صفحه اول

يكي از رخدادهاي مهم در سال ۲۰۱۸
سرعت گرفتن سقوط دلار به عنوان ابزار سلطه آمريكا

 دكتر محمد ملك زاده

در سال 2018ميلادي همزمان با شدت گرفتن تحريم‎هاي يك جانبه آمريكا عليه جمهوري اسلامي ايران و سپس برخي ديگر از كشورها، بيش‎ترين تهديدات عليه سلطه دلار در اقتصاد جهاني شكل گرفت. عاملان اصلي اين تهديد پس از ايران، روسيه، چين، هند و تركيه بوده‎اند اين در حالي است كه بسياري ديگر از كشورهاي جهان و از جمله اتحاديه اروپا نيز براي به چالش كشيدن سلطه دلار به‎عنوان تنها ابزار مالي بين‎المللي به نحوي اعلام آمادگي نموده‎اند و انتظار مي‎رود اين روند در سال جديد ميلادي با سرعت بيش‎تري تداوم يابد كه قهرا به سقوط جايگاه برتر آمريكا خواهد انجاميد.

به دنبال به راه افتادن مناقشه‎هاي بين‎المللي كه در پي اعمال تحريم‎هاي اقتصادي عليه كشورها به‌ويژه جمهوري اسلامي ايران و همچنين به راه انداختن جنگ تجاري توسط واشنگتن عليه برخي ديگر از كشورها مانند چين به وجود آمده است، كشورهاي حاضر در اين مناقشه‎ها به سمت جايگزيني ارزهاي ديگر به جاي دلار به‎عنوان نظام پرداخت مالي بين‎المللي حركت كرده‎اند. در سال 2018 ميلادي كشورهاي متعددي روند حذف دلار از مبادلات تجاري خود با برخي از كشورها را كليد زدند و اقداماتي را براي از بين بردن وابستگي به دلار انجام دادند:

جمهوري اسلامي ايران

از تحريم‎هاي ظالمانه آمريكا عليه جمهوري اسلامي ايران قريب به چهار دهه سپري شده است، اما در سال‎هاي اخير و به‌ويژه در سال 2018 ميلادي با خروج ترامپ از برجام، ايران از يكسو تحت شديدترين تحريم‎هاي آمريكا قرار گرفت و از سوي ديگر دولت آمريكا تهديد كرده هر كشوري را نيز كه با ايران همكاري تجاري داشته باشد تحريم خواهد كرد. اين در حالي است كه قطع مبادلات اقتصادي با ايران از سوي بسياري از كشورها خسارت‎هاي فراواني به آنان وارد نموده و پيروي از تحريم‎هاي يك جانبه آمريكا عليه ايران را براي آنان بسيار دشوار كرده است. اين وضعيت جمهوري اسلامي ايران و اين كشورها را مجبور كرده است تا به دنبال مكانيزم‎هاي متنوع پرداخت در مبادلات تجاري و اقتصادي فيمابين به غير از دلار بروند. در سال گذشته ميلادي ايران با هند، روسيه، چين، عراق و برخي ديگر از كشورها از جمله اتحاديه اروپا مذاكرات متعددي در اين خصوص انجام داد و تاكنون توافقاتي نيز با برخي از اين كشورها براي جايگزيني ارزهاي ملي به جاي دلار انجام شده است. به‎عنوان مثال ايران با هند توافق فروش نفت به روپيه را امضا كرد و هم اكنون در حال مذاكره با طرف‎هاي عراقي است تا به دليل تحريم‎هاي بانكي وابستگي خود به دلار را كاهش دهند و از ارزهاي ملي به جاي دلار در مبادلات تجاري استفاده كنند.

