صفحه حوزه و دانشگاه

آيت‎الله رجبي تبيين كرد؛
رسالت هاي حوزه در چهل سالگي انقلاب

به گزارش خبرگزاري رسا، حوزه و رسالت‎هاي آن در چهل‎سالگي انقلاب در گفت و گو با آيت‎الله رجبي، عضو جامعه مدرسين و قائم‎مقام مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) تشريح شد.

به نظر حضرت عالي محورهاي اصلي اولويت حوزه در پاسداري از انقلاب اسلامي چيست؟

محورهاي اصلي اولويت حوزه و روحايت در صيانت از انقلاب اسلامي چند موضوع است كه تبيين مسائل بنيادين انقلاب اسلامي از مهم‎ترين آن‎هاست. انقلاب اسلامي بر يك سلسله مسائل بنيادين استوار است كه نهادي كه مي‎تواند و بايد به تبيين عقلاني و وحياني آن بپردازد، حوزه علميه و روحانيت خبره و بابصيرت حوزه علميه است. فلسفه سياسي اسلام، فلسفه حقوق اسلامي، نظريه مترقي ولايت فقيه و ابعاد مختلف آن، فقه انقلاب، فقه نظام، فقه حكومتي و تفكيك‎ناپذيري دين از سياست، نظريه سياسي اسلام در سيره پيامبران و اهل بيت عليهم‎السلام، نقش ولايت فقيه در حل بحران‎هاي اجتماعي و مانند آن، از موضوعاتي است كه حوزه‎هاي علميه بايد به‎صورت جدي، عميق و گسترده به آن بپردازند.

اين موضوعات نياز به تحقيقات جدي، عميق و گسترده، تبيين و ترويج آن و نيز نهادينه‎سازي و فرهگ‎سازي دارد. تحقيقات تطبيقي با دكترين‎هاي ديگر و تبيين امتيازات دكترين بر ساير دكترين‎ها ضرورت دارد و هم‎انديشي و كرسي‎هاي نقد و نظر و نشست‎هاي علمي و نشر آن در قالب‎ها و سطوح مختلف از ضرورت‎هاي بنيادين است.

حوزه بايد يك رصدخانه نيازهاي نظام تأسيس كند كه مدام نيازهاي نظام را رصد كند و براي تأمين آن برنامه‎ريزي و اقدام عملي نمايد.

مهم‎ترين قلمروهايي كه بايد حوزه براي كارآمدي نظام وارد آن شود و اقدام جدي نمايد چيست؟

مهم‎ترين عرصه‎اي كه حوزه در قلمرو كارآمدي نظام بايد به صورت جدي فعاليت كند، عرصه كارآمدي نظام در مسايل فرهنگي و ديني است كه مهم‎ترين هدف انقلاب است. انقلاب ما يك انقلاب سياسي مبتني بر فرهنگ اسلامي است و امام عزيز ما قبل از تحقق بخشيدن به انقلاب سياسي، انقلاب فرهنگي را در جامعه ما رقم زدند و انقلاب سياسي ما مسبوق به يك انقلاب معرفتي است. علاوه بر آن، هدف انقلاب نيز تحول فرهنگي در جامعه بود. البته بركات انقلاب در اين چهل سال به لحاظ فرهنگ ديني معجزه‎آسا است. توسعه كمي و كيفي قلمرو فعاليت‎هاي روحانيت، كارهاي پژوهشي عميق ديني، تأسيس سازمان‎ها و نهادهاي فرهنگي قوي و كارآمد، ورود به قلمروهاي جديدي مانند حوزه علوم انساني اسلامي و فقه حكومتي، ايفاي نقش در مرافق نظام، انتظام دروني و سازماني حوزه و نهادهاي فرهنگي و نيز تعدد و تكثر نقش‎هايي كه روحانيت ايفا مي‎كند، از جمله اين عرصه‎هاست. ولي با توجه به قلمرو گسترده فرهنگ اسلام و مكتب اهل بيت عليهم‎السلام و نيازهاي جامعه و نظام اسلامي و تهاجم همه‎جانبه و يكپارچه دشمنان اسلام، اين قلمرو نيازمند فعاليت‎هاي عميق بسيار گسترده است. نظام اسلامي ما بايد بر اساس فرهنگ اسلامي اداره شود و صدها مساله نوآمد نيازمند تحقيق وجود دارد كه حوزه مسؤوليت تحقق و كشف ديدگاه اسلام را بر دوش دارد. علاوه بر هزاران مسائل معرفتي در قلمرو غيراحكام و هزاران شبهه‎اي كه نيازمند پاسخ و هزاران مراكز علمي نيازمند آموزش معارف اسلامي و هزاران كانال‎هاي شبهه‎افكن و تهاجم‎كننده به ارزش‎ها و مباني دين در فضاي مجازي كه بايد براي مقابله با آن كانال‎هاي داراي محتواي غني و روزآمد فعال داشته باشيم.

