صفحه فرهنگي-اجتماعي

چرا ياد امام حسين عليه السلام هرگز كهنه نمي شود؟

 دكتر محمدناصر سقاي بي ريا

راستي تا به حال با خود فكر كرده ايد بعد از گذشت نزديك به 1400 سال از شهادت امام حسين (ع) و خاندان و يارانش چرا ياد وي همچنان زنده و تازه مانده است؟ هر عزيزي كه از دست مي رود غبار گذشت زمان آن داغ را كهنه مي كند و ياد و خاطره او را به تدريج از اذهان مي زدايد؛ اما چه سري در شهادت امام حسين و ياران باوفاي ايشان است كه همچنان داغ شهادت آنان تازه مانده و گذشت زمان نه تنها آن را كهنه نكرده، بلكه هرسال ياد شهادت آن عزيز و يارانش با شكوه تر، قدرتمند تر و به شكل توسعه يابنده دل ها را مي لرزاند و اشك ها را بر ديدگان جاري مي سازد؟

مي توان عوامل زنده ماندن ياد و خاطره شهادت امام حسين و يارانش را به چند نوع تقسيم كرد:

1. عنايت ويژه خداي متعال

از روايات متعددي چنين استفاده مي شود كه شهادت امام حسين (ع) مورد عنايت ويژه خداي متعال است. به عنوان نمونه در حديث مشهوري از رسول خدا (ص) نقل شده است كه مي فرمايد: "ان لقتل الحسين حرارة في قلوب المومنين لن تبرد ابدا" براي كشته شدن حسين(ع) حرارتي در دل هاي مومنين است كه هرگز سرد نمي شود. اين حقيقت به شكل ميداني به اثبات رسيده است. نسل هاي متعددي بعد از شهادت امام حسين(ع) آمده اند و تمام عمر براي امام حسين گريه كرده و اشكشان تمام نشده است همچنان نسل هاي بعدي از جمله نسل كنوني از پيروان حقيقي اهل بيت عليهم السلام در هزاران مجالس عزاداري كه مستند نيز هست اين حقيقت را هچنان تجربه مي كنند.

امام حسين(ع) ثار الله است به معناي خوني كه براي خدا ريخته شده و خدا خون بهاي اوست و به همين علت چون به تعبير ديگر، همه هستي امام حسين (ع) براي خدا بوده است؛ وجه الله باقي مي ماند.

يكي ديگر از دلايل زنده ماندن ياد امام حسين و واقعه عاشورا گره خوردن امام حسين (ع) و نهضت وي با ياد خداست كه هر گز در دل ها كهنه نمي شود.

2. عامل طبيعي

منظور از عوامل طبيعي آن است كه بعضي از علل جاوداني ياد امام حسين(ع) به گونه اي است كه هر كسي مانند امام حسين(ع) باشد نيز به شكل طبيعي جاودانه خواهد بود. در حقيقت همه انسان ها به درجاتي يادشان ماندگاري دارد و طيفي از ماندگاري ياد در انسان ها را شاهد هستيم تا مي رسيم به كساني كه به عللي يادشان جاودانه مي ماند. البته اين افراد هم در جاودانه بودن ياد و در حقيقت كيفيت و عمق آن با هم متفاوت هستند. كساني كه از دنيا مي روند يادشان يكسان باقي نمي ماند؛ بعضي زود فراموش مي شوند، بعضي تا 40 روز، بعضي تا چهار ماه و ده روز، بعضي تا يك سال يا چند سال. رمز آن را در ارزش فرد مورد نظر بايد جستجو كرد. اگر كسي ارزشي بالاتر داشته باشد ياد او نيز بيشتر ماندگار مي شود و اگر ارزش او بينهايت باشد ياد او نيز جاودان و بينهايت خواهد بود. ارزش وجودي امام حسين(ع) بي نهايت است زيرا پيامبر فرمود "حسين مني و انا من حسين"؛ وجود رسول خدا كه كامل ترين و ارزشمند ترين انسان هستند توسط امام حسين عليه السلام حفظ شد و دين او نجات داده شد؛ پس او ارزشمند ترين است و ياد او هميشه باقي خواهد بود.

