۸. خطرپذیری

خطرپذیری به معنای به استقبال خطر رفتن و قبول کردن خطر است. امام عاشورا به ما آموختند که هر وقت احساس کردیم دشمن برای مکتب اسلام، یک نقشه خطرناکی چیده است، باید به میدان بیاییم و خود را برای قبول هر خطری، و در هر جای سخت و دشواری آماده کنیم. این خطر هر چه باشد، ولو کشته شدن در صحرای سوزان و در غربت، باید بپذیریم و شهادت مظلومانه را مایه افتخار و روسفیدی بدانیم. امام حسین (علیه السلام) و یاران با وفای ایشان، در کربلا به استقبال خطر رفتند و هر خطری را برای بقاء دین و ارزش‌ها بر جان خریدند. آن امام همام در این مسیر، قطعه‌قطعه شدند و هستی‌شان را فدا کردند، تا اسلام عزیز آسیب نبیند.

۹. دشمن‌ستیزی

دشمن‌ستیزی، به معنای نبرد و مبارزه کردن با دشمن است. عاشورا، میدان جهاد با دشمن و عرصه دشمن‌ستیزی است. کربلا به عنوان سرمشق همیشگی و الگویی آزموده شده، به ما ثابت کرد که در مقابل عظمت ظاهری دشمن نباید دچار تردید و ضعف شد، و باید تا آخرین نفس و آخرین قطره خون، با دشمن اسلام و مسلمین مبارزه کرد. امام عاشورا ثابت کردند که با دشمن‌ستیزی و نبرد با ظالم و طاغوت، اسلام ناب به اوج عزت و عظمت می‌رسد و پرچم دین بر بلندای تاریخ به اهتزاز در می‌آید.

۱۰. دشمن‌شناسی

دشمن‌شناسی از مفاهیمی است که همواره مورد توجه اولیای الهی قرار گرفته است و بر هوشیاری مومن، و دشمن‌شناسی او تاکید شده است. دشمن‌شناسی، بسیار مهم است و باید همه انسان‌ها، انواع دشمنان خود را بشناسند. اگر زمان‌شناس نباشیم و دنیا را نشناسیم، فریب خواهیم خورد. باید زمان را بشناسیم، تا دشمن را بشناسیم. ادامه صفوف دشمن را بشناسیم. روش‌های دشمنی او را بشناسیم. طرح‌های دشمن را بشناسیم. ابعاد دشمن و ابعاد دشمنی دشمن را بشناسیم.  دشمن را باید هوشیارانه شناخت. او را در هر لباسی و در زیر قالب هر گونه کلماتی بشناسیم. طبیعت دشمن را بشناسیم. امام حسین (علیه السلام) به ما درس دشمن‌شناسی و غافل نشدن از دشمن دادند. ایشان به ما یاد دادند که باید طرح‌های دشمن و ترفندهای او را شناخت، تا فریب نخوریم و بر او فایق آییم. آن امام همام، با هوشیاری، دشمن واقعی را از لابه‌لای ظواهر شناختند و هرگز تسلیم زور و زر و تزویر دشمن نشدند.

۱۱. شجاعت

شجاعت به معنای بی‌باکی در برابر دشمن و یکی از اصول اخلاقی، در کنار حکمت، عفت و عدالت است که ریشه اوصافی والا و منشا آثار و صفات مثبت فراوانی می‌شود. صحنه عاشورا، تصویری واضح از شجاعت امام حسین (علیه السلام) و اهل‌بیت ایشان است. شجاعت عاشورائیان، ریشه در اعتقاد آنان دارد. نترسیدن از مرگ در لحظه‌های خطر و هنگام ادای تکلیف، یکی از مظاهر آشکار شجاعت است. این ویژگی زیبا در نهضت امام عاشورا و یاران با وفای ایشان به شکل باشکوهی به چشم می‌خورد. رفتار و سخنان امام حسین (علیه السلام) از زمان دعوت به بیعت با یزید، تا روز عاشورا و لحظه شهادت، آهنگ همگون و یکسانی دارد. همه چیز تحت‌الشعاع شجاعت و صلابت عاشورائیان قرار گرفته است و عنصر ترس از مرگ و اسارت در آن نهضت بزرگ به زانو درآمده است.

