امام باقر علیه السلام فرمودند:  به خدا سوگند که او (مهدی (علیه السلام)) مضطر (حقیقی) است که در کتاب خدا آمده می فرماید: «اَمَّن یجیب المضطر اذ ادعاه و یکشف السؤ...» بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٣٤١ 

حوزه و دانشگاه 1296

حجت‌الاسلام دکتر مجتبی مصباح:
تقلیل انسان به محاسبات، ناشی از سطحی‌نگری فلسفی است
به گزارش رسا، حجت‌الاسلام مجتبی مصباح، عضو هیئت علمی و هیئت امنای مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) و مدرس دوره‌های طرح ولایت، در نشست علمی «علوم شناختی و حکمت عملی» که در سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تعمیق مباحث فلسفی در حوزه هوش مصنوعی، تقلیل انسان به اندیشه، آگاهی و محاسبات را ناشی از سطحی‌نگری فلسفی دانست و گفت: انسان افزون بر آگاهی، دارای ابعاد دیگری همچون عاطفه، احساسات، گرایش و اراده است که باید در تحلیل هوش مصنوعی مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیئت علمی و هیئت امنای مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با اشاره به پیچیدگی ابعاد وجودی انسان اظهار کرد: هوش مصنوعی و تلاش برای ماشینی‌سازی هوش و آگاهی، نباید موجب نادیده گرفتن سایر ابعاد انسانی شود؛ چراکه انسان صرفاً موجودی محاسبه‌گر نیست و دارای روح متعالی و ارتباط با خدای متعال است.
حجت‌الاسلام مصباح با انتقاد از نگاه‌های سطحی در مواجهه با هوش مصنوعی افزود: از یک سو، تقلیل همه ابعاد انسان به محاسبات و الگوریتم‌ها نادرست است و از سوی دیگر، نادیده گرفتن ابعاد قابل تحلیل و تقلیل‌پذیر انسان نیز نوعی ساده‌نگری به شمار می‌رود که می‌تواند به انکار ظرفیت‌های هوش مصنوعی در فلسفه اسلامی منجر شود.
وی با بیان اینکه تخصصی شدن علوم، گاه موجب محدود شدن تحلیل‌ها به یک زاویه خاص می‌شود، تصریح کرد: تعامل میان حوزه‌های مختلف از جمله فلسفه، اخلاق، معنویت و هوش مصنوعی ضروری است و ضمن انجام پژوهش‌های تخصصی و دقیق، باید نتایج این مطالعات در اختیار سایر حوزه‌ها نیز قرار گیرد.
حجت‌الاسلام مصباح خاطرنشان کرد: بی‌توجهی به تعمیق مباحث فلسفی و عدم ارائه دستاوردهای پژوهشی به دیگر حوزه‌های تخصصی، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری برداشت‌های نادرست، از جمله تفکرات فیزیکالیستی و انکار خداوند، شود؛ ازاین‌رو، بررسی دقیق مبانی فلسفی هوش مصنوعی و ابعاد اخلاقی و معنوی آن، ضرورت دارد.
 
درخشش ۸۰ دانشگاه ایران در رتبه‌بندی جهانی یواس‌نیوز
در جدیدترین رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان مؤسسه یواس‌نیوز (U.S. News) برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷، نام ۸۰ دانشگاه ایرانی در میان بیش از ۲۲۵۰ دانشگاه از بیش از ۱۰۰ کشور جهان قرار گرفته است؛ در این میان، دانشگاه تهران با کسب رتبه ۳۱۴ جهانی، جایگاه نخست دانشگاه‌های ایران را به خود اختصاص داده است.
جعفر مهراد، استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز و بنیانگذار مؤسسه ISC، در گفت‌وگو با خبرنگار فارس، با اشاره به جایگاه دانشگاه‌های ایران در این رتبه‌بندی اظهار کرد: این رتبه‌بندی عمدتاً بر عملکرد پژوهشی دانشگاه‌ها متمرکز است و شاخص‌هایی مانند انتشارات علمی، میزان استناد به مقالات، همکاری‌های بین‌المللی و شهرت پژوهشی را در ارزیابی مؤسسات آموزش عالی مورد توجه قرار می‌دهد.
وی با بیان اینکه حضور ۸۰ دانشگاه ایرانی در این فهرست نشان‌دهنده گستردگی پایگاه پژوهشی کشور است، افزود: استمرار فعالیت‌های علمی دانشگاه‌های ایران با وجود محدودیت‌های مالی و چالش‌های بین‌المللی، بیانگر ظرفیت قابل توجه آموزش عالی کشور در تولید علم و مشارکت در فعالیت‌های پژوهشی است.