محور ديگر هم تربيت نيرو و كادرسازي است. گرچه كادرسازي براي نظام در عرصه‎هاي مختلف صورت گرفته است و شاهد آن تربيت مديران لايق، مدرسان علوم اسلامي در دانشگاها، محققان مسلط به مباحث روز و مباني انديشه اسلامي، محققان توانمند بر رويكرد انتقادي به انديشه‎هاي انحرافي و حزبي است. همچنين پژوهشگران عرصه‎هاي نوين مورد نياز جامعه و نظام، مبلغان توانمند براي ترويج فرهنگ ديني در اقصي نقاط كشور و مجامع علمي و اجرايي كشور، بخشي از اين توانمندي است. البته در اين زمينه نيز با اين همه تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله جدي و زياد داريم. اميد است با تدابير حكيمانه شوراي عالي و مركز مديريت و همت مديران و كارشناسان حوزه علميه و فضلاي عزيز اين فاصله قابل ملاحظه پر شود و حوزه در سطح مطلوب در اين زمينه‎ها قرار گيرد.

در عرصه تبليغ، فعاليتي كه امروزه حوزه‎هاي علميه در سطح كشور در دانشگاه‎ها و مراكز آموزش عالي در ساير نهادها و سازمان‎ها در اقصي نقاط شهر و روستاهاي دوردست و محروم و در آموزش و پرورش در سطوح مختلف و اقشار گوناگون، و نيز در احياي برخي احكام فراموش‎شده داشته است، با اندك تاملي براي هر فرد منصفي روشن مي‎گردد. لازم است متوليان حوزه اين فعاليت‎ها را به صورت آماري گردآوري نمايند و به صورت تطبيق با ساير نظام‎ها و با آغاز انقلاب و همراه با تحليل و تبيين گردآوري و به جامعه ارائه كنند تا جامعه از خدمات و بركات حوزه مطلع شوند و توطئه مغرضان و دشمنان روحانيت و نظام خنثي گردد. البته حساب برخي دلسوزان روحانيت و نظام اعم از مراجع و ديگر دلسوزان كه به برخي نواقص حوزه به منظور كمال و غناي بيش‎تر حوزه اشاره مي‎كنند، از اين دو گروه جداست.

اين نكته نيز شايان ذكر است كه ظرفيتي كه به بركت انقلاب اسلامي براي روحانيت پديد آمده و شايستگي كه هم‎اكنون الحمدلله در حوزه به‎صورت بالفعل و بالقوه وجود دارد، تناسب مطلوب را با فعاليت‎هاي حوزه و روحانيت ندارد؛ چنان‎كه نسبت تهاجم‎هاي سهمگين دشمنان حوزه به دين و نظام و روحانيت هم با فعاليت‎هاي حوزه نسبت مناسب ندارد و ضرورت دارد متوليان حوزه با يك برنامه جهادي ظرفيت‎هاي بالقوه را به فعليت برسانند و از ظرفيت‎هاي موجود استفاده‎هاي بهينه و چند‎جانبه كنند. الحمدلله در شرايط فعلي مركز مديريت تا حد بسياري چنين جهت‎گيري‎اي دارد و اميدواريم در آينده نزديك ثمرات آن را مشاهده كنيم.

حوزه براي صيانت از ارزش‎ها و آرمان‎هاي ناب اسلام و انقلاب از چه سازوكارهايي بايد استفاده كند؟

