صفحه كلبه سبز

بي اطلاعي رئيس جمهور از شاخص هاي جمعيتي كشور واويلاست

چندي پيش رئيس جمهور در همايش تجليل از نمونه‎هاي ملي بخش كشاورزي راجع به رشد جمعيت اظهارات تأمل برانگيزي كرد كه انتقادهايي را موجب شد. در ادامه پاسخ يك جمعيت‎پژوه* به اين اظهارات را ملاحظه مي‎فرماييد.

بسم الله الرحمن الرحيم

جناب آقاي دكتر حسن روحاني، رئيس جمهور دولت جهموري اسلامي ايران

سلام عليكم

در بيست و چهارم ديماه و در همايش تجليل از نمونه‎هاي ملي بخش كشاورزي فرموديد: «امروز بيش از 83 ميليون نفر جمعيت داريم و هر سال حداقل بيش از يك ميليون نفر به جمعيت كشور اضافه مي‎شود. حالا همين جور كه هست، به همين صورت! حالا زاد و ولد بيش‎تر بشه كه واويلاست!(خنده آقاي رئيس جمهور و حضار) فعلا تو همين وضعيت فعلي بيش از يك ميليون سالانه اضافه ميشه به جمعيت كشور».

پيرو اين سخنراني و اظهارنظر تامل‎برانگيز حضرتعالي، به‎عنوان يك كارشناس جمعيت‎پژوه نكاتي را به حضورتان يادآور مي‎شوم.

1- حدود هشت سال از هشدارهاي جمعيت شناسان و انذارهاي رهبر معظم انقلاب اسلامي(مدظله‎العالي) در مورد تحولات نگران كننده شاخص‎هاي جمعيت كشور سپري شده است، اما تا قبل از سخنراني فوق، حضرتعالي حتي يك بار درباره بحران گسترده و قريب‎الوقوع جمعيت كشور سخن نگفته و اعلان نظر نكرده بوديد و طي عمر دولت تدبير و اميد، براي حمايت از خانواده و فرزندآوري هيچ اقدام و يا اعلان موضعي نكرده‎ايد. چرا؟ آيا ديدگاه‎هاي دقيق و علمي كارشناسان جمعيت‎شناس ملي و بين‎المللي را باور نداريد؟ يا اين‎كه در برابر بيانات و مطابات مكرر و موكد رهبر معظم انقلاب اسلامي(مدظله‎العالي) تكليف قانوني، شرعي و ملي براي دولت تدبير و اميد متصور نيستيد؟

2- حدود هفت سال است «طرح جامع جمعيت و تعالي خانواده» در مجلس شوراي اسلامي در حال رسيدگي است. يادآور مي‎شوم عدم موافقت و همراهي سازمان برنامه و بودجه دولت حضرتعالي مانع اصلي تصويب اين طرح گشته و طرح مذكور در چندين نوبت و به‎خاطر مخالفت نماينده سازمان برنامه و بودجه از صحن علني مجلس به كميسيون‎هاي فرهنگي و بهداشت و... ارجاع شده است و همچنان با گذشت حدود هفت سال و به واسطه عدم همكاري دولت حضرتعالي، هنوز در صحن علني مجلس به تصويب نرسيده است.

3- هفت سال پيش و در دوم خردادماه 1391 بود كه «مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي درباره مديريت جمعيت» به تصويب رسيده است و دولت حضرتعالي به‎عنوان رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي براي اين مصوبه لازم‎الاجراء و قانوني كم‎ترين ارزشي قائل نبوده و براي اجراي آن هيچ اقدامي، تاكيد مي‎كنم هيچ اقدامي نكرده‎است.

