صفحه فرهنگي-اجتماعي

چند راهكار خلاقانه براي علاقه مند شدن كودكان به مطالعه

مهدي لطفي‎پناه، كارشناس ارشد علوم كتابداري و مسؤول كتابخانه پژوهشگاه رويان در يادداشتي به ارائه راه‎كارهايي پرداخته است كه سبب مي‎شود بدون اين‎كه از بچه‎ها بخواهيم درس بخوانند يا به كتابخواني بپردازند، خود شروع به مطالعه كنند.

برخي از راهكارهايي كه در زير به معرفي آن مي‎پردازيم باعث خواهد شد تا بدون اين‎كه از فرزندانتان بخواهيد تا درس‎هاي خود را بخوانند يا به مطالعه كتاب بپردازند، خود شروع به مطالعه كنند. بنابراين به شما هم توصيه مي‎كنيم تا با ايده‎هاي جادويي طرح شده در زير كه مورد تأييد بسياري از مادران بوده است آشنا شويد.

1. خريد كتاب صوتي براي كودكان: بله؛ شنيدن كتاب‎هاي صوتي نيز مطالعه محسوب مي‎شود و به كودكان شما كمك مي‎كند تا به كتاب علاقه‎مند شوند. يك مادر كه چهار فرزند دارد و همچنين معلّم مقطع دبستان است معتقد است: شنيدن صداي كسي كه با گرمي، لطافت، شيوايي و روايي خاصي كتابي را مي‎خواند و توانايي بسيار زيادي در بيان مطالب دارد مي‎تواند كودكان را به مطالعه علاقه‎مند سازد. يكي از شيوه‎هايي كه اين مادر براي علاقه‎مند كردن فرزندان استفاده مي‎كرده، پخش صداي يكي از گويندگان مطرح راديو و تلويزيون در هنگام نقل و انتقال فرزندان به باشگاه و مدرسه بوده است. به والدين فرزندان توصيه مي‎شود كتاب‎هاي الكترونيكي را از كتابخانه‎ها تهيه يا از كتابفروشي‎ها بخرند.

2. مدل مطالعه از طريق الگوگيري: كودكان نيز به دست بزرگسالان خود نگاه مي‎كنند و از آن‎ها سرمشق زندگي مي‎گيرند. هنگامي‎كه تغذيه شما از مواد غذايي مضر باشد، و مواد غذايي مضر و بي‎خاصيت اطراف شما را احاطه كند، شما آن‎ها را بيش‎تر و بيش‎تر دوست خواهيد داشت و شكل و شمائل شما نيز به مانند آن غذاها خواهد شد و هنگامي‎كه محيط اطراف شما را كتاب احاطه كند، به كتاب علاقه‎مند خواهيد شد. خانمي خانه دار كه مادر دو فرزند بي‎علاقه به كتاب و كتابخواني بود مي‎گويد: من هميشه سعي مي‎كردم تا هنگامي‎كه در منزل بيكار هستم در جلوي چشمان فرزندانم به مطالعه كتاب بپردازم و با هيجان وصف ناشدني در مورد موضوع كتاب‎ها با فرزندانم به گفت‎وگو و بحث مي‎پرداختم. اين هيجان نشان دهنده لذّت و شادي بود كه من از طريق مطالعه كسب مي‎كردم. اين موضوع باعث علاقه‎مندي بيش‎تر فرزندانم به مطالعه كتاب شد.

3. تلاش براي آوردن كتاب‎ها به زندگي: مسائل مطالعه شده و يا الهام گرفته شده‎از كتاب‎هاي خوانده شده را به هر شكلي در زندگي واقعي با فرزندانتان تجربه و آن‎ها را بيان داريد. اگر فرزند سه ساله شما از مطالعه كتاب «سه بچه شير» لذّت برده، او را به ديدن شيرهاي باغ وحشِ شهرتان ببريد. اگر كودكتان در مورد ستارگان و يا سياره‎ها مطالعه‎اي انجام داده، او را به افلاك نما ببريد تا از نزديك با چشمان زيبايش ستارگان را مشاهده كند. يا اگر در شهر شيراز بوديد و كودكتان پيش از اين با اشعار يا زندگاني حافظ شيرازي آشنا شده، او را به حافظيه ببريد.

4. تجليل از بزرگان در مقابل فرزندان: به دلايل گوناگون و در مناسبت‎هاي مختلف از نويسندگان برجسته، شاعران شهير و چهره‎هاي ماندگار حتّي در منزل تجليل كنيد و فرزندانتان را با نام و آوازه آن‎ها آشنا سازيد. گراميداشت سالروز و يادبود زندگاني اشخاصِ برجسته در ترغيب فرزندان به مطالعه كمك زيادي مي‎كند.

