انسان، زیباترین موجود و آفریده هستی است و خداوند وقتی انسان را آفرید و به حالت استوار درآورد بر خود آفرین گفت: فتبارک الله احسن الخالقین. (مومنون، آیه 14)

انسان نیز زیبایی را دوست می‌دارد و دنبال زینت‌ها می‌رود. (حدید، آیه 20) بر زن و مرد است که زیبایی را مراعات کرده و به آراستگی خود بپردازند؛ چرا که آراستگی و زینت‌های حلال دنیا برای مومنان است. هرچند زنان از شنیدن لذت می‌برند و گوش آنان برای شنیدن حرف‌های خوش و زیبا آماده است؛ اما مردان از راه چشم لذت می‌برند. پس بر زن است که خود را بیاراید. پیامبر (صلی الله علیه وآلهه وسلم) می‌فرمایند: همان حقوقی که لازم است مرد در رابطه با همسر خود رعایت کند، بر زن نیز لازم است، اینکه شوهر، خود را برای همسر خویش آراسته کند؛ همان گونه که زن، خود را در غیر گناه برای همسر خویش آراسته می‌کند. (الفردوس، ج5، ص 521، ح 8953)

رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: بهترین زن، زنی است که بیشتر برای شوهرش آرایش و زینت می‌کند؛ اما از بیگانگان خود را می‌پوشاند. (تهذیب، ج7، ص 400)

به فرموده امام صادق (علیه السلام): هیچ زنی نباید بیش از سه روز ترک آرایش و زینت کند، مگر زنی که شوهرش از دنیا رفته است که چنین زنی باید تا پایان عده وفات (چهار ماه و ده روز) زینت و آرایش را ترک نماید. (وسایل الشیعه، ج3، ص 271)

باز امام صادق (علیه السلام) فرمودند: سزاوار نیست که زن خودش را (در برابر شوهر) واگذارد، حتی اگر شده با آویختن گردن‌بندی خود را بیاراید. (میزان الحکمه، ج5، ص 2299)

پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: برای زنی که به خدا و روز جزا ایمان دارد، جایز نیست برای مرده‌ای بیش از سه روز آرایش را ترک کند، مگر برای زوج خود که واجب است چهار ماه و ده روز آرایش نکند.

غیرت و امانت‌داری

مرد و زن باید اهل خیانت نباشند و نسبت به یکدیگر امانتداری کنند. البته شایسته مرد است که غیرت ورزد و دیگران را از حریم خویش دور نگه دارد و مردی را به حریم راه ندهد؛ ولی بر زن است که امانتداری کرده و به شوهرش خیانت نکند و مردی را به حریم خویش راه ندهد. امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: خداوند تبارک و تعالی باغیرت است و هر باغیرتی را دوست دارد و از غیرتمندی اوست که زشتی‌های پیدا و ناپیدا را حرام کرده است. (کافی، ج5، ص 535، ح1)

امیرالمومنین علی (علیه السلام) درباره غیرت مرد می‌فرمایند: از غیرت نابجا بپرهیز؛ چرا که این کار، زنان درستکار را به لغزش می‌کشاند؛ اما بر کار زنان، نظارت داشته باش و هرگاه گناهی از آنان دیدی، چه بزرگ و چه کوچک، از طریق نشان دادن ناخشنودی خویش، با آن برخورد کن و از مجازات کردن بپرهیز، چرا که گناه، بزرگ و تذکر، کم‌اثر می‌شود. (تحف العقول، ص 87)

امام صادق (علیه السلام) با بیان یک قاعده اساسی می‌فرمایند: به پدر و مادر خود نیکی کنید، تا فرزندانتان به شما نیکی کنند و نسبت به زنان مردم پاکدامن باشید، تا زنانتان پاکدامن باشند.

 (کافی، ج 5، ص 554، ح 5)

اجتناب از بگومگو

جدال و مجادله حتی اگر حق باشد، موجب کدورت و تیرگی روابط می‌شود. از این رو در خانواده بایست از هرگونه جدال و مجادله اجتناب کرد.

امام هادی (علیه السلام) می‌فرمایند: بگو مگو، دوستی طولانی را از بین می‌برد و رابطه محکم را به جدایی می‌کشاند و کمترین اثر بگومگو این است که هر کدام از دو طرف، می‌خواهد بر دیگری پیروز شود و همین در پی پیروزی بودن، مهم‌ترین عامل قطع رابطه است. (نزههْ الناظر، ص 139، ح 11)

جدال، ریشه در بدخویی دارد که باید آن را ترک کرد؛ زیرا این گونه رفتارها زندگی را سخت و آرامش را سلب می‌کند. امیرالمومنین علی (علیه السلام) می‌فرمایند: سه چیز است که هر کس داشته باشد، زندگی بر او شیرین نیست: کینه، حسد و بداخلاقی. (غرر الحکم، ح 4663)

رعایت مسائل جنسی

در آیات قرآن از جمله آیه 58 سوره نور از سه زمان خلوت همسران سخن به میان آمده، هیچ‌کس در آن سه وقت از شبانه‌روز حق ورود به خلوتگاه همسران را ندارد. البته این خلوت کردن‌ها موجب تحکیم روابط همسری می‌شود.