4- حدود شش سال از ابلاغ رسمي مواد چهارده‎گانه «سياست‎هاي كلي جمعيت» از سوي رهبر حكيم انقلاب‎اسلامي(مدظله‎العالي) به قواي سه‎گانه و مجمع تشخيص مصلحت سپري شده‎است و دولت تدبير و اميد نه تنها اين سند بالادستي را به لوايح و دستورالعمل‎هاي قانوني لازم‎الاجراء تبديل نكرده است، بلكه هيچ گزارش عملكردي از ميزان تحقق اين سياست‎ها ارائه ننموده است. يادآور مي‎شوم، اعضاي كابينه دولت تدبير و اميد و همين طور شخص حضرتعالي طي شش سال گذشته و در مناسبت سي‎ام ارديبهشت ماه، كه سالگرد ابلاغ سياست‎هاي كلي جمعيت و روز ملي جمعيت است، حتي يك بار درباره تحولات جمعيت و روز ملي جمعيت سخن نگفته‎ايد و حتي يك بار به‎صورت لفظي هم اين روز را گرامي نداشته‎ايد.

5- بيش از سه سال از تصويب قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه سپري شده است و دولت حضرتعالي نه تنها مواد 101 تا 103 اين قانون را كه حاوي نكات حمايت از خانواده و فرزندآوري است، كاملا ناديده انگاشته و اجرايي نكرده است، بلكه سازمان برنامه و بودجه دولت حضرتعالي در طراحي الگوي پرداخت يارانه بنزيني، پروژه تنظيم خانواده دهه هفتاد را بازنويسي و احياء كرده است. همچنانكه قانون تنظيم خانواده در دهه هفتاد فرزندان چهارم و بالاتر را از دريافت بيمه محروم كرده بود در الگوي پرداخت يارانه بنزيني فرزندان چهارم و بالاتر از يارانه معيشتي محروم شده‎اند و ازدواج نيز با ضريب منفي دريافت يارانه مواجه شده است. به جرات مي‎توان گفت الگوي پرداخت يارانه بنزيني توسط دولت حضرتعالي، مصداق دقيق تنبيه ازدواج و فرزندآوري است.

6- جناب آقاي رئيس جمهور! اين‎كه كشوري نرخ رشد نزولي و حداقلي 2/1 درصدي دارا باشد، واويلا نيست. از منظر بنده به‎عنوان يك كارشناس جمعيت پژوه، واويلا آن است كه يك رئيس جمهور از آينده تاريك و روند تحولات نگران كننده شاخص‎هاي جمعيتي كشورش بي‎اطلاع باشد. لذا در ادامه صرفا جهت اطلاع و استحضار حضرتعالي، گزارشي كوتاه از داده‎هاي آماري و شاخص‎هاي تحولات جمعيت در جمهوري اسلامي ايران را تقديم مي‎كنم.

الف- مطلع باشيد، ايران در آستانه ورود به بحران فراگير جمعيت است.

با طراحي سازمان بهداشت جهاني(WHO)، استخدام نهادهاي بين‎المللي و مقارن با دولت سازندگي، ايران از جمله نخستين كشورهاي مجري سياست‎هاي كنترل جمعيت بود و از همان سال 1989م.(1368شمسي) كه روز 11 جولاي به‎عنوان روز جهاني جمعيت نامگذاري شد، اولين اقدامات خود براي كاهش رشد جمعيت را آغاز نمود. به واسطه اجراي غيركارشناسانه و رصد نشده پروژه تنظيم خانواده كه تا بيست و پنج سال تداوم پيدا كرد، زنگ خطر براي تحولات جمعيت كشور به صدا درآمده و ايران اسلامي در آستانه ورود به بحران فراگير جمعيت قرار گرفته است.

ب- مستحضر باشيد، ايران پايين‎ترين نرخ باروري دنياي اسلام را داراست.

نرخ باروري كل كشور از 5/6 فرزند به ازاي هر زن در سال 1365 تا پايان سال 1397 به حدود 8/1 فرزند به ازاي هر زن سقوط كرده است. اين درحالي است كه حداقل ميزان نرخ باروري در ايران براي ثابت ماندن جمعيت يا همان نرخ جانشيني 2/2 فرزند به ازاي هر زن است و بر اساس آمارهاي موجود در حال حاضر ايران اسلامي پايين‎ترين نرخ باروري دنياي اسلام را به خود اختصاص داده‎است.

ج- مطلع باشيد، حدود 35 سال است كه نرخ رشد جمعيت كشور كاهشي است.

