در کشوری که از هر ۱۰ نفر، ۹ نفر آن‌ها مسلمان هستند؛ با تاریخی کهن از مساجد، زیارتگاه‌ها و پیوندی عمیق با اهل‌بیت (ع). به نظر می‌رسد در چنین سرزمینی، داشتن پوشش دینی در مدرسه طبیعی‌ترین حق یک دختر نوجوان باشد؛ اما در همسایگی شمال غربی ما، یعنی در جمهوری آذربایجان، دهه‌هاست که ماجرایی پر از تنش، تناقض و پرسش‌های جدی رقم خورده است. اتفاقات امروز جمهوری آذربایجان فقط بر سر یک «فرم لباس ساده» نیست؛ پای مرزهای آزادی مذهبی، انتخابی عمل‌کردن در سکولاریسم و جهت‌گیری‌های کلان سیاسی در میان است. بیایید این جورچین را کنار هم بچینیم.

طرح نافرجام ۱۳۸۶ و دستور شفاهی ۱۳۸۸ (۲۰۱۰) 

اولین دورخیز برای ممنوعیت حجاب در پاییز ۱۳۸۶ (اکتبر ۲۰۰۷): «شمس‌الدین حاجی‌اف»، رئیس وقت کمیسیون علوم و آموزش مجلس ملی جمهوری آذربایجان، علناً از ممنوعیت ورود پوشش‌های دینی به مدارس متوسطه و دانشگاه‌ها حمایت کرد. این پیشنهاد حتی وارد پیش‌نویس قانون آموزش شد؛ اما در آن زمان به نسخه نهایی راه نیافت و تصویب نشد. 

آذر ۱۳۸۹ (دسامبر ۲۰۱۰): سه سال بعد، «میسر مردانوف»، وزیر وقت آموزش‌وپرورش باکو، در ۹ دسامبر ۲۰۱۰ اعلام کرد که دختران نباید باحجاب به مدرسه بروند، با این استدلال که روسری با قانون «لباس متحدالشکل» سازگار نیست. نتیجه این تصمیم، هزاران دختر نوجوانی بودند که بر سر یک دوراهی تلخ قرار گرفتند؛ یا دست‌کشیدن از باور قلبی، یا محرومیت از تحصیل! این ماجرا واکنش مردم مسلمان در باکو، ماسالی، گنجه و به‌ویژه «نارداران» برانگیخت. مردم با شعار معروف «یاشاسین حجاب» به خیابان‌ها آمدند که از سوی دستگاه امنیتی با دستگیری معترضان و چهره‌های حامی حجاب روبه‌رو شد.

سال ۲۰۲۶؛ محدودیت حجاب با بهانه جدید در ۷ ژانویه ۲۰۲۶، الهام علی‌اف اصلاحیه قانون آموزش عمومی را امضا کرد. در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، هیئت وزیران به ریاست علی اسدوف مقررات تازه فرم مدارس را تصویب کرد و پوشیدن لباس‌های ناسازگار با اصول سکولاریسم را ممنوع دانست.

سند ۲۰۳۰؛ پایبندی آموزشی یا بستر دگرگونی هویتی؟ جمهوری آذربایجان در سپتامبر ۲۰۱۵ رسماً «دستور کار توسعه پایدار ۲۰۳۰» سازمان ملل را امضا کرد و در سال ۲۰۲۱ نیز اهداف ملی خود را با آن تطبیق داد و تلاش شد مفاهیم دینی و سنت‌های بومی را از مدارس کنار بزنند تا هویتی جدید و سکولار بسازند، درحالی‌که دقیقاً همان هدف «دسترسی برابر به آموزش» با اخراج یا ممانعت از دختران باحجاب نقض می‌شد.

محدودیت نوجوانان برای ورود به مراسم عاشورا وزارت امور داخله (MIA) و «کمیته دولتی امور تشکل‌های دینی» (SCWRA) در بیانیه‌های مشترک اعلام کردند که حضور کودکان و نوجوانان در تجمعات و مراسم عزاداری مذهبی «نامناسب و غیرمجاز» است.

روسری ممنوع، کلاه کیپا آزاد! یک نظام سکولار آیا قوانین برای همه پیروان ادیان یکسان اجرا می‌کند؟ در مدارس جمهوری آذربایجان یک تناقض بزرگ دیده می‌شود. در شرایطی که روسری یک دختر مسلمان به‌عنوان «عدم تطابق با فرم لباس» حساب می‌شود و از ورودش ممانعت می‌شود، در مدارس اختصاصی و محلات اقلیت یهودی (مانند باکو و منطقه‌ای در قوبا)، دانش‌آموزان با پوشش کامل مذهبی خود از جمله کلاه سنتی «کیپا» تردد می‌کنند و حتی از حمایت ویژه دولتی در قالب پروژه‌های «چندفرهنگ‌گرایی» بهره‌مندند.