دین اسلام از بدو تأسیس نسبت به مقولۀ علم و فنّ آوری، هم ایجاد کننده بوده و هم به آن ارتقاء بخشیده و دانشمندان فراوانی را به جهانیان معرفی نموده است؛ دلیل این ادعا، میلیون‌ها کتابی است که در طول ادوار اسلامی نوشته و تالیف شده و بسیاری از این کتب در رشته‌های مختلف از سوی کشورهای مستکبر به یغما برده شده و در کتابخانه‌ها و موزه‌های آنان نگهداری می‌شود.

حجت الاسلام والمسلمین حسین انصاریان در نوشتاری برخی از دانشمندان بزرگ اسلام که در هفده علوم مختلف سرآمد بوده‌اند را معرفی می‌کند.

دانشمندان حقوق

در علم حقوق، دامنه کاوش‌های مسلمین خصوصاً دانشمندان شیعه و ایرانی آنقدر است که تعداد کتب و شماره مؤلفین این علم را نمی‌توان در پنج سال رسیدگی کرد. از تأسیس حقوق تطبیقی بیش از یک قرن نگذشته است؛ ولی از تألیف حقوق تطبیقی شیخ طوسی در کتاب «الخلاف» بیش از هزار سال است که می‌گذرد. مؤلفین حقوق عبارتند از: شیخ طوسی، شیخ مفید، علامه حلی، محقق کرکی، فخر المحققین، شیخ محمدحسن صاحب جواهر، شهید اول و شهید ثانی.

دانشمندان ادبیات

نام همه آن‌ها را نمی‌توان حتی در ده‌ها صفحه ذکر کرد؛ امّا مشهورترین آن‌ها عبارتند از: خلیل بن احمد، سیبویه، ابن هشام جامی، عبدالله مقفع، ابن مالک و ...

دانشمندان تفسیر

امین الاسلام طبرسی، فخر رازی، سید هاشم بحرانی، ابوالفتح رازی، طبری، فیض کاشانی، ملا فتح‌الله کاشانی، قتاده، ابن عباس و سعید بن حبیر و ...

دانشمندان منطق، فلسفه و کلام

هشام بن حکم، هشام بن الفوطی، صالح ابن ابی صالح، ابراهیم ابن نظام الیسار، ابن رشد، فارابی، ابن مسکویه، سهروردی، ملا عبدالرزاق لاهیجی، کندی، میبدی، میرداماد، ملاصدرا، حاج ملاهادی سبزواری و... تنها در مسئله اتم دانشمندان اسلامی بودند که این مسئله بزرگ را به جلو رانده و راه تحقیقات عملی را برای آیندگان باز گذاشتند.

دانشمندان علم ریاضی

ابوعبدالله محمد بن موسی الخوارزمی (مخترع جبر و مقابله)، ابو جعفر محمد، ابوالعباس الفضل بن حاتم، شیخ بهایی، حجاج بن یوسف بن مطر، ابو منصور عبد القاهر، ابو الوفا محمد بن یحیی (کسی که یکی از حرکات ماه را کشف کرد)، ابوعثمان سعید ابن یعقوب، ابو جعفر الخارن (که در حل معادلات درجه 3 نظریاتی داده است)، ابوالجود محمد ابن اللیث، محمد بن الحسن الحاسب، ابوالحسن علی بن احمد (که کتابی مفید در لگاریتم تألیف کرد)، محمد بن عبدالباقی، ابوالفتح حجه الحق عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری و ...

دانشمندان علم فیزیک و مکانیک

جابر بن حیّان ایرانی مؤلف 360 جلد کتاب که اکثر آن‌ها در کتابخانه‌ها و موزه‌های جهان اروپاست؛ از جمله موزه بریتانیا، کتابخانه ملی پاریس، کتابخانه دانشگاه آکسفورد انگلستان، کتابخانه لیون، کتابی به عنوان «رسائل جعفر بن محمدصادق» در هزار صفحه دارد که دوبار در اروپا چاپ شده است. دانشمندان شرق و غرب او را پدر فیزیک می‌دانند.

«پی یروسو» می‌گوید: کتاب او برای اولین بار درباره نور توصیفی صحیح از ساختمان چشم و قسمت‌های مختلف آن از قبیل مخاط خارجی قرنیه، شبکیه، عنبیه و علاوه بر این، اصول اطاق تاریک را شرح می‌دهد.

او از شاگردان برجسته امام ششم حضرت صادق (علیه‌السلام) است. دانشمندان دیگر:

محمد بن مسعود، حسن بن حسین کمال‌الدین فارسی، ابوالفتح عبدالرحمن، ابواسماعیل علی بن محمد و ابوالقاسم محمد بن احمد.

دانشمندان شیمی

جابر بن حیان، محمد بن زکریای رازی، ابوریحان بیرونی، محمد بن امیل التمیمی، ابوالحاکم محمد بن عبدالملک، احمد بن علی وحشیه، ابو العباس احمد بن علی و ابومحمد عبدالله بن احمد.

دانشمندان هیئت و نجوم

ابوالحسن اهوازی علی طبری، خالد بن عبد بن عبدالملک، یحیی بن ابی منصور سند بن علی، علی بن عیسی، ابوعبدالله محمد بن جابر بن سنان «پی یروسو» می‌گوید: او اول کسی است که سینوس را جانشین وتر ساخت که نتیجه‌اش مثلثات جدید است؛ محمد بن الحسین شیخ بهایی، ابوعبدالله محمد بن عیسی، حسن بن حاسب، ابو عثمان سهل بن بشر، ابو الوفاء بوزجانی، خواجه نصیر الدین طوسی و ابراهیم بن سعید.

