفتاری نامادری در ازدواج‌های دوم می‌بینیم و می‌شنویم، بسیار بیشتر از آن است که در مورد ناپدری می‌شنویم.

همان‌طور که گذشت برخی قوانین مدنی کشورمان، مواد قانونی را به‌گونه‌ای صادر نموده است که انجام و عدم انجام آن، هریک به شکلی برای زن مشکلاتی را ایجاد می‌نماید و زنان در بسیاری موارد حاضرند از ازدواج مجدد چشم بپوشند و مشکلات ناشی از این چشم‌پوشی را تحمل نمایند. پس باید درصدد چاره‌ای در این زمینه باشیم.

ازدواج مجدد برای زنان مطلقه

دکتر بدرالسادات بهرامی معتقد است آنچه طلاق را به معضلی اجتماعی برای زنان بدل کرده، وجود پدیده تجرد ناخواسته دختران است که ناخودآگاه شانس ازدواج مجدد برای زنان مطلقه را کم کرده و مطلقه‌ها را به زنانی بدل می‌کند که تنها داوطلبانی برای ایجاد روابط جنسی دارند و نه ازدواج. دکتر بدرالسادات بهرامی، کارشناس مسائل خانواده و دارای دکترای تخصصی روان‌شناسی سلامت و مدرس دانشگاه است.

سوال: خانم دکتر بهرامی! با توجه به اینکه آمار طلاق در کشور ما، البته با توجه به شرایط گذر از دوران سنتی، هنوز معضل نشده است؛ چرا خود واقعه طلاق با همین آمار فعلی، بحرانی اجتماعی محسوب می‌شود؟

جواب: طلاق یک بحران اجتماعی است؛ چون عوارضی به شدت اجتماعی دارد. امروز ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که متاسفانه معضلی به نام تجرد ناخواسته دختران وجود دارد. یعنی دختران بسیار خوبی آماده ازدواج هستند؛ اما برایشان پسران آماده ازدواجی وجود ندارد. در چنین جامعه‌ای، یقیناً آمار بالا و ۳۵ درصدی طلاق و اضافه شدن زنان جوان مطلقه به دختران مجرد، ایجاد بحران می‌کند.

در گذشته‌های نه چندان دور، مطلقه‌های جوانی که فرضاً ۲۴ تا ۲۶ سال داشتند، بالاخره بعد از مدتی صبر کردن، حتماً با مردی ۳۱ یا ۳۲ساله ازدواج می‌کردند که یک یا دو بچه هم داشت. اما امروز به خاطر پدیده تجرد ناخواسته دختران، حتی مردان ۴۷- ۴۸ساله، به راحتی می‌توانند با دختران مجرد ازدواج کنند و دختران ۳۱ -۳۲ سال به راحتی داوطلب ازدواج با این اشخاص هستند. طبعاً مردان مطلقه هم ترجیح می‌دهند با دختر ازدواج کنند تا زن مطلقه‌ای که ممکن است تجربه تلخ شکست قبلی را وارد زندگی بکند؛ بنابراین مطلقه‌های جوان ما، متاسفانه جزو آمار زنانی می‌شوند که داوطلبان زیادی برای رابطه جنسی دارند؛ اما هیچ داوطلبی برای ازدواج و تشکیل زندگی ندارند.

زنان مطلقه هم نهایتاً، امکان ازدواجی مجدد برای خود نمی‌بینند. گاهی معشوقه مردانی متأهل می‌شوند. به این ترتیب، زمینه اخلاقی جامعه متزلزل می‌شود و خیانت به همسر، پدیده‌ای می‌شود که بالاترین آمار علت طلاق را به خود اختصاص می‌دهد؛ مسئله‌ای که از زمان بالا رفتن آمار طلاق و پدیده تجرد ناخواسته، شایع شد. پس امکان به انحراف رفتن زنان مطلقه وجود دارد! در نتیجه‌ی عواملی فوق، زنان مطلقه ما جزو کسانی شدند که خیلی کم، داوطلبی برای ازدواج دارند.

اجازه همسر اول در ازدواج مجدد

اسلام، داشتن چهار همسر دائمی را به طور هم زمان برای مرد جایز می‌داند. ازدواج مجدد مرد، در حالی که زن دائمی دارد، در غیر از برادرزاده و خواهرزاده، مشروط به اجازه همسر اول نیست؛ اما اگر زن در عقد شرط کند که همسرش زن دیگری نگیرد، به نظر برخی از فقها، این شرط صحیح است و زوج نباید تخلف کند.

البته در قانون جدید حمایت از خانواده این گونه آمده است:

مرد نمی‌تواند با داشتن زن دائم، همسر دیگری اختیار کند مگر اینکه در این شرایط باشد:

۱. رضایت همسر اول

۲. عدم قدرت زن اول به ایفای وظایف زناشویی

۳. عدم تمکین زن از شوهر

۴. ابتلای زن اول به جنون یا دیگر بیماری‌های صعب‌العلاج

۵. محکومیت زن به زندان

۶. ابتلای زن به هرگونه اعتیاد به مواد افیونی و مخدر

۷. عقیم بودن

۸. ترک زندگی توسط زن و...

از طرفی با توجه به شرایطی که در عقدنامه‌های فعلی ذکر شده، از جمله شرایطی که زن می‌تواند درخواست طلاق بدهد این است که مرد بدون رضایت زن اول بخواهد زن دومی بگیرد.

حال راهکار برای ازدواج مجدد چیست؟ شکستن قبح ازدواج مجدد، شاید اولین گام باشد. باید این زنان به ازدواج مجدد تشویق شوند و نگرش منفی به این موضوع را در جامعه از بین ببریم. از طرفی مهارت‌های زندگی و حرفه‌ای را در زنان توسعه دهیم. نقش رسانه‌ها در این مهم، موثر و تعیین کننده است و باید برای بقای خانواده، خانه‌داری را به عنوان یک شغل و ارزش در جامعه نهادینه کنیم.

منبع : , اختصاصی پایگاه حوزه