امام باقر علیه السلام فرمودند:  به خدا سوگند که او (مهدی (علیه السلام)) مضطر (حقیقی) است که در کتاب خدا آمده می فرماید: «اَمَّن یجیب المضطر اذ ادعاه و یکشف السؤ...» بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٣٤١ 

حوزه و دانشگاه 1281

نقش اربعین در تقویت گفتمان انقلاب اسلامی
میلاد آهنگر
برگزاری مراسم اربعین حسینی بعد از سرنگونی صدام در دو دهه اخیر رونق بسیاری در دو کشور عراق و ایران پیدا کرده و همه ساله شاهد حضور سیل عظیم عاشقان حسینی در این مراسم هستیم. این موسم مذهبی، در تقویت گفتمان انقلاب اسلامی در گام دوم انقلاب نقش بی‌بدیلی دارد. از جمله مطالبات رهبر شهید در طول این سال‌ها تقویت و تحکیم گفتمان انقلاب اسلامی بوده است.
به تعبیر ایشان گفتمان‌سازی یعنی تکرار مبانی فکری انقلاب به انحاء مختلف که تبدیل به یک مطالبه عمومی شود. ایشان در یکی از بیاناتشان می‌فرمایند: «گفتمان یعنی آن فکر رایج بین مردم، مطالبه‌ی عمومی مردم. وقتی یک چیزی مطالبه‌ی عمومی شد و گفتمان شد، به طور طبیعی به عمل نزدیک خواهد شد. این قضیّه هم همین‌طور [است]؛ این مسئله‌ی پرداختن به دست‌های داخلی برای حلّ مشکلات کشور باید جزو واضحات و بیّناتِ فکریِ مردم بشود. باید این‌قدر این گفته بشود، استدلال بشود، تبیین بشود، تکرار بشود که به صورت یک گفتمانِ قطعی دربیاید.» 6/3/ 1396
مبانی اصلی انقلاب اسلامی 5 چیز است: امامت، امت، عدالت، اسیفای حقوق مستضعفین و استکبار ستیزی. در دویست سال اخیر با مرزبندی‌های جدید نقش دولت و ملت چایگاه بسیار پررنگی به خود گرفت و منافع ملی از مؤلفه های مهم موفقیت یک حکومت به شمار می‌آید. در این مدل، مرزهای جغرافیایی عامل اصلی جدا سازی ملت‌ها از یکدیگر است.
این در حالی است که در نظریه امام وامت «مرزهای ایمانی» جایگزین «مرزهای جغرافیایی» شده ست و هرکسی که به مکتب اسلام و مذهب تشیع باور دارد، در این دایره و مغناطیس وارد می‌شود. یکی از جنبه‌های پیاده‌روی اربعین حسینی، تحکیم این بخش از گفتمان انقلاب اسلامی است که در آن مرزهای جغرافیایی و ملیتی در مغناطیس حسینی رنگ باخته و در آن مرزهای ایمانی تحقق می‌یابد و امت واحده اسلامی را تحت پرچم امام حسین (علیه‌السلام) تشکیل می‌دهد.
از این رو این مراسم مهم‌ترین مبانی انقلاب اسلامی ایران که همان تشکیل امت واحده اسلامی است را به نمایش در می‌آورد. مهم‌ترین مؤلفه تمدن‌سازی اسلامی نیز تشکیل امت واحده اسلامی است که این وحدت تنها با رنگ باختن تفاوت‌های نژادی و ملیتی تحقق می‌یابد.
از دیگر مبانی انقلاب اسلامی «عدالت خواهی» است که تجلی آن در موسم اربعین به زیبایی قابل مشاهده است. در این مراسم هیچ تفاوتی میان عرب با عجم، ترک و کرد و… نیست و همه قومیت‌ها و نژادها و ادیان و فرق در این مراسم با شکوه شرکت کرده و هیچ کسی سهمی بیشتر از دیگری در اطعام و پذیرایی و بهره‌مندی از امکانات ندارد و همه افراد تحت یک عنوان آن هم «زوار امام حسین علیه‌السلام» توسط خدام حسینی اکرام می‌شوند.
کسی برای عنوان و منصبی که دارد، از سهم بیشتری نسبت به دیگری برخوردار نیست و همه تحت لوای حسینی به یک میزان اکرام و اطعام خواهند شد. از طرفی روح قیام حسینی، قیام علیه ظلم و بی‌عدالتی بوده است، تقویت این موسم، نقش بی‌بدیلی در تقویت این وجه از گفتمان انقلاب اسلامی است.
از دیگر گفتمان‌های مهم انقلاب اسلامی «استکبار ستیزی» و «استیفای حقوق مستضعفین عالم» است که روح حاکم بر مراسم پیاده‌روی اربعین می‌باشد. مقابله با نظام سلطه جهانی و اعلام برائت از ظالمان و ستمگران عالم در این مراسم متبلور هست. ندای لبیک یا حسین و یا لثارات الحسین از زبان زوار حسینی، خود دلیلی محکم بر این مدعاست. اربعین بغض در دل تپیده مظلومان و محرومان عالم است که علیه ظلم، تبعیض و فساد سر بر می‌آورند.
در واقع می‌توان گفت موسم اربعین حسینی، شاهراه بزرگی جهت صدور انقلاب اسلامی ایران به جهان اسلام و کشورهای منطقه است و با تقویت آن، می‌توان گام مهمی در این راستا برداشت.
 
