امام باقر علیه السلام فرمودند:  به خدا سوگند که او (مهدی (علیه السلام)) مضطر (حقیقی) است که در کتاب خدا آمده می فرماید: «اَمَّن یجیب المضطر اذ ادعاه و یکشف السؤ...» بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٣٤١ 

اقتصاد 1293

پیشنهادهایی برای روان شدن تجارت کالا

یک کارشناس بازرگانی پیشنهاد کرد، کالاها قبل از ورود به گمرکات خروجی، در داخل مرزهای کشور بازرسی شده و کارهای گمرکی آن انجام شود تا کامیون‌ها در مرز معطل نشوند.
به گزارش فارس؛ با توجه به شرایط تحریم اقتصادی و محاصره دریایی، باید حداکثر هماهنگی بین بخش‌های مختلف انجام شود تا کالاهای تجاری گمرکی وارداتی و صادراتی به راحتی از مرزها خارج شوند و این‌گونه نباشد که صف‌های کیلومتری در گمرکات تشکیل شود. در این زمینه احسان قمری، کارشناس اقتصادی و بازرگانی در گفتگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، گفت: وقتی کشور از دریا محاصره می‌شود، ورود و خروج کالا با مشکل مواجه می‌شود؛ اولین قسمتی که تحت الشعاع قرار می‌گیرد، بحث حمل و نقل است، به هر حال زمان طولانی‌تر می‌شود. به خاطر محاصره، هم هزینه حمل و نقل نیز افزایش می‌یابد، هزینه بیمه هم به خاطر افزایش ریسک جنگی بالا می‌رود؛ لذا قیمت تمام شده کالای وارداتی به شدت بالا می‌رود. بسیاری از کالاهای وارداتی، مواد اولیه و کالای واسطه‌ای و سرمایه‌ای برای تولید هستند که از طرفی هزینه انرژی در دنیا و در ایران افزایش یافته که این هم باعث افزایش هزینه حمل و نقل کالا می‌شود، در نتیجه قیمت تمام شده کالایی که قرار است به دست مردم برسد، بالا می‌رود. بسیاری از کالاهای صادراتی، ما به ازای وارداتی یا محتوای وارداتی دارند، وقتی قیمت کالای صادراتی بالا رود، رقابت‌پذیری ما به شدت افت پیدا می‌کند و کاهش می‌یابد. در این شرایط باید چه‌کار کنیم، در سال‌های قبل حتی در شرایط عادی شاهد بودیم که دولت کمک یارانه‌هایی برای حمل و نقل پرداخت می‌کرد، چه در حمل و نقل دریایی، زمینی و هوایی یارانه می‌داد و در شرایط فعلی باید این یارانه‌ها بیشتر شود و تمرکز یارانه‌های دولت باید در حوزه حمل و نقل کالا باشد، افزایش هزینه صادر کننده یا وارد کننده، باعث کاهش رقابت با کالای بین‌المللی می‌شود.
دوم اینکه کالا وارداتی هم بتوانند نیاز عادی مردم را تأمین کند. راهکاری که باید بدهیم، اینکه سازمان توسعه تجارت ردیف‌های بودجه و مشوق‌هایی دارد که باید بخشی از آن را برای حمل و نقل اختصاص دهد. به نظر می‌رسد سازمان برنامه و بودجه هم در یک کار جمعی همچنین وزارت اقتصاد و گمرک باید در یک کار برنامه‌ریزی شده، میزان رشد هزینه‌های حمل و نقل و سایر هزینه‌ها را استخراج کنند و به صادر کننده یا تولید کننده کمک شود. مری در پاسخ به این پرسش که یک سری از کامیون‌ها در مرز بازرگان و ریمدان بین ۲۴ تا ۳۰ روز معطل می‌شوند، گفت: مسئولان گمرک بارها گفته‌اند که دوره زمانی که کامیون‌ها برای صادرات و یا واردات در مرز می‌مانند، باید کاهش پیدا کند. استاندارد بین المللی بین یک تا سه روز است، در حالی که در این شرایط مشکلی که داریم این است که خیلی از گمرکات طبق ساعت کاری خدمات می‌دهند و شبانه‌روزی نیستند. تلاش‌هایی شده است که این گمرک‌ها شبانه‌روزی شود. اگر گمرک شبانه‌روزی نباشد و اداری باشد، کارمند از ساعت ۸ تا ۱۶ کار می‌کند و عصر باید کامیون‌ها معطل کنند و وقتی تعداد کامیون‌ها زیادتر بشود، زمان معطلی افزایش می‌یابد. این کارشناس بازرگانی در مورد اینکه آیا می‌توان کارهای گمرکی را در پس‌کرانه و قبل از گمرک انجام داد، گفت: هنوز بسیاری از کارهای گمرکی به صورت سنتی انجام می‌شود. اگر کالایی از اصفهان می‌خواهد صادر شود، حمل به سمت بندر باشد، در اصفهان از راه دور باید اظهار شود؛ ولی برخی صادرکنندگان عادت دارند که همه کارها را در گمرک خروجی انجام دهند.
گمرک خروجی هم امکانات محدودی دارد. از طرفی دستگاه تصویربردار اشعه ایکس هم کم است و فعالیت گمرکی باید الکترونیکی و از راه دور انجام شود و کالا قبل از رسیدن به مرز، از مبدأ مورد بررسی و بازدید قرار گیرد و در گمرکات مبدأ همه کارها انجام شود و در گمرک خروجی فقط تطبیق اسناد و مدارک صورت می‌گیرد، در این صورت سرعت و دقت افزایش می‌یابد.
 