چين

اوج گرفتن جنگ تجاري بين چين و آمريكا در كنار تحريم‎هاي اعمال شده توسط واشنگتن عليه ايران و روسيه به‎عنوان شركاي تجاري بزرگ اين كشور آسيايي باعث شده است كه مقامات پكن سياست‎هايي را در پيش گيرند كه وابستگي خود به دلار آمريكا را از بين ببرند. بر همين اساس، بانك مركزي چين در سال 2018 ميلادي در راستاي فاصله گرفتن از دلار، بخش قابل توجهي از اوراق قرضه دولتي وزارت خزانه‎داري آمريكا را كه تحت مالكيت اين كشور بود، در بازار فروخت؛ اين اقدام بانك مركزي چين باعث گرديد هم اكنون سهم اين كشور به‎عنوان بزرگ‎ترين دارنده خارجي اين اوراق، به كم‎ترين ميزان در دو سال گذشته برسد. در حال حاضر چين با سرعت به سمت بين‎المللي كردن يوآن، ارز ملي اين كشور، در حال حركت است كه با توجه به جايگاه اقتصادي اين كشور در جهان، به زودي چالش بسيار جدي براي سلطه دلار آمريكا در جهان به وجود خواهد آورد. طي ماه‎هاي گذشته چين اقدامات گسترده‎اي را براي تقويت ارز ملي خود در برابر دلار آمريكا انجام داده است كه از جمله آن مي‎توان به افزايش ذخيره طلاي اين كشور، ايجاد بازار نفتي بر مبناي يوآن و همچنين استفاده از اين ارز در مبادلات تجاري با شركاي تجاري اشاره كرد. هم اكنون نيز چين توانسته است يوآن را در كنار دلار، ين، يورو و پوند در سبد حق برداشت مخصوص صندوق بين‎المللي پول، قرار دهد.

هند

در حال حاضر رتبه ششمين اقتصاد بزرگ جهان به كشور هند اختصاص يافته است و اين كشور يكي از بزرگ‎ترين وارد كنندگان كالا در جامعه بين‎الملل محسوب مي‎شود. از اين رو كاملا طبيعي است كه هر گونه اعمال تحريم عليه كشورهاي مهم جهاني به‎عنوان شركاي تجاري هند، اين كشور را نيز به طور مستقيم تحت تاثير قرار دهد. بنابراين به دنبال اعمال تحريم دلار عليه ايران و روسيه، هند هم به سمت جايگزيني ارزهاي ديگر به جاي دلار در مبادلات تجاري خود حركت كرده است. در همين اوايل سال جاري ميلادي به دليل تحريم‎هاي اعمال شده توسط آمريكا عليه روسيه، هندي‎ها پول واردات سامانه پدافند هوايي S400 از مسكو را به روپيه پرداخت كردند. آنان همچنين تصميم گرفته‎اند تا به دليل تحريم‎هاي آمريكا در پرداخت پول نفت ايران مجددا به استفاده از روپيه روي آورند. در آخرين ماه سال ميلادي گذشته نيز هندي‎ها با امارات يك توافق سوآپ ارزي امضا كردند تا جهت تسهيل مبادلات تجاري و سرمايه‎گذاري، حضور ارز ثالث در مبادلات دو كشور را كاهش دهند. بديهي است با توجه به اين‎كه هندي‎ها از نظر برابري قدرت خريد سومين كشور جهان محسوب مي‎شوند، پيش بيني مي‎شود كه چنين اقداماتي به شكل قابل توجهي سلطه دلار در بازار جهاني را به چالش خواهد كشاند.

