صفحه حوزه و دانشگاه

ثبت خاطرات جامعه دانشگاهي از اربعين با رويكرد اربعين پژوهي

اين روزها مانند هر سال كه به زمان برگزاري راهپيمايي اربعين نزديك مي‎شويم، جمعيت زيادي راهي اين مراسم مي‎شوند.همان‎طور كه هر سال بر تعداد زائراني كه در مراسم بزرگ اربعين در كشور عراق شركت مي‎كنند افزوده مي‎شود، برنامه‎ريزي، امكانات و آمادگي براي پشتيباني از اين حضور هم بهتر مي‎شود.

در جمع افراد زيادي كه راهي اربعين مي‎شوند جمعيت دانشجويان حضور جدي و پررنگي دارند و از اين رو وزارت علوم، تحقيقات و فناوري هر سال آمادگي بيش‎تري براي حمايت از حضور جامعه دانشگاهي در اين رويداد پيدا مي‎كند.

براي اطلاع از آخرين برنامه‎ريزي‎ها و حمايت‎هاي وزارت علوم براي حضور جامعه دانشجويي در رويداد اربعين با غلامرضا غفاري، معاون اجتماعي و فرهنگي وزير علوم، تحقيقات و فناوري گفت و گويي انجام شده است كه گزيده آن را به نقل از خبرگزاري فارس مي‎خوانيد؛

مساعدت مالي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري براي اعزام دانشجويان به رويداد اربعين چگونه است؟

تسهيلات سفر به عتبات در ايام اربعين ۲ نوع است؛ زيرا برخي دانشجويان از كاروان‎هاي دانشجويي اعزام مي‎شوند و برخي از دانشجويان هم به‎صورت انفرادي يا همراه با خانواده به اين رويداد مي‎روند.

يك نوع از تسهيلات براي دانشجوياني است كه به‎صورت آزاد و فردي عازم عراق مي‎شوند و نوع ديگر براي دانشجوياني است كه از طريق كاروان‎هاي عتبات به اربعين مي‎روند. مبلغ وام عتبات براي اعزام آزاد و فردي 750 هزار تومان است و ميزان تسهيلات براي اعزام كارواني براي دانشجويان مجرد يك ميليون تومان و براي دانشجويان متاهل يك ميليون و پانصد هزار تومان است.

طبق اطلاعات به دست آمده بيش‎ترين هزينه دانشجويان در راهپيمايي اربعين مربوط به هزينه‎هاي بخش حمل و نقل است.

علاوه بر حمايت مالي، دانشگاه‎ها حمايت‎هاي ديگري شامل حمايت‎هاي غيرمالي هم از دانشجويان عازم اربعين دارند كه براي مثال برخي از اين حمايت‎ها شامل معرفي فرد به‎عنوان دانشجو براي انجام كارهاي اخذ رواديد يا معرفي متقاضي به سازمان نظام وظيفه براي استفاده از امتياز دانشجو بودن است كه معمولا بسيج دانشجويي در اين موضوعات وارد مي‎شوند و مسؤوليت مساعدت را برعهده مي‎گيرند.

امسال هم دانشجويان عازم اربعين مي‎توانند از ۷ مهر تا ۱۰ آبان بدون سپردن وثيقه و اخذ تاييديه از دانشگاه از كشور خارج شوند و دانشجوياني كه از معافيت تحصيلي استفاده مي‎كنند هم مي‎توانند از اين شرايط برخوردار باشند. صدور مجوز خروج از كشور هم براي دانشجويان به‎صورت اينترنتي و از طريق سامانه سازمان وظيفه عمومي انجام خواهد شد.

*وام دانشجويي عتبات عاليات به اربعين هم اختصاص يافت

با توجه به افزايش هزينه‎هاي حضور در اربعين آيا برنامه‎اي براي افزايش تسهيلات دانشجويي اعزام به اربعين در دستور كار است؟

سياست‎گذار اصلي اين موضوع سازمان امور دانشجويان وزارت علوم، تحقيقات و فناوري است.

در گذشته تسهيلات عتبات عاليات دانشجويي شامل سفرهاي زيارتي به اماكن مقدسه از جمله سفرهاي حج، كربلا، نجف و سوريه بود و سال قبل از مديران سازمان امور دانشجويان خواستيم كه از بودجه تسهيلات دانشجويي سفر به عتبات عاليات به اربعين هم تخصيص داده شود و تقاضا كرديم دانشجوياني كه براي اربعين متقاضي استفاده از تسهيلات هستند هم بتوانند تسهيلات عتبات عاليات را دريافت كنند؛ خوشبختانه سازمان امور دانشجويان همكاري لازم را در اين باره داشتند و پيشنهاد مورد موافقت قرار گرفت.