سه راهبرد غذایی ایران، محاصره دریایی را می‌شکند
افزایش تولید داخلی کالاهای اساسی، کاهش وابستگی به واردات نهاده‌ها و تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین، سه راهبرد غذایی ایران در شرایط جنگی و محاصره دریایی است؛ تجربه اوکراین هم روی این یافته‌ها صحه می‌گذارد.
مسیرهای واردات ایران آنقدر گسترده است که هیچ محدودیتی ندارد؛ جنوب را ببندند از شمال می‌آوریم، مرزهای طولانی، هوایی، همه این‌ها را بارها در عمل ثابت کرده‌ایم؛ این صحبت‌های یک وارد کننده است. وی به خبرنگار فارس گفت: «دولت ارز بدهد از زمین و زمان کالا میاوریم. هیچ محدودیتی برای ما وجود ندارد». اما دولت نیز نباید بی‌گدار به آب بزند و باید سیاست‌های خود را با شرایط موجود تطبیق دهد. جنگ و اختلال در مسیرهای تجارت جهانی می‌تواند هم‌زمان هزینه تولید، حمل‌ونقل و واردات کالاهای اساسی را افزایش دهد. در چنین شرایطی، امنیت غذایی فقط با ذخیره‌سازی و واردات تأمین نمی‌شود. افزایش تولید داخلی و کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی نیز باید در اولویت سیاست‌گذاری قرار گیرد. کارشناسان امنیت غذایی معتقدند: ایران برای کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین باید برنامه‌ای هماهنگ در سه بخش تولید، تجارت و توزیع اجرا کند. هدف این برنامه باید استمرار تولید، جلوگیری از توقف واحدهای تولیدی و حفظ دسترسی خانوارها به غذای کافی باشد.
تولید داخلی؛ محور کاهش وابستگی
ابراهیم مرادزاده، کارشناس ارشد کشاورزی می‌گوید: نخستین اولویت، افزایش تولید اقتصادی محصولات اساسی، مانند گندم، جو، برنج، دانه‌های روغنی و محصولات پروتئینی است. حمایت از کشت این محصولات باید بسیاری جدی در نظر گرفته شود؛ زیرا کشور در تأمین کالاهای اساسی وابستگی بیشتری دارد. وی معتقد است: تأمین به‌موقع بذر، کود، سوخت و ماشین‌آلات و پرداخت مطالبات کشاورزان، از اقدامات فوری برای حفظ تولید است. تأخیر در تأمین نهاده‌ها یا پرداخت مطالبات می‌تواند توان کشاورزان برای کشت بعدی را کاهش دهد.
واردات با وابستگی کمتر در کنار افزایش تولید، ایران باید وابستگی به یک کشور، بندر یا مسیر حمل‌ونقل را کاهش دهد برای گندم، برنج، روغن خام، ذرت، کنجاله سویا و کود شیمیایی، باید چند مبدأ تأمین و مسیر جایگزین تعریف شود. افزایش استفاده از ظرفیت بنادر شمالی می‌تواند ریسک اختلال در واردات را کاهش دهد که به گفته مسئولان داخلی طی چندماه گذشته دو برابر شده؛ اما ظرفیت افزایش همچنان وجود دارد. این اقدام باید با تقویت تجهیزات تخلیه و بارگیری، انبارداری و حمل ریلی و جاده‌ای همراه باشد. از دیگر سو واردکنندگان معتقدند، تخصیص ارز به کالاهای اساسی نیز باید بر اساس موجودی واقعی، نیاز مصرفی و زمان رسیدن محموله‌ها انجام شود. ترخیص سریع کالاهای ضروری، هماهنگی گمرک و بانک مرکزی و جلوگیری از رسوب نهاده‌ها در بنادر، برای استمرار تولید اهمیت دارد. در عین حال، واردات اضطراری نباید به جایگزین دائمی تولید داخلی تبدیل شود. سیاست وارداتی باید کمبود کوتاه‌مدت را جبران کند و هم‌زمان با حمایت از تولید رقابت‌پذیر داخلی، وابستگی بلندمدت را کاهش دهد.
تقویت ذخایر و توزیع؛ پشتوانه تولید داخلی
ذخایر راهبردی باید بر اساس مصرف واقعی، زمان جایگزینی واردات و احتمال اختلال در تأمین تنظیم شود. همچنین، موجودی انبارها، محموله‌های در راه و نیاز استان‌ها باید به‌صورت مستمر پایش شود. توزیع نهاده‌های دامی باید بر اساس ظرفیت واقعی تولید انجام شود. حمایت از خانوارهای کم‌درآمد و مقابله با احتکار نیز برای حفظ دسترسی مردم به غذا ضروری است. تجربه جنگ اوکراین بررسی فائو از ۲ هزار و ۶۱۲ بنگاه کشاورزی اوکراین در سال ۲۰۲۴ نشان داد که ۵۳ درصد بنگاه‌ها تصمیم‌های عملیاتی خود را به‌دلیل جنگ تغییر داده‌اند. همچنین، ۸۲ درصد تولیدکنندگان زراعی کود شیمیایی، ۵۵ درصد بذر و ۴۵ درصد سوخت را از نیازهای اصلی خود اعلام کردند. این تجربه نشان می‌دهد که حفظ تولید در شرایط جنگی به تأمین نهاده، انرژی، نقدینگی و مسیر حمل‌ونقل وابسته است. ایران باید این نیازها را در برنامه اضطراری کشاورزی لحاظ کند. راهبرد امنیت غذایی ایران باید بر افزایش تولید داخلی، کاهش وابستگی به واردات نهاده‌ها، متنوع‌سازی مسیرهای تأمین، تقویت ذخایر و توزیع هدفمند استوار باشد. خودکفایی نیز باید با توجه به منابع آب، بهره‌وری و هزینه تولید دنبال شود.
 