روسيه

به دنبال اقدامات يك جانبه گرايانه آمريكا در تحريم كشورها، روسيه از مهم‎ترين كشورهايي است كه در سرعت گرفتن روند سقوط جايگاه دلار در سال گذشته ميلادي نقش داشته است. در اين سال ولاديمير پوتين رئيس جمهور روسيه به درستي اعلام كرد كه آمريكا يك اشتباه بزرگ استراتژيك مرتكب مي‎شود؛ چرا كه در حال از بين بردن اعتماد جهاني به دلار است. در همين حال آنتون سيلوآنوف وزير اقتصاد روسيه نيز اوايل سال جاري اعلام كرد كه روسيه بايد اوراق قرضه دولتي وزارت خرانه‎داري آمريكا تحت تملك خود را به دارايي‎هاي ايمن‎تر و بهتر نظير روبل، يورو و يا فلزات گرانبها تبديل كند. با توجه به آن‎كه تحريم‎هاي غرب بخصوص آمريكا عليه روسيه نيز همچون ايران در سال‎هاي اخير افزايش يافته است، اين كشور تاكنون چندين سياست را در راستاي حذف حداكثري دلار از اقتصاد خود به اجرا درآورده است. در حال حاضر هم روسيه توانسته است تا حدودي استفاده از دلار در صادرات خود را كاهش داده و با امضاي توافقات سوآپ ارزي با برخي كشورها نظير هند، چين و ايران به سمت استفاده از ارزهاي ملي به جاي دلار حركت كند. اين كشور اخيرا پيشنهاد داده است كه در مبادلات تجاري خود با اتحاديه اروپا به جاي دلار از يورو استفاده شود. با توجه به آن‎كه روسيه نيز مانند چين تا سال 2018 ميلادي يكي از 10 كشور با بيش‎ترين اوراق قرضه دولتي وزارت خزانه‎داري آمريكا بود، در سال گذشته ميلادي اين كشور تقريبا تمام اين دارايي خود را حراج كرد و از منابع حاصل از فروش اوراق قرضه دولتي آمريكا براي افزايش ذخيره ارز خارجي و همچنين واردات بيش‎تر طلا براي تقويت روبل استفاده نمود.

تركيه

در طول سال گذشته ميلادي تركيه هم با توجه به مبادلات تجاري گسترده با ايران و روسيه، و نيز اقدام آمريكا در اعمال تحريم عليه تركيه به دليل زنداني كردن يك كشيش آمريكايي در آنكارا، تحركات فزاينده‎اي را براي مبارزه با وابستگي خود به دلار انجام داد كه در سال جديد ميلادي نيز تداوم خواهد يافت. در اوايل سال جاري رجب طيب اردوغان رئيس جمهور تركيه از برنامه خويش براي پايان دادن به سلطه دلار بر تجارت اين كشور از طريق گسترش مبادلات غيردلاري با شركاي بين‎المللي از جمله با چين، روسيه، ايران و اوكراين به ارزهاي ملي خبر داد. اردوغان بارها از به راه انداختن جنگ تجاري توسط واشنگتن در جهان در كنار اعمال تحريم عليه تركيه و تلاش براي منزوي كردن ايران، انتقاد كرده است. از سوي ديگر، تيرگي روابط انكارا –واشنگتن به دليل برخي دلايل سياسي، تركيه را به تلاش جهت حذف دلار در مبادلات تجاري و تقويت ارز ملي خود واداشته است.

با توجه به سرعت گرفتن سقوط دلار به‎عنوان ابزار سلطه آمريكا در سال گذشته ميلادي، پيش بيني مي‎شود اين روند در سال جديد نيز سرعت گرفته و جايگاه آمريكا را به‎عنوان يك قدرت برتر جهاني با چالش‎هاي جدي‎تري مواجه سازد.

پوپوليسم اين بار با نسل بلوچ!

 دكتر قاسم روان‌بخش

هفته گذشته خبري روي تلكس رفت كه خانمي از خلق بلوچ و از اهل سنت به نام حميرا ريگي كه حتي يك ساعت سابقه كار ديپلماتيك در پرونده خود ندارد به‎عنوان سفير ايران در كشور كوچك برونئي منصوب شده است. اين خبر كه با عكس يادگاري جهانگيري با اين زن و بچه‎هايش همراه بود با چاشني موج خبري مبني بر اين‎كه دولت به وعده‎اش عمل كرد در فضاي مجازي منتشر شد. دولت روحاني با انتخاب اين زن در واقع با يك تير سه نشان زده است: به كارگيري يك زن، يك بلوچ و يك اهل سنت. صرف نظر از انتقاد برخي مبني بر در نظر نگرفتن تخصص در واگذاري چنين پست‎هاي حساسي، نكته مهم‎تر اين است كه اين‎گونه اقدامات به كار پوپوليستي شبيه‎تراست تا اقدامي عاقلانه و در جهت منافع جمعيت بلوچ؛ اين اقدام در واقع مانند دادن يك شكلات براي گرفتن سكه طلاست. اگر دولت روحاني از طرفداران جدي اهل سنت يا مردم بلوچ است بايد به حل مشكلات اساسي استان بپردازد.