5. در همه جاي خانه كتاب قرار دهيد: يكي از كارشناسان رشد و توسعه كودكان در دانشگاه سيروكيوس در شهر نيويورك آمريكا مي‎گويد: تا جايي كه مي‎توانيد محيط اطراف فرزندانتان را با كتاب پُر كنيد. اين موضوع باعث خواهد شد تا فرزنداني كه هيچگونه علاقه‎اي به كتاب ندارند، با ديدن عناوين گوناگون كتاب‎ها علاقه‎مند به مطالعه يكي از آن‎ها شوند. بنابراين وقتي ديديد كه فرزندتان به چه موضوعاتي علاقه بيشتري نشان مي‎دهد، به كتابخانه و كتابفروشي شهر و محلّه تان برويد و هر كتابي كه نزديك به موضوع مورد علاقه فرزندتان بود را تهيه كنيد. محل قرار دادن كتاب‎ها حتّي مي‎تواند بر روي صندلي عقب خودروي شما باشد. توصيه نگارنده آن است كه كتاب‎ها را در قفسه كتابخانه منزل قفل نكنيد و اجازه دهيد تا بچّه‎ها آن‎ها را لمس كنند و هر جايي مي‎خواهند با خود ببرند.

6. بلند بخوانيد؛ حتّي زماني كه آن‎ها توجّه نمي‎كنند: دكتر كارلسون يكي از متخصصان مطالعه معتقد است: خواندن با صداي بلند هم اجتماعي و هم آموزشي است. به علاوه، بچه‎ها خوب خواندن را ياد مي‎گيرند و در طي سال‎ها بلند خواندن، عاشق داستان‎هايي خواهند شد كه مفاهيم ارزنده و معني داري دارند(سعي كنيد همواره در يك زمينۀ موضوعي خاص به بلند بلند خواندن بپردازيد). گوش دادن به مطالب كتاب‎ها، افراد بيزار از مطالعه را شكست خواهد داد. اين روش در پسران بيش‎تر تاثير مي‎گذارد.

7. در هنگام بازديد از كتابخانه به دنبال كارهاي غير معمول باشيد: به كتابدارها تكيه كنيد؛ به آن‎ها پول پرداخت مي‎شود تا به فرزندان شما كمك كنند و تا جايي كه ممكن است آن‎ها را ترغيب به مطالعه كنند. بنابراين پيش از رفتن به سمت قفسه كتابخانه، به كتابداران ماهر مراجعه كنيد تا از فعاليت‎هاي متنوع در كتابخانه باخبر شويد. همچنين مي‎توانيد به سايت كتابخانه مراجعه كنيد. كاري كنيد تا فرزندتان با كارهاي سرگرم كننده و فعاليت‎هاي فرهنگي كتابخانه پيوند يابد. توصيه مي‎شود حتماً كارت عضويت كتابخانه براي تك تك فرزندان تهيه و به آن‎ها تحويل شود تا آن‎ها نسبت به كتابخانه احساس مالكيت براي خود داشته باشند.

8. براي فرزندان كوچكتر دوباره و دوباره بخوانيد: كتاب‎ها موجباب پيشرفت زودهنگام توسعه گفتاري فرزندانتان هستند. در ابتدا كودكان متلفتِ تصاوير كتاب‎ها مي‎شوند. سپس ياد مي‎گيرند تا صفحات كتاب را ورق بزنند. پس از مدتي متوجّه موضوع تكراري داستان مي‎شوند. همه مهارت‎هاي پيش از خواندن اهمّيت دارند. كتاب‎هاي ريتميك با وزن‎ها، قافيه‎ها و آهنگ‎هاي زيبا بسيار مفيد هستند. قافيه‎ها و وزن‎ها كمك مي‎كنند تا فرزند شما با نمادها و واج‎ها و واژه‎ها آشنايي بيشتري پيدا كنند و با تكرار آن‎ها، صداها را از هم تميز دهند. بچه‎ها قافيه‎ها را خيلي دوست دارند؛ چون آن‎ها به مرور و با آهنگي دلنشين ياد مي‎گيرند و مي‎فهمند كه قافيه بعدي چيست و خود تمايل پيدا مي‎كنند كه آن را پيش از شما بازگو كنند.

