کوه نور (در عربی: جبل النور) کوهی است در مکه که غار حراء در آن قرار گرفته است؛ غاری که محل خلوت‌گزینی حضرت محمد (ص) پیش از بعثت بود و نخستین وحی در آنجا بر پیامبر نازل شد. این کوه در ادبیات دینی اسلامی جایگاه مهمی دارد و یکی از مکان‌های زیارتی مسلمانان است.

موقعیت جغرافیایی

جبل النور یا کوه نور محل نزول نخستین وحی خداوندی بر رسول اسلام است که با نام‌های: «کوه حِراء»، «جبل الاسلام» و «جبل القرآن» نیز شناخته می‌شود. این کوه با ارتفاع 634 متر، در ۴ کیلومتری شمال شرقی مکه در مسیر مِنا به عرفات قرار داشته که اکنون به علت گسترش شهر در داخل شهر قرار گرفته است.

شکل این کوه، مخروطی و مستقل از سایر کوه‌ها است. در تورات، جبل فاران نامیده شده و در نزد مردم محلی به همان نام جبلُ النور معروف است. منطقه‌ای که جبل النور نیز در آن واقع شده به حَیِّ (محله) جبل النور معروف است. صعود از کوه به دلیل سنگی بودن و شیب تند آن دشوار بوده است. هر چند امروزه با ساخت پله‌هایی که به دهانه غار حراء می‌رسد، صعود به کوه ساده‌تر شده است.

تاریخ و فضیلت

به نقلی حضرت آدم (ع) و به روایتی حضرت ابراهیم (ع)، کعبه را از سنگ‌های پنج کوه بنا نمودند که از جمله این کوه‌ها؛ جبل النور (کوه حِراء) است. نقل شده است که پایه‌های خانه خدا (القواعد من البیت: بقره آیه ۱۲۷)؛ نیز از سنگ‌های برگرفته از کوه حراء بوده است. همچنین از رسول خدا (ص) روایت شده که فرمود: هنگامی که خدای متعال برای حضرت موسی (ع) بر طور سیناء تجلی کرد؛ آن کوه شش پاره شد. سه پاره از آن‌ها بر سه کوه مکه از جمله کوه حِراء و دو کوه دیگر ثَبیر و ثَور فرود آمد.

شهرت این کوه در تاریخ اسلام به جهت وجود غار حراء در این کوه است که رسول خدا (ص) در آنجا به رسالت مبعوث شد. بر اساس منابع شیعی در ۲۷ رجب سال چهلم از عام الفیل (برابر با ۶۱۰ میلادی)، جبرئیل با آوردن ۵ آیه از ابتدای سوره علق، وی را به پیامبری مبعوث کرد. پیش از این آن حضرت هر ساله مدتی را به ویژه در ماه رمضان در غار حِراء به اعتکاف و عبادت به سر می‌برد و پیش از آن نیز جدِّ وی عبدالمطلب این کوه و غار را محل اعتکاف عبادت خود انتخاب کرده بود.