یکی از مهم‌ترین ابزارهای تهاجمی ایران در جریان جنگ رمضان خصوصاً در حمله به پایگاه‌های آمریکا، پهپاد انتحاری شاهد ۱۳۶ بوده است. یکی از معروف‌ترین محصولات دفاعی ایران که دیگر امروز شهرت جهانی دارد و با ضربات سنگینی که به‌ویژه در این جنگ به طرف مقابل وارد کرده، دیگر تبدیل به نقل هر مجلس و محفل دفاعی در دنیا شده است.

در فهرست شکارهای شاهد ایرانی، از هواپیمای آواکس مدل E-3G تا رادار سامانه پدافندی تاد، بالگردهای سری شینوک و CH 53 یا انواع ترمینال‌های ارتباط ماهواره‌ای و آشیانه نگهداری پهپادها و… وجود دارد.

اما قبل از پرداختن به هزینه‌های وارد شده توسط شاهد ۱۳۶ به دشمن، بد نیست اول بحث هزینه‌های رهگیری‌های آن‌ها را بررسی کنیم. روایت‌های بعضاً عجیب و غریب که حالا با کمی فروکش کردن آتش جنگ اخیر در حال مطرح شدن است.

روایت اوکراینی‌ها از شلیک‌های عجیب و غریب آمریکایی‌ها و متحدانش

با اوج گرفتن درگیری‌ها و به درخواست آمریکا، تیمی شامل ۲۰۰ نفر از پرسنل پدافند هوایی ارتش اوکراین به کشورهای عربستان سعودی، قطر، امارات متحده و کویت اعزام شدند.

این مستشاران اوکراینی مدتی بعد در گفتگوهای خود روایت‌های عجیبی از حجم شلیک کاربران کشورهای عربی به سمت پرتابه‌های ایرانی مطرح کردند.

یک روایت جالب این بوده که در یک مورد یکی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای رهگیری یک فروند پهپاد شاهد ۱۳۶ تعداد ۸ تیر موشک پاتریوت را شلیک کرده است. در وضعیتی که قیمت هر پهپاد شاهد توسط منابع غربی بین ۵۰ الی ۷۰ هزار دلار برآورد می‌شود و قیمت هر تیر موشک رهگیر مورد نظر در حدود ۳ میلیون دلار است.

یعنی در یک مورد، برای رهگیری یک هدفِ نهایتاً ۷۰ هزار دلاری، نزدیک به ۲۴ میلیون دلار هزینه شده است.

در یک مورد دیگر، بنا به روایت اوکراینی‌ها، تعداد نامشخصی از موشک‌های پدافندی کشتی‌پرتاب استاندارد مدل «SM 6» برای مقابله با یک پهپاد شاهد ۱۳۶ شلیک شده است. هر تیر موشک از این سری، قیمتی در حدود ۶ میلیون دلار دارد.

اما داستان جالب‌تر مطرح شده از سوی اوکراینی‌ها در خصوص حملات پهپاد شاهد، مربوط به گران‌ترین شکار آن است. در جریان این جنگ، یک دستگاه رادار شناسایی راهبُردی مخصوص رهگیری موشک‌های برد بلند مدل AN/FPS-132 که بردی در حدود ۵ هزار کیلومتر دارد هدف قرار گرفت. این رادار در کشور قطر نصب شده بود و قیمتی در حدود یک میلیارد دلار داشت.

روایت اوکراینی‌ها این است که در یک حمله توسط ایران، از سه فروند پهپاد شاهد ۱۳۶ استفاده شده و علاوه بر این رادار، یک رادار پدافندی دیگر (مدل دقیقی مورد اشاره قرار نگرفته است) به ارزش ۳۰۰ میلیون دلار نیز مورد هدف قرار گرفته است.

یعنی ایران با استفاده از ۳ فروند پهپاد شاهد، به فرض ارزش کلی ۲۱۰ هزار دلار، به میزان یک میلیارد و ۳۰۰ هزار دلار خسارت به طرف مقابل وارد کرده و از طرف دیگر خسارت خاموش شدن این چشم بزرگ نیروهای آمریکایی در منطقه، کمک شایانی به مؤثرتر شدن حملات موشکی ایران در ادامه جنگ کرد.

