سخن از خدیجه، سخن از یک دنیا عظمت و پایداری و استقامت در راه هدف است. به حق قلم‌فرسایی در باره کسی که خداوند بر او سلام و درود فرستاد، بسی مشکل است. اما به مصداق «مالا یدرک‏کله لا یترک کله،» به بررسی گوشه‏هایی از شخصیت و زندگی این بزرگ بانو می‏پردازیم:

ولادت و خانواده

خدیجه (س) 68 سال قبل از هجرت بدنیا آمد. خانواده‏ای که‏ خدیجه را پرورش داد، از نظر شرافت‏خانوادگی و نسبت‏های‏خویشاوندی، در شمار بزرگ‌ترین قبیله‏های عرب جای داشت. این‏خاندان در همه حجاز نفوذ داشت. آثار بزرگی و نجابت و شرافت ازکردار و گفتار خدیجه پدیدار بود.

خدیجه از قبیله هاشم بود و پدر و اقوامش از ثروتمندان قریش بودند. پدرش خویلد بن اسد قریشی نام داشت. مادرش فاطمه دختر زائد بن اصم بود.

اخلاق خدیجه (س)

خدیجه در بین اقوام خود یگانه و ممتاز و میان اقران کم‌نظیر بود. او به فضیلت اخلاقی و پذیرایی‏های شایان بسیار معروف بود و بدین جهت زنان مکه به وی حسد می‏ورزیدند.

دخترت خویلد در سجایا و کمالات اخلاقی زبانزد و نمونه بود و به‏حق ایشان کفو خوبی برای پیامبر (ص) بود. بی‏تردید می‏توان گفت که این سجایا و فضایل اخلاقی سبب شد تا خدیجه برای همسری پیامبر اکرم (ص) شایسته شمرده شود. طبق روایات، او برای پیامبر اکرم (ص) یاوری صادق بود.

آشنایی با حضرت محمد (ص)

فضایل اخلاقی خدیجه، بسیاری از بزرگان و صاحب‌منصبان عرب را به فکر ازدواج با وی می‏انداخت. ولی خاطرات همسر پیشین به وی اجازه نمی‏داد شوهری دیگر انتخاب کند. تا اینکه با مقامات معنوی حضرت محمد (ص) آشنا شد و آن دو غلامی که برای تجارت همراه پیامبر (ص) فرستاده بود، مطالب و معجزاتی که از وی دیده بودند، برای خدیجه نقل کردند. خدیجه فریفته اخلاق و کمال و مقامات معنوی پیامبر (ص) شد. البته او از یکی از دانشمندان یهود و نیز ورقه بن نوفل که از علمای بزرگ عرب و خویشان نزدیک خدیجه به شمار می‏رفت، درباره ظهور پیغمبر آخرالزمان و خاتم‌الانبیا (ص) مطالبی شنیده بود. همه این عوامل موجب شد تا خدیجه حضرت محمد (ص) را به همسری خود انتخاب کند.

خصال خدیجه (س)

خدیجه از بزرگ‌ترین بانوان اسلام به شمار می‏رود. او اولین زنی بود که به اسلام گروید؛ چنان که علی بن ابی‏طالب (ع) اولین مردی بود که اسلام آورد. اولین زنی که نماز خواند، خدیجه بود. او انسانی روشن‌بین و دوراندیش بود. با گذشت، علاقه‏مند به معنویات، وزین و با وقار، معتقد به حق و حقیقت و متمایل به اخبار آسمانی بود. همین شرافت برای او بس که همسر رسول خدا (ص) بود و گسترش اسلام به کمک مال و ثروت او تحقق یافت.

خدیجه از کتب آسمانی آگاهی داشت و علاوه بر کثرت اموال و املاک، او را «ملکه بطحاء» می‏گفتند. از نظر عقل و زیرکی نیز برتری فوق‌العاده‌ای داشت و مهم‌تر اینکه حتی قبل از اسلام وی را «طاهره» و «مبارکه» و «سیده زنان» می‏خواندند.

جالب این است او از کسانی بود که انتظار ظهور پیامبر اکرم (ص) می‏کشید و همیشه از ورقه بن نوفل و دیگر علما جویای نشانه‌های نبوت می‏شد. اشعار فصیح و پر معنای وی در شأن پیامبر اکرم (ص) از علم و ادب و کمال و محبت او به آن بزرگوار حکایت می‏کند.

درود خدا بر خدیجه

خدیجه کبری چنان مقام والایی داشت که خداوند عزوجل بارها بر او درود و سلام فرستاد. طبق روایتی از حضرت امام محمد باقر (ص): پیامبر اکرم (ص) هنگام بازگشت از معراج، به جبرئیل فرمودند: «آیا حاجتی داری؟»

جبرئیل عرض کرد: خواسته‏ام این است که از طرف خدا و من به خدیجه سلام برسانی.

