طلاق عاطفی، وضعیتی است که در آن پیوند عاطفی و صمیمیت بین زوجین از بین می‌رود، در حالی که همچنان زیر یک سقف زندگی می‌کنند. محبت، صمیمیت و آن حال خوب اولیه از بین رفته و جای آن را سردی، بی‌اعتنایی و گاهی حتی بیزاری گرفته است. 

این پدیده، یک‌شبه به وجود نمی‌آید، و نتیجه تعامل پیچیده‌ای از عوامل فردی، ارتباطی و زمینه‌ای است که می‌توان آن‌ها را ذیل سه عنوان شناختی، انگیزشی و رفتاری دسته‌بندی کرد که هر کدام مثل یک حلقه در زنجیره‌ای به هم متصل، این وضعیت را رقم می‌زنند.

عامل شناختی

نخستین دسته، عوامل شناختی یا همان طرز فکر و باورهایی است که زوجین نسبت به خود، همسر و رابطه‌شان دارند. این بخش از ذهن و فکر آدم‌ها شروع می‌شود. بسیاری از ما انتظارات غیرواقعی از ازدواج داریم و با خودمان فکر می‌کنیم که همسر قرار است تمام نیازهای عاطفی، اجتماعی و حتی مالی ما را برطرف کند. وقتی این انتظار برآورده نمی‌شود، اولین جرقه‌های ناامیدی زده می‌شود. علاوه بر این، بعضی افراد ذاتاً بدبین و زودرنج هستند و بیشتر از دیگران به جنبه‌های منفی زندگی و رابطه توجه می‌کنند؛ مثلاً به جای اینکه از یک رفتار خوب همسرشان لذت ببرند، مدام به همان یک اشتباه کوچک فکر می‌کنند و آن را بارها و بارها در ذهنشان مرور می‌کنند.

عامل انگیزشی

دومین دسته، عوامل انگیزشی هستند که به انگیزه‌ها، دلایل ماندن و نیازهای درونی هر فرد برمی‌گردد. اینجا پای سؤال مهمی به میان می‌آید: این دو نفر اصلاً چرا با هم هستند؟ انگیزه‌های بعضی زوج‌ها برای ادامه زندگی مشترک، انگیزه‌های سالمی نیست؛ مثلاً فقط از ترس تنهایی، یا به خاطر بچه‌ها، یا برای اینکه مبادا دیگران بگویند زندگی‌شان شکست خورده، پای این رابطه نگه داشته شده‌اند. وقتی انگیزه‌ها این‌قدر سطحی و بیرونی باشد، عمق و کیفیت رابطه هر روز کمتر می‌شود. از طرف دیگر، هر انسانی نیازهای اساسی روانی دارد؛ نیاز به دیده شدن، محبت شدن، احترام، استقلال و احساس ارزشمندی. وقتی در یک رابطه، این نیازها به مرور زمان برآورده نمی‌شوند، فرد کم‌کم انگیزه‌اش را برای سرمایه‌گذاری عاطفی روی همسر از دست می‌دهد. به این حالت، "فرسودگی زناشویی" هم می‌گویند؛ یعنی همان خستگی و بی‌حوصلگی عاطفی که دیگر هیچ شور و اشتیاقی برای همسر و رابطه باقی نمی‌گذارد. در این شرایط، هر دو طرف فقط از روی عادت یا وظیفه کنار هم هستند، نه از روی میل و علاقه درونی.

عامل رفتاری

سومین و آخرین دسته، عوامل رفتاری هستند که در نحوه تعامل، ارتباطات و رفتارهای روزمره زوجین خودشان را نشان می‌دهند. این عامل در واقع همان چیزی است که در بیرون دیده می‌شود و برخاسته از دو عامل قبلی است. مهم‌ترین رفتار آسیب‌زا، نبود گفت‌وگوی واقعی و صمیمی است. یعنی زن و شوهر با هم حرف می‌زنند؛ اما حرف‌هایشان یا سطحی است یا اداری و خشک و دیگر از آن حال و هوای قدیم که دقایق طولانی با هم حرف می‌زدند و از احساساتشان می‌گفتند، خبری نیست. بسیاری از زوج‌ها به جای اینکه مشکلات و دلخوری‌هایشان را صادقانه با هم در میان بگذارند، از بحث کردن فرار می‌کنند. فکر می‌کنند اگر حرف نزنند، قضیه حل می‌شود؛ در حالی که دقیقاً برعکس است؛ ناگفته‌ها مثل سم در دلشان جمع می‌شود و کینه و عصبانیت را بیشتر می‌کند. سبک عشق‌ورزی ناسالم هم بخش دیگری از این رفتارهاست؛ بعضی‌ها زیادی چسبنده و وابسته‌اند و طرف مقابل را خفه می‌کنند و بعضی دیگر زیادی سرد و بی‌تفاوت هستند و هیچ گرمی و محبتی از خودشان نشان نمی‌دهند. هر دوی این سبک‌ها برای یک رابطه سالم مضر است و به‌تدریج دیوار بزرگی بین دو نفر می‌سازد.

نتیجه

این سه دسته عامل اما، هیچ‌کدام مستقل از دیگری عمل نمی‌کنند؛ بلکه مثل یک چرخه مدام همدیگر را تقویت می‌کنند. یک فکر منفی، انگیزه را کم می‌کند و انگیزه کم، رفتاری سرد و بی‌تفاوت ایجاد می‌کند. همان رفتار سرد، تازه‌ترین دلیل را برای فکر منفی‌تر فراهم می‌آورد و این چرخه آنقدر ادامه پیدا می‌کند تا سرانجام، فاصله عاطفی آنقدر زیاد شود که دیگر قابل پر کردن نباشد. در این مرحله است که می‌گوییم طلاق عاطفی اتفاق افتاده است، و می‌تواند به افسردگی، اضطراب و انزوا منجر شود؛ بلکه اگر فرزندی در این خانواده باشد، آسیب‌های روحی و عاطفی جبران‌ناپذیری به او وارد می‌کند. طلاق عاطفی یک هشدار جدی است که اگر به موقع به آن توجه نشود، ممکن است سرانجام آن به طلاق رسمی و جدایی کامل منجر شود، یا بدتر از آن، یک عمر زندگی توأم با تلخی و حسرت را برای دو نفر رقم بزند.

ادامه دارد...