رقم‎هاي 750 هزار تومان براي اعزام دانشجوي آزاد، يك ميليون تومان براي اعزام دانشجويي مجردي از طريق كاروان ستاد عتبات و يك ميليون و 500 هزار تومان براي اعزام دانشجويي متاهلي از طريق كاروان عتبات هم رقم‎هاي سال قبل بوده است و درباره امكان افزايش اين ارقام را بايد از سازمان امور دانشجويان وزارت علوم پيگيري و موضوع را مديران آن سوال كنيد.

*غيبت دانشجويان براي حضور در اربعين تا 3 روز مجاز است

با توجه به اين‎كه طبق بخش‎نامه معاونت فرهنگي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري غيبت دانشجويان و دانش‎آموزان در ايام اربعين مجاز اعلام شده است، اما برخي دانشجويان مي‎گويند كه همه اساتيد در اين باره همكاري نمي‎كنند و درباره غيب‎ها با مشكل مواجه مي‎شوند، ماجراي اين گلايه چيست؟

درباره غيبت‎هاي دانشجويان يك مساله مهم وجود دارد و آن اين است كه دانشجو مي‎تواند سه جلسه در هر درس غيبت داشته باشد و اين سه جلسه در صورتي پذيرفته مي‎شود كه غيبت مجاز باشد.

بنابراين تمامي دانشجوياني كه به رويداد راهپيمايي اربعين مشرف مي‎شوند و در گذرنامه آنان مهر خروج و ورود ثبت شده باشد مي‎توانند از اين غيبت‎ها به‎عنوان غيبت مجاز استفاده كنند؛ اما اگر غيبت بيش از سه جلسه باشد، امكان استفاده از اين شرايط نيست، زيرا دانشجويي كه وظيفه مهم تحصيل را بر عهده دارد وقتي خود را براي حضور در اين حركت بزرگ آماده مي‎كند، بايد برنامه خود را به گونه‎اي هماهنگ كند كه تعداد غيبت‎هاي مجازش در هر درس بيش از سه جلسه نباشد تا به وظيفه تحصيل او هم خللي وارد نشود و به گونه‎اي باشد كه بتواند مساله غيبت خود را با استاد و دانشگاه هماهنك كند.

اين طور نيست كه دانشجو 3 جلسه غيبت كند و 3 جلسه هم براي حضور در اربعين عذر داشته باشد و در نهايت بهره‎اي از درس، استاد و كلاس نبرده باشد.

*حضور پررنگ موكب‎هاي دانشگاه‎ها در اربعين عليرغم محدوديت منابع

با توجه به اين‎كه در سال‎هاي گذشته دانشگاه‎هاي كشور در راهپيمايي اربعين مشاركت داشتند و براي خدمت به زائران موكب برپا مي‎كردند، آيا امسال كه بودجه دانشگاه‎ها كاهش پيدا كرده تغييري در برنامه دانشگاه‎ها براي برپايي موكب در راهپيمايي اربعين ايجاد شده است؟

دانشگاه‎هاي ستادي و اصلي حتماً در راهپيمايي اربعين امسال موكب خواهند داشت و ديگر دانشگاه‎ها هم موكب دارند. البته امسال به‎دليل محدوديت منابع مالي و كاهش عمومي اعتبار دانشگاه‎ها، به همه دانشگاه تاكيد كرده‎ايم كه در اين باره هم‎افزايي داشته باشند و تا حد امكان از منابع و امكانات هم به‎صورت مشترك استفاده كنند تا در نهايت شاهد حضور موثر و پررنگ همه مجموعه‎هاي نظام آموزش عالي در اين رويداد مهم باشيم.

با توجه به اين‎كه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري رديف بودجه معين براي برنامه‎هاي اربعين ندارد و بودجه اين برنامه‎ها از بودجه فرهنگي دانشگاه‎ها تامين مي‎شود، مبلغ مشخصي براي اختصاص به اين موضوع معين نشده است؛ اما به‎دليل اهميت رويداد راهپيمايي اربعين از همه دانشگاه‎ها خواسته‎ايم كه تا حد امكان مساعدت‎هاي لازم را براي اختصاص اعتبار در اين باره به دانشجويان و شركت‎كنندگان انجام دهند.

هنوز تعداد دانشگاه‎ها و تعداد موكب‎هاي دانشگاه در اربعين امسال نهايي نشده است.

* تجربه جامعه دانشگاهي از اربعين ثبت مي‎شود

به غير از برنامه تسهيل حضور دانشجويان و جامعه دانشگاهي در رويداد راهپيمايي اربعين توسط دانشگاه‎ها، چه برنامه‎هاي ديگري درباره رويداد اربعين در دستور كار است؟

به دانشگاه‎ها توصيه شده كه براساس امكانات و نظر خود برنامه‎هاي ديگري را همزمان با رويداد اربعين براي دانشجويان ترتيب دهند كه اين موضوع در اختيار دانشگاه‎ها گذاشته شده است.

همچنين به دانشگاه‎ها گفته شده برنامه بدرقه و استقبال را براي دانشجوياني كه از سفر كربلا باز مي‎گردند داشته باشند كه اين موضوع هم به دانشگاه‎ها ابلاغ شده است.