عضو تحریریه هفته نامه پرتوسخن:
تشییع قائد شهید یک کنش هویتی برای تقویت وحدت و امت‌سازی بود
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه در نشست هم‌اندیشی واکاوی ابعاد مختلف مراسم تشییع آقای شهید ایران که در دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه‌های علمیه برگزار شد، ضمن تسلیت ایام سوگواری اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و سالروز شهادت امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)، اظهار داشت: برگزاری چنین نشست‌هایی، فرصتی ارزشمند برای بررسی علمی و تمدنی رخدادهای بزرگ انقلاب اسلامی است و امیدواریم نتایج این مباحث در عرصه‌های پژوهشی و سیاست‌گذاری فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای برگزاری همایش بین‌المللی «امت اسلامی» گفت: این همایش با همکاری مراکز علمی زیرمجموعه مقام معظم رهبری برگزار خواهد شد و هدف آن، تبیین ابعاد نظری و عملی امت‌سازی در جهان اسلام است.
عضو هیئت علمی جامعه‌المصطفی العالمیه افزود: یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های رهبر شهید انقلاب در سال‌های پایانی عمر خود، تحقق امت اسلامی بود و ایشان به‌ویژه در سخنرانی پایان شهریور سال ۱۴۰۳ بر ضرورت شکل‌گیری امت واحده اسلامی تأکید داشتند.
دکتر عالمیان با بیان اینکه انقلاب اسلامی در مسیر احیای امت اسلامی حرکت کرده است، خاطرنشان کرد: امت اسلامی پس از انحرافات تاریخی دچار ضعف شد و انقلاب اسلامی ایران تلاش کرد زمینه بازسازی این هویت مشترک را فراهم کند.
تشییع باشکوه؛ نقطه آغاز یک حرکت تمدنی
مدیر گروه تاریخ و سیره پژوهشکده حج و زیارت، مراسم تشییع آقای شهید ایران را زمینه‌ساز تحقق آرمان امت اسلامی دانست و گفت: این مراسم می‌تواند نقطه آغاز حرکتی باشد که آرزوی دیرینه ایشان یعنی تقویت امت اسلامی را به مرحله تحقق نزدیک‌تر کند.
وی با توصیف رهبر شهید انقلاب به عنوان «مظلوم، مقتدر و پیروز» اظهار داشت: همان‌گونه که ایشان امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) را با این تعبیر توصیف می‌کردند، خود نیز نمونه‌ای از مظلومیت همراه با اقتدار و پیروزی بودند.
مراسم تشییع یک «کنش هویتی» با چند مؤلفه راهبردی
استاد حوزه علمیه مهم‌ترین دستاورد مراسم تشییع را شکل‌گیری یک «کنش هویتی» دانست و تصریح کرد: این کنش دارای چند مؤلفه اساسی است که هر یک در فرآیند امت‌سازی نقش‌آفرین خواهد بود.
۱ .تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی:
وی نخستین مؤلفه را تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی عنوان کرد و گفت: این مراسم توانست اقشار مختلف جامعه را حول یک هویت مشترک گرد آورد و روحیه انسجام ملی را تقویت کند.
۲ .ایجاد حافظه تاریخی مشترک:
عضو تحریریه هفته‌نامه پرتوسخن، ایجاد حافظه تاریخی مشترک را دومین مؤلفه این رخداد دانست و افزود: ملت‌ها و امت‌ها با خاطرات مشترک تاریخی، هویت خود را حفظ می‌کنند و این مراسم نیز به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های تاریخی جهان اسلام تبدیل خواهد شد.
۳ .بازتولید سرمایه اجتماعی انقلاب:
حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان، سومین دستاورد این مراسم را بازتولید سرمایه اجتماعی انقلاب اسلامی برشمرد و اظهار داشت: برخی تلاش داشتند چنین القا کنند که سرمایه اجتماعی انقلاب، روحانیت و نظام اسلامی تضعیف شده است؛ اما حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، این تحلیل‌ها را باطل کرد و نشان داد پیوند مردم با آرمان‌های انقلاب همچنان مستحکم است.
وی با اشاره به ابعاد بین‌المللی این مراسم گفت: این تشییع تنها محدود به ایران نبود؛ بلکه بازتاب گسترده‌ای در میان ملت‌های مسلمان داشت.
این پژوهشگر دینی افزود: در ارتباط با طلاب و نخبگان کشورهای مختلف اسلامی، به‌ویژه پاکستان، علاقه و ارادت عمیق آنان نسبت به آقای شهید ایران کاملاً مشهود بود و این مسئله نشان می‌دهد شخصیت ایشان فراتر از مرزهای جغرافیایی، به یک سرمایه مشترک برای امت اسلامی تبدیل شده بود.
۴ .تخریب روایت و هیمنه رسانه‌ای دشمن:
عضو هیئت علمی جامعه‌المصطفی، چهارمین مؤلفه این کنش هویتی را تخریب روایت و هیمنه رسانه‌ای دشمن عنوان کرد و گفت: رسانه‌های معاند پیش از این تلاش می‌کردند چنین القا کنند که جمهوری اسلامی و ولایت فقیه از پشتوانه مردمی برخوردار نیستند؛ اما حضور گسترده مردم در این مراسم، این روایت را بی‌اعتبار کرد.
وی خاطرنشان کرد: این حضور مردمی نشان داد که تبلیغات دشمن نتوانسته پیوند میان مردم و آرمان‌های انقلاب اسلامی را از بین ببرد و این مسئله، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای راهبردی این مراسم بود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان در پایان تأکید کرد: اگر ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و تمدنی این رخداد بزرگ به‌درستی مدیریت شود، مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در مسیر تحقق امت اسلامی و تقویت هویت مشترک جهان اسلام تبدیل شود.