1. به رغم گذشت چند سال از روشن شدن مشعل گاز مربوط، هنوز مردم از نعمت گاز شهري محرومند. برخي مي‎گويند روشن شدن مشعل گاز با كپسول براي فريب افكار عمومي در انتخابات دوازدهم بوده است.

2. مشكل آب در اين استان به حدي است كه برخي از مردم شهرها و روستاها از آب‎هاي آلوده استفاده مي‎كنند. خشكي رودخانه هيرمند از مشكلات جدي مردم استان به‌ويژه سيستان است.

3. هواي آلوده همراه با ريزگردها كه اغلب مهمان مردم سيستان و بلوچستان است مشكلات مردم را مضاعف كرده است.

4. بالا رفتن آمار فقر مطلق و فقر نسبي و بيكاري در استان، بخصوص پس از افزايش نرخ ارز و طلا در كشور.

5. بي‎توجهي به سيستم گرمايشي و سرمايشي در مدارس و آتش گرفتن كلاس‎هاي درس و سوختن دانش‎آموزان بي‎گناه در شعله‎هاي آتش در سايه بي‎توجهي مسوولان مربوطه!

به نظر مي‎رسد انتخاب يك زن بلوچ و سني به‎عنوان سفير در يك كشور كوچك نوعي پرت كردن حواس‎ها از مساله اصلي است. به راستي اين انتخاب، كدام يك از درد‎هاي اين مردم محروم را حل مي‎كند؟ آيا اين‎گونه اقدامات را به جز فريب افكار عمومي و تحركات پوپوليستي مي‎توان تفسير كرد؟!

 سرمقاله

روياي شيرين ترامپ!