شبكه اطلاع‎رساني چهره‎به‎چهره روحانيت بايد حفظ و تقويت شود و تقويت آن فعاليت‎هاي مختلفي را مي‎طلبد. از جمله الزامات آن‎ها روزآمدسازي و كارآمدسازي مبلغان و استفاده از روش‎ها و تكنولوژي‎هاي نوين و شيوه‎هاي روزآمد در عين رعايت اصالت‎هاست. پشتيباني لازم و اعزام بيش‎تر متناسب با تهاجم‎هاي دشمنان و دانش‎افزايي و مهارت‎آموزي تبليغ، از ديگر اقدامات است كه الحمدلله قدم‎هاي هر چند محدود، ولي خوب و مؤثري در اين زمينه برداشته شده است. شرط لازم روزآمدي و كارآمدي حوزه در عرصه تبليغ فرهنگ ديني است. امروزه يك فضا و امكانات ديگري به نام فضاي مجازي ميدان‎دار فرهنگ جامعه، به‎ويژه نسل جوان شده است كه حوزه در عين رعايت اصالت‎ها و توجه به مخاطرات آن، بايد به صورت جدي وارد اين فضا شود و از اين فناوري‎هاي جديد در اين فضا استفاده كند؛ هم براي دفاع از اسلام و نظام در برابر تهاجم‎ها و هم براي عرضه و ترويج و نشر اسلام ناب محمدي. متاسفانه مسؤولان دولتي نه‎تنها پشتيباني لازم را از دلسوزان اسلام و انقلاب نمي‎كنند، بلكه با بازگذاشتن ميدان براي دشمنان و نرم‎افزارهايي كه در واقع نوعي فيلترشكن هستند به دشمنان كمك مي‎كنند و اين نوع برخورد هر چند ناآگاهانه باشد، به زيان جامعه و نظام و منافع ملي و بر خلاف امنيت ملي در ابعاد مختلف است؛ اما نيروهاي انقلاب نبايد از اين نوع برخوردها مايوس شوند، بلكه بايد با هم‎افزايي و كار جهادي بر اين مشكل هم فايق آيند و بدانند وضعيت نامطلوب فرهنگي ما معلول ندانم‎كاري مسؤولان و متوليان فضاي مجازي در گذشته و حال است كه بايد در برابر آن مقاومت كرد و اين يك جبهه جنگ و دفاع مقدس است كه بايد بسيجي وارد صحنه شد و قطعا خداوند همانند دفاع مقدس يار و ياور مدافعان در اين جنگ نرم است.

حضرت‎عالي از عدم تناسب ظرفيت‎هاي موجود در حوزه فعاليت‎هاي انجام‎گرفته سخن گفته‎ايد، اين ظرفيت‎ها كدام است؟

ظرفيت‎هاي بسياري وجود دارد؛ فضلا و اساتيد مستعد فراواني در قلمرو علوم انساني اسلامي تربيت شده‎اند كه در صورت استفاده بهينه و هم‎افزايي و پرهيز از موازي‎كاري و تقسيم كار مطلوب مي‎توانند تحول عظيمي در كوتاه‎مدت در علوم انساني و اسلامي پديد آورند و دانشگاه‎هاي ما را متحول سازند.

ظرفيت دوم آثار ارزشمندي است كه در قلمروهاي مختلف پديد آمده است؛ اين آثار بايد معرفي شوند در شطح ملي و بين‎المللي عرضه و به زبان‎هاي مختلف ترجمه شود؛ معرفي مكتب اسلام در ابعاد مختلف اسلام و تبيين امتيازان آن بر ساير دكترين‎ها و مكتب‎ها رشد و بالندگي انقلاب را در عرصه بين‎المللي به همراه دارد.

سومين ظرفيت، ظرفيت نهادهاي انقلابي و علمي مولود انقلاب اسلامي مانند كارخانه‎هايي است كه نصف يا ثلث ظرفيت آن فعال است و مي‎طلبد كه با برنامه‎ريزي مطلوب و پشتيباني لازم و كار جهادي در راستاي رشد و بالندگي نظام از تمام ظرفيت آن‎ها استفاده شود. تهاجم دشمنان اسلام و انقلاب و مزدوران داخلي آنان و ساده‎انديشان دستگاه‎هاي دولتي به نهادهاي برخاسته از انقلاب و نهادها فرهنگي تبيين‎گر فرهنگ اسلام و اهل بيت عليهم‎السلام گواه اثرگذاري اين نهادها و ظرفيت بالاي آن‎هاست. تقويت اين نهادها و استفاده بهينه از آن‎ها ظرفيت سوم است.