نكته مهم تر اين است كه از بين رفتن يادها به خاطر مادي بودن روابط آن پديده هاست. ولي رابطه انسان ها با امام حسين به خاطر امور مادي نيست بلكه به خاطر امور غيرمادي است. امور غير مادي اصلا زماني و مكاني نيستند تا زمان و مكان آن ها را محدود كند. به عبارت ديگر امور غيرمادي فرازماني و فرامكاني هستند پس تا ابد باقي خواهند بود. سرّ اين كه در سلام هاي زيارت عاشورا مي گوييم :"تا من زنده ام اين سلام ها به تو برسد و بعد از من تا شب و روز يعني زمان باقي است اين سلام ها به تو برسد"، اين است كه وجود مقدس امام حسين(ع) فرازماني و فرامكاني و در افق غير مادي قرار دارد و به همين دليل زيارت كننده او، تقاضاي ارتباط هميشگي با وي دارد.

3. علل اجتماعي

يكي از عوامل اجتماعي كه باعث زنده ماندن ياد امام حسين(ع) مي شود آن است كه همه سنين از مرد و زن و پير و جوان و كودك و نوجوان با او رابطه برقرار مي كنند و همين باعث مي شود ياد امام حسين در گستره جامعه ادامه يابد. يك نوزاد در آغوش مادر با اشك هاي او براي امام حسين و اولين خاطره هاي زندگي را در اولين محرم زندگي خود تجربه مي كند و در سنين مختلف رشد به شكل هاي رشد يابنده و عميق شونده با امام حسين(ع) فرزندان وي، اهل بيت وي، و ياران با وفاي او، ارتباط الگويي و عاطفي و عقلي برقرار مي كند و همين باعث مي شود در گستره جامعه ياد امام حسين(ع) در خانواده ها، محله ها، روستاها و شهرهاي كوچك و بزرگ زنده بماند و ادامه يابد.

4. عامل فرهنگي

فرهنگ سازي اهل بيت عليهم السلام از جمله زيارت هاي آن حضرت و مراسم روضه خواني باعث ادامه ياد آن حضرت و واقعه عاشورا مي شود.

5. عامل اعتقادي

عالي بودن اهداف امام حسين كه با اهداف خلقت انسان گره خورده است باعث مي شود تا انسان باقي است ياد او نيز باقي بماند.

كيفيت شهادت و رشادت هاي آن حضرت و ارائه همه اسلام در مجموعه وقايع طول سفر و در كربلا و بعد از آن باعث شده است امام حسين با اسلام و اهل بيت متحد باشد و يكي از اسرار جاويد ماندن ياد او همين حقيقت است.

6. عامل آرماني

از نظر آرماني چرا بايد ياد امام حسين را زنده نگاه داشت؟ چون قيام امام حسين (ع) ادامه قيام انبياء و رسول خدا و اميرالمومنين عليهم السلام بود و به قيام امام زمان (عج) متصل مي شود؛ چون همگي براي احقاق حق و احياي امر خدا و زمينه سازي رشد و سعادت و كمال بشر قيام كرده اند و چه آرماني بالاتر از اين؟!

 پرتوي از حكمت

شيخ رجبعلي خياط(ره):

روح گاو، كار گاو ميكند، روح خروس، كار خروس مي كند، حالا بگوييد ببينم: روح خدايي چه كار بايد بكند؟
كيمياي محبت، ص 215.