حضرت رسول (صلی الله علیه وآله وسلم) می‌فرمایند: بهترین زنانتان، زن فرزندآور، بسیار مهربان و پاکدامن است که نزد خویشاوندان خود عزیز باشد و در برابر شوهرش فروتن و مطیع، خود را برای شوهرش بیاراید و از غیر او بپوشاند، سخن شوهرش را بشنود و فرمان او را اطاعت کند و چون شوهرش با او خلوت کند، خود را در اختیار او قرار دهد (کافی، ج 5، ص 324، ح 1)

اکرام نسبت به والدین و فرزندان

همان‌طوری که نسبت به همسر به ویژه زن باید اکرام روا داشت، نسبت به والدین و فرزندان نیز باید بر اساس اکرام رفتار و معاشرت داشت. خداوند در آیات قرآن بر احسان و اکرام والدین تاکید بسیار می‌کند. (بقره، آیه 63؛ نساء آیه 36، انعام، آیه 151؛ اسراء، آیه 23)

امام سجاد (علیه السلام) در تبیین حقوق فرزندان می‌فرمایند: حق فرزند تو آن است که بدانی او از توست و در این جهان در نیک و بد خویش وابسته به توست و با تو نسبت به پرورش دادن خوب و راهنمایی کردن او به راه پروردگارش و یاری رساندن به او در اطاعت خداوند، هم درباره خودت و هم حق او مسئول هستی و بر اساس این مسئولیت پاداش می‌گیری و کیفر می‌بینی، پس در کار فرزند همچون کسی عمل کن که کارش را در این دنیا به حسن اثر خویش آراسته می‌کند و تو به سبب حسن رابطه میان خود و او، سرپرستی خوبی که از او کرده‌ای و نتیجه الهی که از او گرفته‌ای، نزد پروردگار خویش معذور باشی و هیچ نیرو و توانی جز به خداوند نیست. (تحف العقول، ص 263)

آن حضرت (علیه السلام) درباره تعامل با مادر می‌فرمایند: حق مادرت این است که بدانی او تو را چنان در رحم خویش نگه داشته و پرورش داده که کس دیگری را بدان گونه برنگیرد و از میوه دل خود تو را چنان تغذیه کرده که هیچ‌کس دیگری را آن گونه غذا ندهد و به راستی تو را با گوش و چشم و دست و پا و پوست و تمام اعضا و جوارحش با خوش‌رویی و دلشادی نگهداری کرده و هر ناگواری و درد و سختی و نگرانی دوران بارداری را تحمل کرده، چنان که دست تجاوز آفات و بلا را از تو دور ساخته و تو را بر زمین نهاده و خشنود بوده است که تو سیر باشی و او خودش گرسنه ماند و تو لباس بر تن داشته باشی و او برهنه باشد و تو را سیراب سازد و خودش تشنه ماند و تو را در سایه قرار دهد و خودش زیر آفتاب به سر برد و با بیچارگی خود، تو را نعمت دهد و با بی‌خوابی خود به تو لذت خواب را چشاند و شکمش ظرف وجود تو بوده و دامنش پرورشگاه تو و پستانش چشمه نوش تو و جانش نگهدارت بوده است. سرد و گرم دنیا را برای تو چشیده است، پس برای قدرشناسی از این همه ایثار و ازخودگذشتگی او را سپاسگزار باش و جز با یاری و توفیق خداوند نخواهی توانست این همه را قدردانی کنی. (تحف العقول، ص 263)

پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) می‌فرمایند: نظر الولد الی والدیه حبا لهما عباده؛ نگاه محبت‌آمیز فرزند به پدر و مادرش، عبادت است. (تحف العقول، ص 46)

ابی ولاد می‌گوید: معنای آیه «به پدر و مادرتان نیکی کنید را از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم، فرمودند: نیکی به پدر و مادر این است که رفتارت را با آنها نیکو کنی و مجبورشان نکنی تا چیزی که نیاز دارند از تو بخواهند؛ یعنی قبل از درخواست آنان، نیازشان را برطرف کنی.» (بحارالانوار، ج 74، ص 79، ح 78)