در روایتی دیگر می‏خوانیم: روزی خدیجه به طلب رسول خدا (ص) بیرون آمد. جبرئیل به‏صورت مردی با وی روبه‌رو شد و از خدیجه احوال رسول خدا (ص) را پرسید. خدیجه نمی‌توانست بگوید رسول خدا (ص) در کجا به سرمی‏برد. او می‏ترسید این مرد از کسانی باشد که قصد کشتن پیغمبر (ص) را دارد. وقتی که خدمت آن حضرت رسید و قصه باز گفت، حضرت محمد (ص) فرمودند: «آن جبرئیل بود و امر کرد که از خدا تو را سلام برسانم».

نقش خدیجه در پیشبرد اسلام

وقتی حضرت خدیجه دریافت که سعادتمند شده، هرچه داشت در راه پیشرفت و موقعیت پیغمبر اسلام (ص) انفاق کرد. او تمام اموال خویش را به پیامبر (ص) بخشید و در راه نشر اسلام به مصرف رساند. تا جایی که هنگام ارتحال، پارچه‏ای برای کفن نداشت.

ابن اسحاق جمله‏ای در شان خدیجه دارد که گویای همکاری و صداقت او در پیشبرد اسلام است. او می‏گوید: «خدیجه یاور صادق و با وفایی برای پیامبر (ص) بود و مصیبت‏ها در پی رحلت خدیجه‏و ابوطالب بر پیامبر (ص) سرازیر شد».

گویا این دو، در برابر هجوم ناملایمات بر پیامبر اکرم (ص)، سدی بلند و مستحکم بودند.

این جمله معروف که اسلام رهین اخلاق پیامبر (ص)، شمشیر علی (ع)، و اموال خدیجه است، از نهایت همکاری و صداقت‏خدیجه‏پرده بر می‏دارد.

وفات خدیجه (س)

خدیجه در سن 65 سالگی در ماه رمضان سال دهم بعثت در خارج از شعب ابوطالب، جان به جان آفرین تسلیم کرد. پیغمبر خدا (ص) شخصاً خدیجه را غسل دادند، حنوط کردند و با همان پارچه‏ای که جبرئیل ‏از طرف خداوند عزوجل برای خدیجه آورده بود، کفن کردند. رسول خدا (ص) شخصاً درون قبر رفتند، سپس خدیجه را در خاک نهادند وآنگاه سنگ لحد را در جای خویش استوار ساختند. ایشان بر خدیجه اشک ‏می‏ریختند، دعا می‏کردند و برایشان آمرزش می‏طلبیدند. آرامگاه خدیجه درگورستان مکه در «حجون» واقع است.

رحلت خدیجه برای پیغمبر (ص) مصیبتی بزرگ بود؛ زیرا خدیجه یاور پیغمبر خدا (ص) بود و به احترام او بسیاری به حضرت محمد (ص) احترام می‏گذاشتند و از آزار وی خودداری می‏کردند.

یاد خدیجه

رسول خدا (ص) با اینکه بعد از رحلت حضرت خدیجه (س) با زنانی چند ازدواج کردند؛ ولی هرگز خدیجه را از یاد نبردند. عایشه می‌گوید: هر وقت پیغمبر خدا (ص) یاد خدیجه می‏افتاد، ملول و گرفته می‏شد و برای او آمرزش می‏طلبید. روزی من رشک ورزیدم و گفتم: یا رسول‌الله، خداوند به جای آن پیرزن، زنی جوان و زیبا به تو داد.

پیغمبر (ص) ناگهان برآشفت و خشمگینانه دست بر دست من زد و فرمود: خدا شاهد است‏ خدیجه زنی بود که چون همه از من رو می‏گردانیدند، او به من روی می‏کرد؛ و چون همه از من می‏گریختند، به من محبت و مهربانی می‏کرد؛ و چون همه دعوت مرا تکذیب می‌کردند، به من ایمان می‏آورد و مرا تصدیق می‏کرد. در مشکلات زندگی مرا یاری می‏داد و با مال خود کمک می‏کرد و غم از دلم می‌زدود.

حضرت امام صادق (ع) فرمودند: «وقتی خدیجه از دنیا رفت، فاطمه کودکی خردسال بود، نزد پدر آمد و گفت: «یا رسول‌الله‏امی» مادرم کجاست؟

پیامبر (ص) سکوت کردند. جبرئیل نازل شد و گفت: خدایت ‏سلام‏ می‏رساند و می‏فرماید: به زهرا بفرما، مادرت در بهشت و در کاخ‏طلایی که ستونش از یاقوت سرخ است و اطرافش آسیه و مریم هستند، جای دارد.

منبع: فرهنگ کوثر، شماره 34