دانشگاه تهران در صدر دانشگاه‌های ایران ایستاد
بنیانگذار مؤسسه ISC با اشاره به جایگاه دانشگاه‌های برتر ایران در رتبه‌بندی جدید یواس‌نیوز گفت: دانشگاه تهران با رتبه ۳۱۴ جهان در جایگاه نخست دانشگاه‌های ایران قرار گرفته است. پس از آن دانشگاه آزاد اسلامی با رتبه ۴۶۰، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۵۷۸ و دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه ۵۸۵ در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
مهراد ادامه داد: دانشگاه تبریز با رتبه ۶۶۲، دانشگاه علوم پزشکی مشهد و دانشگاه تربیت مدرس با رتبه مشترک ۷۸۳، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۷۹۱ و دانشگاه‌های علوم پزشکی شیراز و تبریز با رتبه مشترک ۸۰۱ در میان ۱۰ جایگاه نخست ایران قرار گرفته‌اند.
وی با اشاره به حضور دانشگاه‌های علوم پزشکی در این فهرست تصریح کرد: جایگاه این دانشگاه‌ها نشان‌دهنده سهم قابل توجه مؤسسات آموزش پزشکی در تولیدات علمی و پژوهش‌های بین‌المللی کشور است.
رتبه پنجم جهان در علوم پلیمر به ایران رسید
استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز با اشاره به نتایج رتبه‌بندی موضوعی یواس‌نیوز اظهار کرد: یکی از نکات قابل توجه در عملکرد علمی ایران، جایگاه پنجم جهانی در حوزه علوم پلیمر است. همچنین ایران در علوم و فناوری سبز و پایدار رتبه هفدهم، در منابع آب رتبه سی‌وپنجم، در مهندسی رتبه شصت‌وهشتم و در هوش مصنوعی رتبه صدوچهارم جهان را کسب کرده است.
مهراد افزود: این نتایج نشان می‌دهد دانشگاه‌های ایران در برخی حوزه‌های تخصصی از ظرفیت پژوهشی قابل توجهی برخوردارند. مهندسی، علوم پزشکی، علوم و فناوری پلیمر، علوم و مهندسی مواد، منابع آب، علوم کشاورزی و مطالعات محیط‌زیستی از جمله زمینه‌هایی هستند که دانشگاه‌های کشور در آنها فعالیت‌های علمی و پژوهشی گسترده‌ای دارند.
وی با بیان اینکه این حوزه‌ها با اولویت‌های توسعه علمی و فناوری کشور ارتباط مستقیم دارند، تأکید کرد: تقویت زیرساخت‌های پژوهشی و حمایت از فعالیت‌های علمی در این رشته‌ها می‌تواند زمینه ارتقای جایگاه دانشگاه‌های ایران را در ارزیابی‌های بین‌المللی فراهم کند.
جایگاه دانشگاه آزاد در میان دانشگاه‌های بزرگ جهان
بنیانگذار مؤسسه ISC با اشاره به عملکرد دانشگاه آزاد اسلامی در این رتبه‌بندی گفت: دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از چند صد هزار دانشجو، یکی از بزرگ‌ترین نظام‌های دانشگاهی در سطح جهان به شمار می‌رود و در رتبه‌بندی جدید یواس‌نیوز جایگاه ۴۶۰ جهان را به دست آورده است. وی علوم پلیمر، ریاضیات، مهندسی عمران، مهندسی مکانیک و پژوهش‌های مرتبط با توسعه پایدار را از حوزه‌های علمی قابل توجه این دانشگاه برشمرد و افزود: گستردگی ساختار دانشگاه آزاد در صورت همراهی با تقویت کیفیت پژوهش و توسعه همکاری‌های علمی می‌تواند ظرفیت بیشتری برای ارتقای جایگاه بین‌المللی آن ایجاد کند.
عربستان با سرمایه‌گذاری پژوهشی به دنبال تقویت جایگاه دانشگاهی است
مهراد در ادامه با مقایسه وضعیت آموزش عالی ایران و کشورهای مهم جهان اسلام گفت: عربستان سعودی، ایران، ترکیه، مالزی و مصر از جمله کشورهای دارای حضور قابل توجه در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی دانشگاهی هستند؛ اما هر یک از این کشورها از ظرفیت‌ها و مزیت‌های متفاوتی برخوردارند.