دانشمندان جغرافیا

خوارزمی، ابوزید حسن سیرافی، احمد بن الطیب، ابو المنذر هشام بن الکلبی، احمد بن محمد اسحاق، علی بن حسن شیزری، ابو زید احمد بن سهل بلخی، ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، احمد بن فضلان، ابوالفرج قدامة بن جعفر، ابو محمدحسن بن احمد، ناصرخسرو قبادیانی، یحیی بن سرفیون و البکری ابوسعید عبدالحی.

دانشمندان تاریخ

واقدی، نصر بن مزاحم، ابن عماد، ابن اثیر، طبری، مسعودی، ابنواضح، مقریزی، ابن حزم، ابوسعید عبدالحی، ابن خلکان، عطاءالملک جوینی، بلاذری، ابونعیم اصفهانی، ذهبی، ابوالحسن علی بن محمد، شهرستانی، ابن مسکویه، ابوریحان بیرونی و...

دانشمندان طبیعی

احمد بن داود دینوری، ابومحمد عبدالله بن احمد بن بیطار مالقی (این دانشمند آنچه را که دانشمندان اسلامی در گیاه‌شناسی نوشته بودند در یک کتاب جمع کرد که در قرن 16 بزرگ‌ترین مقام گیاه‌شناسی و داروسازی را به دست آورد)، ابن سیده، منصور بن فضل، ابوالعباس احمد بن محمد، عبدالله بن صالح ابن الادان الاشبیلی (این دانشمند در کتاب خود از اقسام خاک‌ها کودها و طریقه زراعت و از 585 نوع درخت میوه‌دار بحث کرده و همچنین در راه نشان دادن راه‌های خوراندن و بحث از عوارض بیماری‌های نباتات و طریق معالجه آن‌ها کاوش و ابتکار فراوانی نموده‌اند).

دانشمندان معدن‌شناسی

عطارد بن محمد، ابوریحان بیرونی، المنصور بن بعرة الذهبی، خواجه نصیرالدین طوسی، ابوالقاسم عبدالله بن علی بن محمد بن ابی طاهر الکاشانی، حسن بن عربشاه، محمد بن منصور و بیلک القبچقی.

دانشمندان پزشکی و داروسازی

شیخ الرئیس حسین بن عبدالله بن سینا، علی طبری، محمد بن زکریای رازی، حسن احمد بن محمد الطبری، علی بن عباس اهوازی، ابومنصور موفق، ابوالقاسم موصلی، ابوالحسن علی بن رضوان، ابوالفرج عبدالله الطیب، علی بن عیسی، ابو روح محمد بن منصور، جمال‌الدین عبدالرحمن عزالدین ابراهیم، ابن عوض کرمانی، سدیدالدین کازرونی، عریب بن سعد و خلاصه «ابن ابی اصیبعه» در کتاب «اخبار العلما باخبار الحکما» از 400 نفر پزشک و داروساز تا سال 962 ذکر کرده است.

دانشمندان زیست‌شناسی

ابوعثمان عمرجاحظ، ابوسعید، عمادالدین کاتب و ...

دانشمندان فنون نظامی

حسن بن رماح، عمر بن ابراهیم و ...

دانشمندان دائره المعارف نویس

ایوب الرهاوی خوارزمی، جمال‌الدین ابوعبدالله، ابویحیی زکریا بن محمد وابوالفصائل اسماعیل.

دانشمندان مترجم علوم و فلسفه

ابوالحسن اهوازی، محمد بن ابراهیم فزاری، ابوالحسن ثابت بن قره، مطهر بن طاهر، عبدالمسیح بن ناعمه، جرجیس بن جبرئیل، حنین بن اسحاق، سابور بن سهل، ابویحیی البطریق، یوحنا الدمشقی، فضل بن نوبخت، محمد بن عبدالله بن مقفع و یعقوب بن طارق.

شعرای اسلامی

فردوسی، سعدی، حافظ، عنصری، عسجدی، فرخی، ناصرخسرو، باباطاهر، سنایی، خاقانی، قاآنی، رشیدالدین وطواط، مسعود سعد سلیمان، سیدحمیری، دعبل، فرزدق؛ و هزارها نفر دیگر در فنون مختلف معماری، نقاشی، خط، تذهیب‌کاری و کاشی‌کاری که اگر بخواهیم هر کدام را ذکر کنیم، به صورت صدها مجلّد کتاب خواهد شد؛ با اینکه این عده نامبرده بعضی از دانشمندان تاریخ اسلامند و دسترسی و شناسایی به تمام آن‌ها غیرممکن است؛ زیرا به جهت نامساعد بودن شرائط و اعصار و سوزاندن کتابخانه‌ها نمی‌توان یک هزارم آنان را نام برد.

کتابخانه‌های مسلمین

مسلمین در اعصار مختلف، دارای کتابخانه‌های مجهزی بودند که مشهورترین آن‌ها عبارتند از:

کتابخانه بغداد دارای چهار میلیون کتاب، کتابخانه اندلس چهار صدهزار کتاب، کتابخانه خزانة الکتب یک میلیون و نیم، کتابخانه شام سه میلیون که در فتح طرابلس در سال 502 اروپائیان آن را سوزاندند؛ کتابخانه شاپور ده هزار، کتابخانه الحکمه چهارصد هزار، کتابخانه مراغه چهارصد هزار، کتابخانه دارالحکمه چهار هزار، که بسیاری از آن کتب فعلاً در کتابخانه‌های اروپاست.

این بود شمه‌ای کوتاه و مجمل درباره وضع اسلام و مسلمین. قضاوت صحیح با خوانندگان محترم است که آیا دین مخالف با علم و زندگی، کدام دین است. با مطالعه عمیق این سطور ماهیت، واقعیت و مفهوم اصلی اسلام برای همگان روشن می‌شود.