۱۲. صبر و پایداری

صبر و پایداری، به معنای مقاومت در برابر سختی‌ها و از دست ندادن تاب و قرار است. صبر، نیرویی کنشگر است که انسان را در برابر آنچه ناخوشایند اوست، توانمند می‌کند. برای مقابله با فشارهای درونی و بیرونی و غلبه بر مشکلات، در راه رسیدن به هدف، صبر و پایداری لازم است. بدون صبر، در هیچ کاری نمی‌توان به نتیجه مطلوب رسید. در نهضت عاشورا نیز با این جلوه عظیم روحی رو به رو هستیم و آنچه حماسه کربلا را به اوج ماندگاری و تأثیرگذاری و فتح معنوی می‌رساند، قدرت صبر و پایداری امام حسین (علیه السلام) و یاران و همراهان ایشان است. امام شهیدان، در یکی از منزلگاه‌های میان راه، در تبیین این حقیقت فرمودند: اَیُّهَا النّاسُ فَمَنْ کانَ منکم یَصْبِرُ عَلی حدِّ السیفِ وَ طَعْن الاسِنّةِ فَلیقم مَعَنا و اِلاّ فَلْیَنْصَرِف عَنّا - ای مردم! هر کدام از شما که تحمل تیزی شمشیر و زخم و ضربت نیزه‌ها را دارد، همراه ما بماند و الاّ باز گردد.

۱۳. صداقت

صداقت به معنای پندار، گفتار و کردار یکسان، و بالاترین سطح کیفیت در شخصیت انسان است. صداقت باعث ایجاد آرامش در زندگی انسان می‌شود و به ایجاد اعتماد، بهبود روابط، و توسعه جوامع کمک می‌کند. خداوند بزرگ و حکیم در سوره حجرات می‌فرماید: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِی سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ - مومنان واقعی کسانی‌اند که به خدا و رسولش ایمان دارند و در حقانیت باورهایشان شک نمی‌کنند، و با مال و جانشان در راه خدا جهاد می‌کنند، آنان واقعاً با صداقت هستند. از خصلت‌هایی که مورد پسند خدای متعال و بندگان شرافتمند و آزاده اوست، صداقت می‌باشد. خـداونـد عزیز، مؤمنان را به تقوا و همراهی با صادقین امر فرموده است: یا اَيُّهَاالّذينَ امَنُوا اِتَّقُوا اللّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصّادقین -  باکسانی باشید که در

گـفـتـار و رفـتـار، راسـتـی و درسـتـی را پیشه خود ساخته‌اند. صداقت در سیمای امام عاشورا و یاران بزرگوار ایشان می‌درخشد. بیان و عمل عاشورائیان، و ایستادن آنان در صف دفاع از دین تا پای جان، گویای صداقت اصحاب عاشوراست.

۱۴. عزت

عزت به معنای شکست‌ناپذیری، صلابت نفس و حفظ کرامت و شخصیت والای انسانی است. ستم‎پذیری و تحمل سلطه باطل و سکوت در برابر ظلم و تسلیم فرومایگان شدن و اطاعت از ستمگران، همه از ذلت نفس و زبونی و حقارت روح سرچشمه می‎گیرد.

عزت و کرامت امام حسین (علیه السلام) در روز عاشورا، درس عبرتی برای تمام مسلمانان است که زیر بار خواسته‎های ستمگران و ظالمان و قدرت‌های استکباری نروند و در برابر تعدی آن‌ها، با تمام قوا و با عزت و سربلندی بایستند. حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) در روز عاشورا فرمودند: الموت خیر من رکوب العار و العار خیر من دخول النار - مرگ از پذیرش ننگ بهتر، و ننگ از ورود در آتش سزاوارتر است. ایشان همچنین در روز عاشورا فرمودند: ذلت از خاندان ما به دور است. امام همچنین می‌فرمودند: فانی لا اری الموت الا سعاده و الحیاه مع الظالمین الا برما - من در چنین محیط ذلت باری، مرگ را جز سعادت، و زندگی با این ستمگران را جز رنج و نکبت نمی‌دانم.