 علي اكبر عالميان

ابراز علاقه براي ديدار با مسؤولين جمهوري اسلامي و در مقابل، ادعاي اين مسأله كه جمهوري اسلامي مجبور خواهد شد تا با امريكا تماس گرفته و با رييس جمهور اين كشور ديدار كند، تناقض آشكاري است كه پيش از آن‎كه نشان دهنده چهره متناقض سياست خارجي كاخ سفيد باشد، نشان دهنده سردرگمي دونالد ترامپ رئيس جمهوري آمريكاست. او در آخرين اظهار نظر خود در روز ۱۶ دي ماه پيش از عزيمت به كمپ ديويد، ادعا كرد كه وضع ايران خيلي بد است وآن‎ها خواستار گفت‎وگو هستند. ترامپ مدعي شد كه: «وقتي من به توافق وحشتناك اتمي پايان دادم، اين كار پيامدهاي گسترده‎اي بر ايران داشت. آن‎ها دارند همه نيروهاي نظامي خود را از مناطق مختلف [خارج از مرزهاي ايران] خارج مي‎كنند. وضع آن‎ها خوب نيست. آن‎ها خواستار گفت‎وگو هستند.» ! اين در حالي است كه او حدود چهار روز قبل از اين ادعاي خود، در جمع اعضاي كابينه وزيران اعتراف كرده بود كه: «به مذاكره با ايران علاقه دارم.» او البته ادعا كرد كه: «ايران ديگر آن كشور سابق نيست. ايران در حال حاضر فقط مي‎خواهد كه دوام بياورد. مي‎دانيد كه دوست دارم با ايران مذاكره كنم. آن‎ها هنوز آماده نبوده ولي آماده مي‎شوند.» اظهارات متناقض ترامپ، به‌ويژه پس از خروج آمريكا از برجام يعني اواخر ارديبهشت ماه، بيش از هر زمان ديگري به چشم آمد. او وعده داده بود كه اين سياست وي موجب خواهد شد تا ايراني‎ها مجبور شوند تا از امريكا درخواست مذاكره كنند. در حالي كه اوضاع آن زمان كشورمان موجب شده بود تا برخي از تحليل گران خارجي بر اين سخن ترامپ صحه بگذارند، اما دوماه نشد كه چهره متناقض او دوباره نمايان شد. ترامپ در مرداد ماه درنشست خبري مشترك با نخست وزير ايتاليا در اظهار نظري كه تعجب محافل سياسي جهان را بر انگيخته بود اظهار داشت: «حاضر است بدون هيچ پيش شرطي با مقامات تهران گفت وگو كند.» او همچنين گفته بود كه: «من به ملاقات كردن اعتقاد دارم. اگر آن‎ها بخواهند، من قطعاً با [مقام‎هاي] ايران ملاقات خواهم كرد. نمي‎دانم كه آيا آن‎ها آماده اين كار هستند. آن‎ها اكنون در حال پشت سر گذاشتن دوره سختي هستند.»در ادامه خبرنگاري پرسيد كه آيا ترامپ پيش‎شرطي براي چنين ملاقاتي دارد كه رئيس جمهوري آمريكا پاسخ داد: «هيچ پيش‎شرطي، نه. اگر آن‎ها بخواهند ملاقات كنند، من هم ملاقات خواهم كرد. هر زمان كه آن‎ها بخواهند. هر زمان كه آن‎ها بخواهند. اين كار براي اين كشور خوب است، براي آن‎ها خوب است، براي ما خوب است و براي جهان خوب است.» بايد توجه داشت كه رئيس جمهور آمريكا براي گفت و گو با ايران به سه نكته مهم اشاره كرد: هر كجا كه ايراني‎ها بخواهند، هر زمان كه ايراني‎ها بخواهند، بدون پيش شرط. بعد از اين اظهارات، مايك پمپئو وزير خارجه آمريكا نيز به ميدان آمد و در پاسخ به مجري شبكه تلويزيوني سي ان بي‎سي كه پرسيده بود آيا شما با اين سخن هم عقيده هستيد؟ گفت: «بله من واقعا موافق هستم. ما قبلا نيز اين سخن را گفته ايم. رئيس جمهور(ترامپ) حاضر است با ديگران ديدار كند تا مشكلات را حل كند.» البته پمپئو اندك زماني پس از اين اظهارات، اينبار از شروط دوازده گانه‎اي براي توافق با ايران سخن گفت كه نشان مي‎داد كه هيئت حاكمه امريكا از تعادل رفتاري و گفتاري برخوردار نيستند و نمي‎توان به وعده‎ها و سخنان آنان اعتنايي كرد. بعد ازاين شروط ادعايي، دوباره يك ماه بعد يعني درشهريور ۱۳۹۷ ترامپ دوباره به ايران پيشنهاد مذاكره داد. او پس از ديدار با امير كويت بار ديگر مدعي شد كه آماده مذاكره با ايران است و همه چيز به تصميم مقامات ايران بستگي دارد! او گفت: «اينكه مذاكره‎اي صورت بگيرد يا نگيرد، به مقامات ايران بستگي دارد، نه به من. من هميشه در دسترس هستم!» برايان هوك، رييس «گروه اقدام ايران» نيز در ۱۹ سپتامبر(۲۸ شهريور) اعلام كرد ايالات متحده آمريكا به دنبال انجام مذاكرات با ايران براي بستن پيماني است كه برنامه هسته‎اي و موشكي اين كشور را در برگيرد.