نرخ رشد جمعيت كشور از 9/3 درصد در سال 1365 به 2/1 درصد در شرايط كنوني تنزل پيدا كرده است و با تداوم روند كنوني و بر اساس الگوهاي پيش‎بيني نرخ رشد جمعيت كل كشور در حدود سال‎هاي 1425 تا 1430 صفر و آن گاه منفي خواهد شد. به عبارت ديگر حدود 35 سال است كه نرخ رشد جمعيت كشور روند كاهشي داشته و متمايل به صفر است.

د- استحضار داشته باشيد؛ برخلاف باور و اعلان حضرتعالي، 4 سال است نرخ زاد و ولد در ايران منفي شده است. سير كاهش زاد و ولد در كل كشور از سال 1394 آغاز شده است. در سال 1394 حدود 1.570.000 تولد ثبت شده است. اين تعداد تولد در سال 1395 به حدود 1.528.000 تولد كاهش يافته و در سال 1396 ميزان تولدها به حدود 1.487.000 تولد و در سال 1397 تا 1.366.000 تولد تنزل پيدا كرده است. به عبارت ديگر فقط در سال 1397 با كاهش بيش از 120 هزار تولد روبرو شده‎ايم. لازم به ذكر است بر اساس الگوهاي آينده‎پژوهي جمعيت كشور تعداد تولدهاي كل كشور تا پايان سال 1398 به حدود 1.200.000 تولد كاهش خواهد يافت. لذا با توجه به مواليد حدود 1.200.000 نفري در سال جاري و در مقابل آمار حدود 380.000 واقعه فوت و همچنين آمار مهاجرت، اين مطلب حضرتعالي كه سالانه بيش از يك ميليون نفر به جمعيت كشور اضافه مي‎شود، حداقل در سال‎هاي 1397 و 1398 صحيح و مستند نيست.

ه- آيا اطلاع داريد كه ايران تا 20 سال آينده وارد فاز سالمندي قطعي جمعيت مي‎شود؟

مطالعات جمعيتي اثبات مي‎كنند كه در آينده‎اي نزديك ايران با پديده سالمندي قطعي جمعيت روبرو خواهدشد. در حالي كه در حال حاضر و در سال 2020 سالمندان بالاي 60 سال تنها 10 درصد جمعيت ايران را تشكيل داده‎اند ولي در نتيجه سرعت پديده سالمندي جمعيت، در سال 2050 حدود 30 درصد از جمعيت كل كشور سالمند خواهد بود و عليرغم اين‎كه ايران هنوز مسير پيشرفت تكنولوژيك و پويايي اقتصادي را نپيموده‎است درصد قابل‎توجهي از جمعيت خود در چرخه كار و توليد را از دست خواهد داد. هم‎اينك نرخ رشد جمعيت سالمندان كشور بيش از سه برابر ميانگين نرخ رشد جمعيت كل كشور است و آمارها حاكي از آن هستند كه طي حدود بيست سال آينده، نسبت نرخ رشد جمعيت سالمندان به نرخ رشد جمعيت كل كشور، شانزده به يك خواهد بود.

در پايان و با توجه به آن چه در بالا ذكر شد بايد متذكر شوم، پيامدهاي گسترده اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، سياسي و امنيتي كاهش شاخص‎هاي جمعيتي كشور با سرعت بسيار بالايي در حال شكل‎گيري است و طي سه دهه آينده ايران ركورد سريع‎ترين گذار دموگرافيك عبور از جواني به سالمندي را ثبت خواهد كرد. به اين ترتيب اگر از نگاه هشت ساله مقطعي و ناظر به عمر دولت تدبير و اميد فارغ شويم خواهيم دانست كه سياست‎گذاري و برنامه‎ريزي كلان و بلندمدت براي مديريت جمعيت كشور رسالت همه مسؤولين دلسوز و آينده‎نگر نظام اسلامي است.