بورس خلیج فارس با پیام قاطع ایران فروریخت
الجزیره گزارش داد پیام ایران در خصوص اینکه تا برآورده نشدن خواسته‌هایش با آمریکا برای پایان جنگ گفت‌وگو نمی‌کند، بیشتر بورس‌های منطقه خلیج فارس را سرخ کرد.
الجزیره گزارش داد به دنبال اینکه ایران اعلام کرد تا خواسته‌هایش برآورده نشود با آمریکا برای پایان دادن به جنگ گفت‌وگو نمی‌کند، بیشتر بازارهای سهام کشورهای منطقه خلیج فارس روز چهارشنبه با کاهش بسته شدند. الجزیره در گزارش خود گفته است که ترکیب این موضع ایران و گزارش‌های مربوط به افزایش حملات به کشتی‌ها، فضای احتیاط را بر بازارهای منطقه حاکم کرده و به فشار فروش در اکثر بورس‌ها دامن زده است. به گفته الجزیره عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در مقاله‌ای در روزنامه فایننشال‌تایمز نوشت: ایران برای دیپلماسی آماده است؛ اما از خود دفاع خواهد کرد. الجزیره ادامه داد همین موضوع که ایران موضع خود را صریح به میانجی پاکستانی، عاصم منیر اعلام کرده نیز در کاهش شاخص‌های بازارهای منطقه اثر گذاشته است. بر اساس این گزارش کپلر، شرکت رصدکننده حرکت کشتی‌ها هم از وقوع دست‌کم ۱۸ حمله به کشتی‌ها در دو هفته گذشته خبر داد. تحلیلگران گروه بورس لندن هم گفتند ایران نفتکش‌ها را در دریای عمان، منطقه‌ای دورتر از تنگه هرمز، هدف می‌گیرد؛ موضوعی که محموله‌های نفت خام خلیج فارس و عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی را در معرض خطر قرار داده و به گفته الجزیره، یکی از عوامل اصلی فشار بر بازارهای سهام منطقه بوده است. در بازارهای منطقه، شاخص بورس عربستان ۰.۳ درصد کاهش یافت و سهم بانک الانماء ۵ درصد افت کرد، پس از آنکه این بانک از کاهش سود سه‌ماهه سوم خبر داد. شاخص بورس ابوظبی نیز ۰.۶ درصد کاهش یافت. شاخص بحرین ۰.۱ درصد، عمان ۱.۵ درصد و کویت هم ۰.۷ درصد پایین آمدند. بر اساس گزارش الجزیره، بیشترین افت در میان بازارهای منطقه متعلق به بورس عمان با ۱.۵ درصد و پس از آن کویت با ۰.۷ درصد بود.