وی با اشاره به سرمایه‌گذاری‌های گسترده عربستان سعودی در آموزش عالی و پژوهش اظهار کرد: این کشور با سیاست‌های بلندمدت در جذب پژوهشگران بین‌المللی و توسعه همکاری با مؤسسات علمی معتبر جهان، برای تقویت جایگاه دانشگاه‌های خود تلاش کرده است.
به گفته مهراد، دانشگاه ملک عبدالعزیز، دانشگاه ملک سعود و دانشگاه علم و فناوری ملک عبدالله، از مهم‌ترین مؤسسات آموزش عالی عربستان هستند که در توسعه ظرفیت پژوهشی این کشور نقش دارند.
ارتباطات اروپایی، مزیت دانشگاه‌های ترکیه است
استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز با اشاره به وضعیت دانشگاه‌های ترکیه بیان کرد: این کشور از یکی از نظام‌های بزرگ آموزش عالی در منطقه برخوردار است و ارتباطات علمی گسترده‌ای با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی اروپا دارد.
مهراد دانشگاه حاجت‌تپه، دانشگاه فنی خاورمیانه، دانشگاه فنی استانبول، دانشگاه آنکارا و دانشگاه استانبول را از دانشگاه‌های شاخص ترکیه معرفی کرد و افزود: مشارکت در شبکه‌های پژوهشی بین‌المللی و همکاری‌های علمی خارجی از جمله مزیت‌های دانشگاه‌های این کشور است. ترکیه در حوزه‌هایی مانند پزشکی، مهندسی و علوم طبیعی نیز فعالیت‌های پژوهشی گسترده‌ای دارد.
مالزی با جذب دانشجویان بین‌المللی، به قطب دانشگاهی منطقه تبدیل شد
وی همچنین درباره وضعیت آموزش عالی مالزی گفت: این کشور طی دو دهه گذشته با توسعه زیرساخت‌های دانشگاهی، استفاده گسترده از زبان انگلیسی و جذب دانشجویان و اعضای هیئت علمی بین‌المللی، توانسته است جایگاه خود را به‌عنوان یکی از قطب‌های آموزش عالی منطقه تقویت کند.
مهراد دانشگاه مالایا، دانشگاه پوترا مالزی، دانشگاه ملی مالزی، دانشگاه علوم مالزی و دانشگاه فناوری مالزی را از مؤسسات مهم آموزش عالی این کشور برشمرد و همکاری‌های بین‌المللی را یکی از عوامل مؤثر در افزایش دیده‌شدن علمی دانشگاه‌های مالزی دانست.
ایران در مقایسه با مصر، از گستردگی بیشتری در دانشگاه‌های پژوهش‌محور برخوردار است
بنیانگذار مؤسسه ISC با اشاره به وضعیت دانشگاه‌های مصر نیز گفت: این کشور از سابقه طولانی در آموزش عالی برخوردار است و دانشگاه قاهره، دانشگاه عین شمس، دانشگاه اسکندریه، دانشگاه منصوره و دانشگاه اسیوط، از مهم‌ترین مؤسسات دانشگاهی آن به شمار می‌روند.
وی با بیان اینکه دانشگاه‌های مصر در حوزه‌هایی مانند پزشکی، کشاورزی و بهداشت عمومی فعالیت پژوهشی قابل توجهی دارند، افزود: با توجه به داده‌های ارائه‌شده، ایران از نظر تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی و گستردگی مجموعه دانشگاه‌های پژوهش‌محور، وضعیت قابل توجهی دارد.
رتبه‌بندی جهانی فقط بخشی از توان علمی دانشگاه‌ها را نشان می‌دهد
مهراد در جمع‌بندی وضعیت دانشگاه‌های کشورهای اسلامی در رتبه‌بندی یواس‌نیوز تأکید کرد: برای ارزیابی نظام‌های آموزش عالی نباید تنها به یک شاخص یا رتبه جهانی اکتفا کرد؛ بلکه تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی، جایگاه پژوهشی، میزان تولیدات علمی، تأثیرگذاری پژوهش‌ها و سطح همکاری‌های بین‌المللی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. وی خاطرنشان کرد: رتبه‌بندی یواس‌نیوز عمدتاً بر عملکرد پژوهشی دانشگاه‌ها تمرکز دارد و نتایج آن لزوماً کیفیت آموزش، تجربه دانشجویی، امکانات آموزشی و سایر ابعاد فعالیت دانشگاهی را منعکس نمی‌کند؛ بنابراین برای شناخت دقیق وضعیت آموزش عالی کشورها باید روش‌شناسی و شاخص‌های هر رتبه‌بندی را نیز در نظر گرفت.