با وجود اين شرايط نگران كننده در حالي كه برنامه‎ريزي‎هاي جامع براي بهره‎برداري از فرصت پنجره جواني جمعيت كشور اجتناب ناپذير و بسيار ضروري است، بسيار متاسف شدم هنگامي كه شنيدم حضرتعالي به‎عنوان رئيس دولت جمهوري اسلامي ايران به واسطه عدم اطلاع كامل و اشراف دقيق بر تحولات شاخص‎هاي جمعيتي كشور و بر اساس داده‎هاي غلط برخي مشاوران ناآشنا با مباني جمعيت‎شناسي و جمعيت‎پژوهي، مقوله جمعيت و زاد و ولد در كشور را دستمايه مزاح و خنده قرار مي‎دهيد.

اميدوارم روزي را شاهد باشم كه مسؤولين دولت جمهوري اسلامي ايران با استفاده از تجارب بيش از 60 درصد كشورهاي جهان كه سياست‎هاي جامعي را در اعمال مشوق‎هاي فرزندآوري در دستور كار دارند، اهميت فوق راهبردي تحولات جمعيت كشور را درك نموده و يك برنامه ملي و عزم همگاني براي حمايت از خانواده و فرزندآوري داشته باشند.

*صالح قاسمي، كارشناس جمعيت‎پژوه و نويسنده مجموعه «جنگ جهاني جمعيت»

 كلبه سبز

ترفندهايي براي برخورد با همسر لجباز

اشاره: باشگاه خبرنگاران جوان درباره موضوع لجبازي همسران و راهكارهاي پيشگيري و درمان آن گفت‎وگويي را با يك روانشناس و مشاور انجام داده كه در ادامه ملاحظه مي‎كنيد.
براي موفقيت در زندگي مشترك بايد رفتار‎هاي كودكانه را كنار بگذاريم و بالغانه رفتار كنيم، چراكه گاهي اوقات زوجين رفتار‎هايي از روي لجبازي از خود نشان مي‎دهند.
گاهي علت لجبازي شخص، اثبات قدرت است و گاهي نداشتن اعتماد به نفس لازم؛ چرا كه مي‎خواهند از اين طريق اعتماد به نفس خود را به دست آورند.
لحن و تن صداي طرف مقابل گاهي اوقات باعث مي‎شود فرد لجبازي كند، همچنين نداشتن مهارت لازم براي حل مسأله از ديگر علت‎هاي لجبازي همسران است.
درباره راهكارهاي جلوگيري از لجبازي همسران بايد گفت زماني كه همسرمان كاري را انجام مي‎دهد او را تحسين و يا از وي تشكر كنيم، چرا كه اين كار باعث مي‎شود اعتماد به نفس همسرمان بالا برود.
مواظب لحن و تن صداي خود باشيد، كنايه زدن‎ها و انتقادات بي‎مورد گاهي اوقات باعث مي‎شود كه طرف مقابل دست به لجبازي بزند، بنابراين حتما انتقادهاي خود را در موقعيت مناسب بيان كنيد به‎صورتي كه شخصيت فرد زير سوال نرود.
گاهي اوقات همسران لجبازي مي‎كنند و عصباني هستند، لذا بهتر است طرف مقابل سكوت كند زيرا رفتار‎هاي هيجاني باعث بروز مشكلات بيش‎تري مي‎شود.
از نظر ذهني به همسر خود نزديك شويد و علت رفتارتان را كه باعث عصبانيت و لجبازي او شده است توضيح دهيد و به وي بفهمانيد كه اين كار را از روي عمد انجام نداده‎ايد.
علت لجبازي همسرتان را جويا شويد و خط قرمز‎ها و حساسيت‎هاي طرف مقابل را بشناسيد تا به اين حساسيت‎ها و خط قرمز‎ها ورود نكنيد.
زندگي مشترك احتياج به گذشت و انعطاف دارد، انعطاف شرط مهم براي بقاي يك زندگي است و هنگامي كه همسرتان ناراحت است، علت ناراحتي و انتظارش را از او بپرسيد.
با شناخت علت لجبازي مي‎توانيد در يك فضاي آرام حرف‎هاي همسرتان را بشنويد، اين دردِ دل كردن باعث مي‎شود شخص از لجبازي خود دست بردارد.