يك ظرفيت بسيار گسترده و آماده و مردمي، مساجد سطح كشور است كه به نظر بنده از يك‎دهم ظرفيت آن هم استفاده نمي‎شود. مساجد طراحي اسلام براي نشر فرهنگ اسلامي است و بهترين تشكيلات است؛ تشكيلاتي كه در تمام روزهاي سال حداقل هر روز سه بار محل تجمع مردم است؛ اگر اين ظرفيت فعال شود زمينه‎ها و جاذبه‎هاي لازم براي حضور بيش‎تر و بهتر مردم به‎ويژه نسل جوان در آن فراهم شود مي‎تواند در برابر تمام تهاجم‎ها و توطئه‎هاي دشمنان مقابله و مقاومت كند و پيروز شود. نمونه‎هاي موفقي هم در سطح كشور وجود دارد كه بايد با الگوبرداري از آن‎ها اين نمونه‎هاي موفق را تكثير كرد. برخورد كنوني ما با مساجد بي‎شك كفران نعمت خداست. حوزه بايد يك برنامه جدي براي تربيت ائمه جماعت كارآمد و روزآمد داشته باشد و مهارت‎ها و معلومات اقتضايي متناسب با محيط‎هاي خاص را به آنان بياموزند و آنان را وارد عرصه عمل كنند و دين خود را به اسلام و مكتب اهل بيت ادا كنند. مسجد يك نهاد مردمي در عين حال ديني و در عين حال بدون وابستگي به دولت‎ها و احزاب و تشكل‎هاي سياسي است. حوزه بايد چنان‎كه شأن آن است و از آن انتظار مي‎رود جدي‎تر از اين ظرفيت استفاده كند. سند جامع فرهنگي مساجد را در جهت فعال‎سازي تمام ظرفيت آن بنويسد و به صورت جدي پيگير پياده كردن آن باشد. نمازهاي جمعه نيز ظرفيت ارزشمندي است كه بايد از آن چندين برابر وضعيت كنوني استفاده شود.

ظرفيت ديگر حوزه به دليل جايگاه ويژه آن مرجعيت فكري است. با اين جايگاه حوزه مي‎تواند فعالان فرهنگي نهادهاي فرهنگي را منسجم و با شبكه‎سازي و از طريق ارتباط دو سويه و هم انديشي و جهت‎دهي، همه اين نيروها و امكانات را در راستاي پويايي و كارآمدي نظام بسيج كند. فعلا رهبر معظم انقلاب از اين ظرفيت مهم با همه مشغله‎هايشان استفاده مي‎كنند و به يك معنا بار حوزه را به دوش مي‎كشند. البته در حوزه هم فعاليت‎هايي صورت مي‎گيرد، ولي در مقايسه با ظرفيت بالقوه و بالفعل بسيار اندك است.

هر نظام سياسي از جمله نظام جمهوري اسلامي سياست‎هاي كلي دارد كه نهادهاي علمي و فرهنگي براي تحقق آن‎ها وظيفه‎مند هستند. وظايف حوزه در مورد سياست‎هاي كلي نظام چيست؟

حوزه در جهت پيشبرد سياست‎هاي كلي نظام نيز وظيفه سنگيني به عهده دارد. رصد نخبگان سياسي و فرهنگي، نهادهاي انقلابي مردمي، نهادهاي فعال در عرصه فرهنگي در قواي سه‎گانه، به‎ويژه در آموزش و پرورش و آموزش عالي بايد صورت گيرد و سپس در يك تعامل صحيح و جدي و همدلانه در جهت پيشبرد سياست‎هاي كلي نظام برنامه‎ريزي مشترك و واحدي را طراحي و در مرحله سوم آن برنامه را در يك تقسيم كار عاقلانه اجرا نمايند. تقدير از مسؤولان و مديران ارشد قواي سه‎گانه در مواردي كه در راستاي سياست‎هاي كلان نظام اقدام مي‎كنند، تذكر نسبت به مواردي كه از سر غفلت در مورد اين سياست‎ها مسامحه يا اهمال‎كاري و يا دچار خطا مي‎شوند و هشدار و پيگيري مداوم تا حصول نتيجه در مواردي كه از اين سياست‎ها تخطي عامدانه احياناً دارند، يكي ديگر از وظايف حوزه و روحانيت در اين زمينه است.

مسؤوليت سنگين تربيت نسل انقلابي وظيفه ديگر حوزه در اين راستاست و انجام اين وظيفه مستلزم انقلابي ماندن حوزه است. حوزه هم بايد خود انقلابي باشد و انقلابي بماند تا بتواند نسل انقلابي را تربيت كند. حوزه در زمينه انقلابي‎گر‎ي سه وظيفه دارد: گسترش، حفظ و تقويت روحيه انقلابي حوزويان، تربيت نسل انقلابي طراز جمهوري اسلامي و پمپاژ انرژي انقلابي به سطح جامعه است و اين امر مفاد آيه شريفه «فاستقم كما امرت و من تاب معك» است كه هم خود در مسير انقلاب و انقلابي بودن ثابت‎قدم باشد و هم امت را انقلابي و ثابت قدم نگه دارد.