 بوستان حكايت

بازديد

روزي سه مسافر به شهري وارد شدند و به مسجد رفتند و با يك پيرمرد مسجدي هم صحبت شدند. پير مرد از آن ها پرسيد: شما چه مدت دراين شهر مي مانيد؟
مسافر اولي گفت: «سه ماه».
پير مرد گفت: « پس خيلي از مكان هاي ديدني شهر را مي تواني ببيني»
مسافر دوم گفت: «من هم شش ماه مي مانم.»
پير مرد گفت: «پس تو بيشتر از همسفرت مي تواني مكان هاي ديدني شهر را ببيني.»
مسافر سوم گفت: «ولي من فقط دو هفته مي مانم».
پير مرد به او گفت: « پس تو از همه خوش شانس تري. چون مي تواني همه مكان هاي ديدني اين شهر را ببيني»!
سه مسافر كه از اين پاسخ تعجب كرده بودند گفتند: چطور او كه از همه كمتر مي ماند، بيشتر مي تواند ديدني هاي شهر را ببيند؟
پير مرد گفت: اگر هزار سال عمر مي كرديد، متوجه خيلي چيزها نمي شديد، زيرا آن ها را به تاخير مي انداختيد و مي گفتيد حالا وقت هست. با اينكه زندگي مردم كمتر از صد سال است، باز اين كار را مي كنند.
اما اگر به شما بگويند فقط يك روز از عمرتان باقي است، چه مي كرديد؟ آيا به موضوعات غير ضروري فكر مي كرديد؟ نه! همه را فراموش مي كرديد. سعي مي كرديد موضوعات مهمتري را رسيدگي كنيد. بدهي هايتان را بپردازيد، وصيت نامه بنويسيد، بهتر عبادت كنيد و مراقبه كنيد. در حالي كه قبلا اين كارها را نمي كرديد. اما الان چون فقط بيست و چهار ساعت وقت داريد، موضوعات واقعي و ضروري خود را به تاخير نمي اندازيد.
مشكل ما اين است كه فكرمي كنيم فرصت خيلي زيادي داريم…

 در محضر قرآن

درس‌هايي از قرآن

«أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى »؛ هيچ كس بار گناه ديگري را (در قيامت) به دوش نخواهد گرفت و اينكه براي آدمي جز آنچه به سعي و عمل خود انجام داده (ثواب و جزايي) نخواهد بود.
سوره نجم/ آيات 38 و 39.
پيام ها:
1- كيفر و پاداش الهى عادلانه است. «أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى »
2- به اتكاى ديگران، خود را گرفتار خلاف نكنيد كه آنان بار شما را به دوش نخواهند كشيد. «أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى »
3- در عزل و نصب ها، انحرافات بستگان و نزديكان را به پاى مردم نگذاريد. «أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى »
4- هستى، ميدان تلاش و كار و نتيجه گيرى است. «وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى »
5- ما مكلّف به انجام وظيفه ايم، نه حصول نتيجه. سعى و تلاش وظيفه ماست. «إِلَّا ما سَعى »
6- ايمان به بقاى عمل و نظام عادلانه كيفر و پاداش، انسان را در برابر رفتار خود، هم دلگرم و تشويق و هم محتاط و مسئول مى كند. «وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى »
7- هيچ عملى در هستى محو نمى شود. «سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى »
8- نيكوكاران در دريافت پاداش كار خود، عجله نكنند. «سَوْفَ يُرى »
9- دنيا، ظرفيّت جزاى كامل را ندارد و بايد قيامتى باشد تا حق مطلب ادا شود. «ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى »
10- اقدام انسان، با پاداش هاى بهترى پاسخ داده مى شود. وَفَّى ... الْأَوْفى
11- گرچه در دنيا نيز مجازات هايى هست، امّا مجازات كامل در قيامت است. «الْجَزاءَ الْأَوْفى »
12- قيامت داراى مراحل و مواقف متعدّدى است. (از كلمه «سَوْفَ» و «ثُمَّ» استفاده مى شود كه مرحله شهود عمل با مرحله جزاى عمل متفاوت است.)

 نهج‌البلاغه

برگي از نهج البلاغه

آنكه حساب نفس خود كرد سود برد، و آنكه از آن غافل ماند زيان ديد، و هر كه ترسيد ايمن گرديد، و هر كه پند گرفت بينا شد، و آنكه بينا شد فهميد و آنكه فهميد به دانش رسيد.
(حكمت 204)