در روایتی دیگر، رئیس‌جمهور اوکراین در میانه‌های جنگ رمضان در مصاحبه‌ای با اعلام نگرانی از حجم موشک مصرف شده در این جنگ این‌طور اعلام کرد که ایالات متحده توان تولید سالانه ۷۰۰ الی ۸۰۰ تیر موشک برای سامانه پدافندی پاتریوت را دارد، در حالی که فقط در روز اول جنگ تعداد ۸۰۵ تیر فقط موشک سامانه پاتریوت مصرف شده است.

در کنار بحث هزینه‌ها، لازم به ذکر است که جدی‌ترین گزارش‌های منتشر شده، وضعیت هر دو موشک پدافندی سامانه تاد و پاتریوت ارتش آمریکا را در شرایط خطرناک و بسیار کم برآورد کرده و گفته‌اند چیزی نزدیک به ۴ الی ۵ سال طول می‌کشد تا میزان موشک‌ها به وضعیت قبل از جنگ رمضان بازگردد.

از رادار تاد تا آواکس و آپاچی در فهرست اهداف شاهد ۱۳۶

اما وقتی به سراغ دیگر اهداف مورد اصابت قرار گرفته توسط پهپاد شاهد ۱۳۶ می‌رویم، باز هم شاهد اسامی مهم و البته قیمت‌های بالا از سمتی و از طرف دیگر زمان زیاد برای پر کردن خلأ آن‌ها روبه‌رو می‌شویم.

یکی از مهم‌ترین شکارهای پهپاد شاهد، سامانه‌های پدافندی تاد خصوصاً رادارهای این سامانه یعنی رادار مدل AN/TPY-2 بوده است.

در جریان این جنگ بین ۳ تا ۵ سامانه تاد طبق روایت‌های مختلف در عربستان، امارات متحده عربی و اردن مورد هدف قرار گرفت. حداقل در مورد هدف قرار گرفتن اردن و تصویر پخش شده از آن کاملاً واضح است که هدف توسط پهپاد شاهد ۱۳۶ مورد اصابت قرار گرفته و به‌طور کامل از دور خارج شده است.

در بحث قیمت رادار هم باید گفت با توجه به شرایط زمانی و تغییرات از زمان سفارش تا به الان و همچنین بحث خدمات پس از فروش و برخی قطعات همراه قیمت این رادار متفاوت است؛ ولی در حال حاضر منابع مختلف قیمت هر رادار مدل AN/TPY-2 را در بین ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون دلار اعلام می‌کنند.

البته ذکر این مسئله مهم‌تر است که با هدف قرار گرفتن رادار مورد نظر، کل سامانه از دور خارج شده و عملاً باقی اجزای سامانه خصوصاً موشک‌ها بی‌مصرف می‌شوند.

از دیگر هدف‌های مهم نابود شده توسط پهپاد شاهد ۱۳۶ می‌توان به هواپیمای آواکس مدل E-3G نیروی هوایی آمریکا در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی اشاره کرد. هواپیمایی که تولید آن متوقف شده؛ ولی ارزش حدودی آن با توجه به ارزش دلار در حال حاضر بین ۴۰۰ الی ۵۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. هدف قرار دادن این پرنده در روی زمین، ضربه بزرگی به توانایی پوشش هوایی آمریکا در طول جنگ رمضان بود.

در بخش بالگردی نیز می‌توان به شکار یک فروند بالگرد CH 47 شینوک و یک فروند بالگرد CH 53 استالیون در روی زمین در کویت و همچنین شکار یک فروند آپاچی در حال پرواز در تنگه هرمز اشاره کرد. مجموعه این سه فروند نیز شاید ارزشی بیش از ۲۰۰ میلیون دلار داشته باشد که همه آن‌ها توسط پهپادهای انتحاری شاهد ۱۳۶ استفاده شده است.

در نهایت باید به این مسئله اشاره کرد که پهپاد انتحاری شاهد ۱۳۶ به عنوان یک سلاح ارزان‌قیمت و در عین حال مؤثر به‌صورت کلی فضای جنگ‌های مدرن را عوض کرده و تحت تأثیر خود قرار داد و در جنگ رمضان نیز یک بار دیگر توانمندی‌های بالای خود را به نمایش گذاشت.