اين روزها نيز شاهد موضع متناقض ديگري از ترامپ هستيم. او همانگونه كه گفته شد، دوباره مدعي شده است كه ايران مجبور خواهد شد تا بر سر ميز مذاكره با امريكا حاضر شود. اين در حالي است كه اين آمريكايي‎ها هستند كه به صورت مخفيانه و و غيرعلني خواهان ديدار با ايراني‎ها بوده و علاقه فراواني براي مذاكره با ايران دارند.
چندي پيش رئيس جمهور كشورمان گفته بود كه آمريكا براي مذاكره با ايران هر روز پيغام مي‎فرستد. رييس دفتر رييس جمهور نيز اظهار داشته بود كه ترامپ ۸ بار درخواست ملاقات با روحاني را مطرح كرده بود. چند روز قبل نيز دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان كه به افغانستان سفر كرده بود، گفت كه: «در افغانستان آمريكايي‎ها دوبار براي مذاكره به من پيام دادند و دروغ مي‎گويند كه ما براي مذاكره به آن‎ها پيام مي‎دهيم.»
اينها همه نشان مي‎دهد كه ترامپ و هيئت حاكمه فعلي آمريكا نياز بيش‎تري به مذاكره با ايران دارند و اين اظهارات متناقض او بيش از هرچيزي نشان دهنده عدم تعادل گفتاري و رفتاري او مي‎باشد.
در اين ميان اما موضع جمهوري اسلامي نيز هوشمندانه بوده است. رهبر معظم انقلاب اسلامي در پاسخ به اين اظهارات ترامپ، تاكيد مي‎كنند كه: «امّا مسأله‎ي مذاكره. خب حالا آمده اين بابا(ترامپ) پيشنهاد كرده كه ما حاضريم با ايران مذاكره كنيم؛ يك عدّه هم اين‎جا - حالا يك عدّه كه مي‎گويم، واقعاً نمي‎دانم انسان چه تعبير كند از اينها - [گفتند] عجب! آمريكايي‎ها پيشنهاد مذاكره كرده‎اند. خب پيشنهاد مذاكره از طرف آمريكايي‎ها چيز جديدي نيست. در طول اين چهل سال غالباً آن‎ها دنبال مذاكرهِي با ما بوده‎اند. ريگان رئيس جمهور مقتدر آمريكا - كه آمريكاي آن روز با آمريكاي امروز خيلي فرق كرده، او نسبت به اينها خيلي قوي‎تر و مقتدرتر بود - حتّي مخفيانه آدم هم فرستاد تهران، قضيه‎ي مك فارلين معروف، آدم فرستاد در همين فرودگاه مهرآباد، آخر هم با دست خالي برگشت؛ زمان امام(رضوان‎الله عليه). اين بار اوّلي نيست كه اينها درخواست مي‎كنند! بله، اينها هميشه درخواست داشته‎اند، ما رد مي‎كرديم، ما قبول نمي‎كرديم.» علت عدم مذاكره هم كاملا مشخص است. آمريكايي‎ها موضعي استكبارگونه دارند و با دولتي كه اين موضع را دارد، مذاكره بي‎فايده است. «ديويد پولاك» پژوهشگر ارشد «انديشكده واشنگتن براي سياست‎گذاري خاور نزديك» در تحليل پاسخ ايران به اظهارات هر از چند گاه ترامپ مبني بر تمايل به مذاكره با ايران، مي‎گويد: «مقامات ايران تقريبا به طور قطع چنين پيشنهادي را رد خواهند كرد چراكه ايدئولوژي آن‎ها مبتني بر مقاومت در برابر «خودبزرگ‎بيني جهاني» آمريكاست.» حال بايد در كنار روحيه استكباري آمريكا، عدم تعادل رفتاري و گفتاري رئيس جمهور اين كشور را به آن افزود و به اين فرمايش رهبري رسيد كه: «حتي اگر به فرض محال قرار بود با امريكايي‎ها مذاكره‎اي كنيم قطعاً با دولت فعلي هرگز مذاكره نمي‎كرديم.» انتظار رييس جمهور آمريكا از مسؤولان جمهوري اسلامي براي درخواست مذاكره با ايالات متحده را بايد «روياي شيرين ترامپ» نام نهاد كه البته هيچ‎گاه تعبير نخواهد شد.