1. راستگویی و صداقت

قرآن مؤمنان را به گفتار استوار و حق دعوت می‌کند و دروغ را از گناهان کبیره می‌شمارد. امروزه نیز صداقت پایه اصلی اعتماد در روابط انسانی محسوب می‌شود. بدون راستگویی، ارتباط عمیق و پایدار شکل نمی‌گیرد.

2. نرمی و ملایمت در گفتار

خداوند به موسی و هارون (علیهما السلام) دستور می‌دهد با فرعونِ ستمگر به نرمی سخن بگویند. این نشان می‌دهد که حتی در سخت‌ترین شرایط، باید از خشونت کلامی پرهیز کرد. در علم روانشناسی لحن صدا تأثیر شگرفی بر مخاطب دارد. صحبت کردن با لحن آرام و دوستانه، پذیرش پیام را افزایش می‌دهد.

3. نیکویی سخن

قرآن دستور می‌دهد با مردم به زبان خوش صحبت کنیم. سخن نیکو، سخنی است که آرامش‌بخش باشد و همه آن را بپسندند. استفاده از کلمات مثبت و پرهیز از منفی‌بافی، فضای گفتگو را دلپذیرتر می‌کند و تأثیرگذاری کلام را بالا می‌برد.

4. توجه به مخاطب

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: «ما پیامبران مأموریم به اندازه فهم مردم با آنان سخن بگوییم». یعنی باید سطح کلام را با سن، دانش و موقعیت مخاطب هماهنگ کرد. در مهارت‌های ارتباطی، شناخت مخاطب یکی از اصول اساسی ارتباط مؤثر است. باید بدانیم با چه کسی، درباره چه موضوعی و با چه زبانی صحبت کنیم.

5. گوش دادن فعال

امام صادق (علیه السلام) گوش دادن به سخنان مردم را نشانه درست‌اندیشی دانسته‌اند. همچنین در سیره امام رضا (علیه السلام) آمده که هرگز سخن کسی را قطع نمی‌کردند. گوش دادن فعال یعنی شنیدنِ توأم با توجه و همدلی. این کار باعث می‌شود مخاطب احساس ارزشمندی کند و ارتباط بهتری شکل گیرد.

6. پرهیز از پرگویی و بیهوده‌گویی

در روایات آمده که سخن باید کوتاه، مفید و گویا باشد. سکوت در مواردی که سخن فایده‌ای ندارد، بهتر از گفتن است. پرحرفی و تکرار مکررات، مخاطب را خسته کرده و تأثیر کلام را کاهش می‌دهد.

7. احترام به دیگران و پرهیز از آزار

قرآن به شدت از غیبت، تمسخر، فحش و بدگویی نهی کرده است. این‌ها نه تنها گناهند؛ بلکه جامعه را از سلامت اخلاقی دور می‌کنند. قضاوت کردن، متکلم وحده بودن و قطع کردن حرف دیگران، از موانع اصلی ارتباط سالم است.