کامران کرمی
۱. تغییر نگرش کلی کشورهای عربی: پیش از جنگ، این کشورها به این نتیجه رسیده بودند که باید شرکای امنیتی خود را متنوعسازی کنند و از وابستگی صرف به آمریکا فاصله بگیرند. جنگ اخیر این روند را شتاب بخشید و باعث شد نگاه آنها به ایران و همکاریهای منطقهای تغییر کند.
۲. تفاوت امارات و عربستان:
- امارات در سیاست خارجی، آزادی عمل بیشتری دارد و روابط خود با اسرائیل را تقویت خواهد کرد، هرچند در همکاریهای امنیتی حساس (نزدیک به تهدید ایران) ملاحظاتی دارد.
- عربستان به دلیل ملاحظات داخلی و افکار عمومی، در عادیسازی با اسرائیل محتاطتر عمل میکند.
۳. نقش دیگر اعضای شورای همکاری:
- قطر احتمالاً همکاریهای دوجانبه (حتی امنیتی) با ایران را افزایش میدهد.
- عمان رویکرد ثابتی نسبت به ایران دارد (نه تقویت و نه فاصلهگیری).
- بحرین و کویت نقش چندان تعیینکنندهای ندارند.
۴. موضوع تنگه هرمز و ترتیبات امنیتی: مذاکرات ۶۰روزه ایران و عمان درباره تنگه هرمز، نقطه عطفی برای ورود سایر کشورهای شورا به ترتیبات امنیت منطقهای است؛ اما هنوز مشخص نیست که این کشورها رویکرد مشارکتی خواهند داشت یا فقط حق حاکمیت ایران و عمان را میپذیرند.
۵. شکاف در شورای همکاری خلیج فارس: این شورا از پیش دچار شکافهای داخلی بود (مثل اقدامات مستقل امارات و قطر) و جنگ اخیر این شکاف را عمیقتر کرد. اعضا اغلب، امنیت ملی خود را بر امنیت جمعی شورا ترجیح میدهند.
۶. دستاورد اصلی جنگ: تغییر نگرش کشورهای شورا نسبت به ایران (گذشت از فلسفه ضد ایرانیِ تأسیس شورا در ۱۹۸۱) که در ماهها و سالهای آینده آشکارتر خواهد شد.
نتیجه کلی اینکه جنگ باعث تسریع تنوعسازی امنیتی، افزایش نقشآفرینی مستقل اعضا (بهویژه امارات و قطر)، و ایجاد فرصتهایی برای همکاری با ایران شده؛ اما همزمان وحدت درون شورایی را تضعیف کرده است.