عمر بن محمد بن عبدالرحمان بصری، معروف به ابن اُذَینه از محدثان شیعه در قرن دوم قمری و از اصحاب امام صادق و امام کاظم (علیهماالسلام). از ابن اذینه ۴۸۲ روایت در منابع حدیثی شیعه نقل شده است و رجالیان شیعه وثاقت او را تأیید کرده‌اند. بیشتر روایات منقول از وی فقهی است؛ با این حال در برخی مسائل کلامی مانند امامت نیز روایاتی دارد.

از زندگی‌ و تاریخ‌ ولادت‌ و مرگ‌ او چیزی ذکر نشده است. همین‌ اندازه‌ روشن‌ است‌ که‌ او از یاران امام صادق (علیه‌السلام) بوده‌ است‌. وی را از شاگردان‌ و اصحاب‌ امام کاظم (علیه‌السلام) نیز دانسته‌اند. به‌ گفته نجاشی او از طریق‌ مکاتبه‌ از امام‌ صادق ‌ (علیه‌السلام) روایت‌ کرده‌ است‌. اگر این‌ سخن‌ درست‌ باشد، بی‌تردید وی به‌ طور مستمر در بصره می‌زیسته‌ است‌ و احتمالاً به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ که‌ او را بزرگ‌ شیعیان بصره‌ شمرده‌اند.

بیشتر رجال‌ شناسان‌ شیعی‌ وی را ثقه‌ دانسته‌اند. ابن‌ اذینه‌ روایات‌ بسیاری را نقل‌ کرده‌ و نام‌ او در سلسله‌ اسناد ۴۸۲ حدیث آمده‌ است‌. بیشتر این‌ روایات‌ که‌ به‌ خصوص‌ از امام‌ صادق ‌(علیه‌السلام) است‌، از طریق‌ زرارة بن‌ اَعْین‌ صحابی‌ و محدّث‌ مشهور شیعی‌ نقل‌ شده‌ است‌؛ اما او افزون‌ بر زراره‌ از محدثان‌ دیگری نیز روایت‌ کرده‌ که‌ از جمله:

عبیدالله حلی

اَبان بن ابی عیاش

فُضیل بن یسار کوفی

بُکیر بن اعین

عبید بن زراره‌

محمد بن مسلم ثقفی کوفی

غالب محدثان قرن دوم قمری نیز از ابن اُذینه روایت کرده‌اند. هرچند غالب روایات ابن اذینه فقهی است؛ اما گاه روایاتی در مقوله امامت و دیگر مسائل کلامی نیز از وی نقل شده است و این نشان می‌دهد که وی در علم کلام نیز دستی داشته است. 

شیخ طوسی‌ آورده‌ است‌ که‌ ابن‌ اذینه‌ اثری با عنوان‌ کتاب‌ الفرائض‌ در دو نسخه کوچک‌ و بزرگ‌ داشته‌ که‌ احمد بن‌ میثم‌ ابن‌ دکین‌ آن‌ را روایت‌ کرده‌ است‌.

شیخ طوسی در اختیار معرفة الرجال از محدث دیگری به نام محمد بن عمر بن اذینه یاد کرده که در دیگر منابع رجالی شیعی پس از وی نیز آمده است. طوسی می‌گوید که وی کوفی بوده و از دست حکومت مهدی عباسی گریخته و در یمن درگذشته و لذا روایات زیادی از او نقل نشده است. 

از مجموع‌ این‌ سخنان‌ چنین‌ برمی‌آید که‌ این‌ دو نفر یکی‌ نبوده‌اند؛ زیرا عمر بن‌ اذینه‌ بصری بود و روایات‌ بسیاری نیز از او نقل‌ شده‌ است‌. ممکن‌ است‌ محمد فرزند عمر بن‌ اذینه‌ بوده‌ باشد. روایت‌ شیخ طوسی‌ که‌ می‌گوید محمد به‌ دلیل‌ شهرت‌ پدرش‌، به‌ ابن‌ اذینه‌ مشهور گشته‌ است‌، این‌ احتمال‌ را تقویت‌ می‌کند.