موضوع ديگر نگهداري و ثبت محتوايي دستاوردهاي دانشجويان و جامعه دانشگاهي از سفر اربعين است كه با هدف غني‎تر شدن محتواهاي مربوط به رويداد اربعين در دستور كار قرار دارد. در سال‎هاي گذشته برخي از دانشجويان و اساتيد تجربه‎هاي خود را از اربعين ارائه داده بودند.

از اين رو كار روي موضوع اربعين را به دانشگاه‎ها توصيه مي‎كنيم و برخي دانشگاه‎ها هم اقداماتي را انجام داده‎اند.

*كمك زائران ايراني به ثبت جهاني رويداد اربعين

اين اقدام در راستاي بحث اربعين پژوهي و ثبت اربعين به‎عنوان رويداد جهاني در يونسكو است؟

مطالعه درباره اربعين محدود به كشور ايران نيست و پيش از ايران هم بسياري از كشورها درباره اربعين مطالعه كرده‎اند و با همه اين مطالعات اين رخداد هنوز داراي جنبه‎هاي مختلف است كه روشن نشده‎اند.

به‎طور كلي هم براي ثبت يك رويداد در يونسكو نياز به پيش‎فرض‎هاي علمي، فرهنگي، اجتماعي است و اين همكاري هم مي‎تواند نوعي كمك از سوي زائران ايراني باشد.

*اربعين پژوهشي» در دستور كار وزارت علوم

چرا موضوع اربعين پژوهشي در دستور كار وزارت علوم، تحقيقات و فناوري قرار گرفته و برنامه اين وزارتخانه در اين باره چيست؟

اربعين پژوهي حوزه مطالعاتي است كه پس از شكل‎گيري چهره‎اي تازه از راهپيمايي اربعين ايجاد شده است و اين مطالعات شامل حركت عزاداران و عاشقان امام حسين(ع) و اصحابش از نجف تا كربلا مي‎شود.

با شكل‎گيري اين نگاه، نيروي تازه‎اي در مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي ايجاد شده و نگاه اهالي پژوهش هم به اين موضوع معطوف شده است. اين توجه و اهتمام در قالب پژوهش و برگزاري نشست‎ها و همايش‎ها هم نمود پيدا كرده است.

پژوهشگران و محققان جنبه‎هاي مختلف اين حركت عظيم را با رويكردهاي مختلف مورد تفسير و تحليل قرار داده‎اند و همزمان جامعه دانشگاهي، پژوهشگاه‎ها و مؤسسات پژوهشي هم موضوع را در قالب طرح‎هاي پژوهشي، انجام پيمايش و نظرسنجي، مطالعات ميداني، پايان نامه‎ها و رساله‎هاي تحصيلي پيگيري مي‎كنند.

حوزه‎هاي مطالعاتي اربعين پژوهي گسترده و داراي ابعاد و جنبه‎هاي مختلف و چندگانه است. موضوعاتي از جمله تبارشناسي اربعين و مناسك اربعين، كم‎و‎كيف جمعيت مشاركت‎كننده، توصيف و تحليل تفكر و روايت مشاركت‎كننده‎ها، ابعاد فقهي اربعين با در نظر گرفتن اين موضوع كه مشاركت‎كنندگان كشورها مختلف و با فرهنگ‎هاي متفاوت هستند.

از جمله پيامدهاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي راهپيمايي اربعين، مي‎توان به هويت‎بخشي اربعين براي شيعيان و جهان اسلام، همدلي و وفاق اجتماعي، آثار جهاني راهپيمايي اربعين، پاسداشت شعائر ديني، تقويت شعائر ديني براي حيات مذهبي، مداراي اجتماعي همه قوم‎ها و ملت‎ها اشاره كرد كه حاصل همه آنها همدلي و همراهي جمعيت زيادي از فرهنگ‎ها و ملت‎هاي مختلف است كه تاييد مي‎كند كه رويداد راهپيمايي اربعين، همزيستي و سرمايه اجتماعي را بين گروه‎هاي مختلف از ملت‎ها تقويت مي‎كند.

از اين رو بررسي ابعاد و جنبه‎هاي رجالي، تاريخي، عرفاني، فقهي، اجتماعي، سياسي، اخلاقي، تربيتي، جامعه شناختي، مردم شناختي و مطالعات فرهنگي و ديني، نشانه شناسي و نمادي و ابعاد آييني اربعين همه گواه بر اهميت مطالعه و پژوهش درباره رويداد بزرگ راهپيمايي اربعين دارند.

در نهايت مي‎توان نتيجه گرفت كه اربعين پژوهي، موضوع پژوهشي مهمي براي پژوهشگران و نهادهاي پژوهشي است كه مي‎تواند به توليد دانش و ايجاد منابع تازه براي فهم بهتر و غني‎تر نهضت عاشورا، آموزه‎ها و امام حسين(ع) منجر شود.