۱۵. عمل به تکلیف

تکلیف، وظیفه‌ای است که از طرف خدای مهربان، برای انسان مشخص شده است. عمل به تکلیف نیز از فرامین لازم خداوند، و در پی‌دارنده تقواپیشگی و پایداری در ایمان است. انبیاء و اولیای الهی، در شرایط مختلف اجتماعی، بر اساس تکلیف عمل می‌کردند. نهضت عاشورا نیز یکی از جلوه‌های عمل به تکلیف و وظیفه بود. امام حسین (علیه السلام) فرمودند: اَرْجُو اَنْ یَکُونَ خَیْرا ما ارادَ اللّهِ بِنا، قُتِلْنَا اَمْ ظَفَرْنا - امیدوارم آنچه خدا برای ما اراده فرموده است، خیر باشد؛ چه کشته شویم و چه پیروز گردیم. عاشوراییان، در روز عاشورا برای ادای تکلیف آمدند، کاری نداشتند که امام حسین (علیه السلام) به حکومت برسند، یا شهید بشوند؛ گفتند: ما برای عمل به تکلیف آمدیم، کشته شویم یا زنده بمانیم هم تفاوتی ندارد.

۱۶. غیرت

غیرت، یعنی تلاش در نگهداری چیزی که حفظ آن واجب و ضروری است. غیرت، فضیلتی اخلاقی است که انسان را وادار می‌کند تا سر حد جان به دفاع از ناموس، خانواده، دین، آیین و همچنین مال و وطن بپردازد. امام حسین (علیه السلام) در رجز حماسی خود در روز عاشورا، بر حمایت از ذریه پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و خانواده امیرمومنان (علیه السلام) تاکید کردند و فرمودند: اَحمی عِیالاتِ اَبی، اَمضی عَلی دینِ النَّبی -... سوگند خورده‌ام که از حریم و خاندان پدرم دفاع کنم و بر دین پیامبر پایدار بمانم.  آن حضرت، در روز عاشورا به خانواده، دختران و خواهر خود سفارش کردند که پس از شهادت ایشان، گریبان ندرند، چهره نخراشند، آه و زاری و واویلا سر ندهند و پیش دشمنان صدایشان را به گریه بلند نکنند. در لحظاتی هم که مجروح بر زمین افتاده بودند، وقتی شنیدند که گروهی از سپاه دشمن قصد حمله به خیمه‌ها و تعرض به زنان و کودکان را دارند، بر سرشان فریاد کشیدند: اِن لَم یَکُن لکم دینٌ و کُنتُم لا تَخافُونَ المَعادَ فَکُونُوا اَحراراً فی دُنیاکُم... - ای پیروان آل ابوسفیان، اگر دین ندارید و از معاد نمی‌ترسید، پس در دنیایتان آزاده باشید و اگر عرب هستید، به اصل و تبار خویش برگردید... من با شما می‌جنگم و شما با من می‌جنگید، به زنان که نباید تعرض کرد، تا وقتی من زنده‌ام، طغیانگرانتان را از تعرض نسبت به حرم من، باز دارید: فَامنَعُوا عُتاتِکُم عَنِ التَّعرُّضِ لِحَرَمی ما دُمتُ حَیّاً.

۱۷. فداکاری

فداکاری به معنای از خود گذشتگی و جان‌نثاری است. امام حسین (علیه السلام) به ما یاد دادند که مسلمان باید در راه دین فداکاری کنند و از همه چیز خود بگذرد. خود ایشان نیز بالاترین، دشوارترین و بزرگ‌ترین نوع فداکاری را در راه دین انجام دادند. نهضت عاشورا به ما آموخت که هر کسی، و در هر شان و مقامی باید برای دفاع از دین، از جان و مال خود بگذرد، از همه هستی‌اش بگذرد، از بهترین انسان‌های زمان خود و از برترین یارانش بگذرد، از زن و بچه و ناموس خود بگذرد و همه را فدای دین کند. چون بحث دفاع از دین، قرآن، شرف انسان، آزادگی انسان، آرمان‌های انسانی، بقای اسلام و نام رسول‌الله (صلی الله علیه وآله وسلم) مطرح بود، امام عاشورا حاضر شدند با سخت‌ترین مقدمات، به هر فداکاری تن بدهند و از حق و حقیقت دفاع کنند. فداکاری امام حسین (علیه السلام) و یاران با وفای ایشان در نهضت عاشورا، یک فداکاری فوق‌العاده و استثنایی بود. هیچ حادثه‌ای با حادثه عاشورا و هیچ فداکاری با فداکاری عاشورائیان، قابل مقایسه نیست. دقیقاً با همین نگاه، ائمه ما خطاب به حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) فرموده‌اند: لا یوم کیومک یا اباعبدالله - هیچ حادثه‌ای مثل حادثه تو و مثل روز تو نیست؛ چون عاشورا یک واقعه استثنایی بود.