تحولات اخیر مذاکرات ایران و آمریکا، بار دیگر یک واقعیت مهم را در برابر تصمیم‌گیران ایرانی قرار داد؛ اینکه در روابط با ایالات متحده، به‌ویژه در دوره‌ای که دونالد ترامپ در رأس قدرت قرار دارد، صرف ورود به مذاکره یا حتی ارائه نشانه‌های حسن نیت، الزاماً به کاهش تنش یا تعدیل ادبیات طرف مقابل منجر نمی‌شود. برعکس، تجربه نشان داده هرگاه طرف آمریکایی احساس کند ایران به هر دلیل در موقعیت نیاز به توافق قرار گرفته یا برای رسیدن به نتیجه عجله دارد، سطح مطالبات خود را افزایش داده و همزمان از ادبیات تهاجمی‌تری استفاده می‌کند.

اظهارات اخیر ترامپ علیه ایران، تهدیدهای لفظی و استفاده از ادبیاتی خارج از عرف دیپلماتیک را باید در همین چارچوب تحلیل کرد. بخشی از این رفتار ناشی از شخصیت وی است؛ شخصیتی که همواره تلاش می‌کند از طریق نمایش قدرت، ایجاد فضای روانی و استفاده از ادبیات تحقیرآمیز، طرف مقابل را در موضع تدافعی قرار دهد؛ اما بخشی دیگر از این رفتار، محصول برداشت او از وضعیت مذاکرات و ارزیابی او از سطح نیاز طرف مقابل به توافق است.

در این میان، برخی تحلیلگران معتقدند بازگشایی سریع تنگه هرمز و ارسال پیام‌هایی مبنی بر کاهش تنش در شرایطی که هنوز هیچ امتیاز عملی از سوی آمریکا دریافت نشده بود، به شکل‌گیری این برداشت در واشنگتن کمک کرده که ایران بیش از طرف مقابل به آرامش و توافق نیاز دارد. در عالم سیاست خارجی، برداشت‌ها گاهی به اندازه واقعیت‌ها اهمیت دارد. اگر طرف مقابل تصور کند شما برای رسیدن به توافق عجله دارید، به جای نرمش بیشتر، معمولاً خواسته‌های خود را افزایش می‌دهد.

ضرورت راستی‌آزمایی عملی به جای اعلام تعهد سیاسی

موضوع مهم دیگر، مسئله بدعهدی آمریکا در حوزه مالی است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، حتی در زمینه آزادسازی بخشی از منابع مالی ایران نیز وعده‌های مطرح ‌شده، عملی نشده است؛ این مسئله جدید نیست. سابقه روابط ایران و آمریکا طی دهه‌های گذشته نشان می‌دهد یکی از ابزارهای اصلی واشنگتن، استفاده از وعده‌های مرحله‌ای، تعویق اجرای تعهدات و ایجاد ابهام در مسیر اجرای توافقات است. به همین دلیل، هرگونه طراحی راهبردی از سوی ایران باید بر مبنای «راستی‌آزمایی عملی» و نه صرفاً «اعلام تعهد سیاسی» استوار باشد.

مدیریت هوشمندانه فضای رسانه

البته در کنار این تحولات، برخی رفتارهای هیئت ایرانی در عرصه نمادین و رسانه‌ای قابل توجه بود. جلوگیری از تبدیل نشست به یک نمایش تبلیغاتی برای رسانه‌های آمریکایی، خودداری از ثبت تصاویر مشترک و تلاش برای حفظ استقلال و شأن هیئت ایرانی، پیام مهمی را منتقل کرد. در فضای سیاست بین‌الملل، نمادها و تصاویر، نقش مهمی در شکل‌دهی افکار عمومی و برداشت‌های سیاسی دارند. از این منظر، مدیریت هوشمندانه فضای رسانه‌ای می‌تواند از سوءاستفاده طرف مقابل جلوگیری کند.