9. شايد كمي عجيب و غريب: براي فرزندان بزرگتر خود يك چراغ مطالعه خريداري كنيد تا پيش از به خواب رفتن، همه چراغ‎هاي اتاق را خاموش و چراغ مطالعه خود را روشن كنند و چند دقيقه‎اي به مطالعه آنچه علاقه دارند بپردازند. خريدن چراغ مطالعه و قرار دادن آن در كنار تخت خواب نه تنها يك نوع يادآوري براي مطالعه كتاب است بلكه احساس خوبي به فرزندان مي‎دهد و حس مي‎كنند كه ديگر بزرگ شده‎اند.

10. به فرزندانتان هديه‎اي بدهيد: براي ادامه يافتن روند مطالعه كتاب توسط فرزند دلبندتان كافي است تا هديه‎اي را برگزينيد كه موجبات تشويق او به مطالعه مي‎شود. دادن يك كتاب به وي به غير از هداياي ديگر در روز تولدش، يكي از اين راهكارها است. يا هنگامي‎كه از شما مي‎پرسد: براي تولّد دوستم چه چيزي بخرم؟ مي‎توانيد عنوان كتابي مناسب را به وي معرفي كنيد و از او بخواهيد با يك دست نوشته زيبا و متني ماندگار به گيرنده كتاب توضيح دهد كه چرا اين كتاب سزاوار اوست. از اين طريق است كه فرزند شما از ارزش كتاب و كتابخواني مطلع مي‎شود.

11. بر روي نشريه‎هاي جلوي دكه روزنامه فروشي‎ها حساب كنيد: مجلّات به بچه‎ها كمك مي‎كند تا اطلاعات ارزشمندي از وضعيت جاري به دست آورند. مجله‎هاي جلوي دكه روزنامه فروشي‎ها سبب مي‎شوند تا والدين از علاقه‎هاي نهفته فرزندان خود مطلع شوند. بردن فرزندان به جلوي كيوسك روزنامه فروشي‎ها يك روش بسيار قوي براي ترغيب آن‎ها به مطالعه است. شايد فرزندتان به نشريه «نشنال جئوگرافيك» يا «ماشين» علاقه‎مند باشد.

12. سئوال بپرسيد: طرح پرسش از فرزندان باعث افزايش درك و بينش آن‎ها مي‎شود. اين موضوع باعث باز شدن دروازه‎هاي جديد در ذهن فرزندتان مي‎شود. از او بپرسيد: شخصيت محبوب او كيست؟ از او بپرسيد: به نظر او در آينده چه اتفاقاتي رخ خواهد داد؟ و در شرايط آن رخدادها او چه خواهد كرد؟ در پايان به شما توصيه مي‎كنيم تا در هنگام مطالعه، بيش از حد از چگونگي صرف صداها و آواها توسط فرزندان غلط نگيريد.

13. در روزهاي سخت به سوي كتاب‎هايتان برويد: با هر شور و شوق و اتفاقي كه در زندگي فرزندانتان رخ مي‎دهد يك كتاب به ليست كتاب‎هاي او اضافه كنيد. اگر سگي برايش خريده‎ايد يا سگش مرده است، كتابي در مورد سگ‎ها برايش بخريد. اگر در مدرسه با دوستانش دعوا كرد، كتابي در مورد دوست و دوست‎يابي برايش بخريد. اگر به مدرسه جديدي رفت، باز هم يك كتاب ديگر. اينگونه به او آموزش مي‎دهيد كه چگونه در روزهاي سخت و يا روزهايي كه غمگين است با كتاب و كتابخواني خوشحال شود و كتاب است كه احساس زيبايي را به وي هديه مي‎كند و همواره در زندگي كمك او و يار مهربان است. بهتر است يك شب پيش از اين‎كه فرزند جديدتان را از بيمارستان به منزل آوريد، كتابي را جلد كنيد و با يادداشتي كه روي آن نوشته‎ايد: شنيده‎ام كه خواهر بزرگتر منزل خواهي شد! اين هديه به نقش جديدت به‎عنوان خواهر بزرگتر كمك خواهد كرد. دختر گلم، عاشقتم؛ به تو افتخار مي‎كنم.

 در محضر قرآن

درس هايي از قرآن

ترجمه
مَثل آنان(منافقان)، مَثل آن كسى است كه آتشى افروخته، پس چون آتش اطراف خود را روشن ساخت، خداوند روشنايى و نورشان را ببرد و آنان را در تاريكى‎هايى كه(هيچ) نمى‎بينند، رهايشان كند.
(بقره، 17)
پيام ها
1. منافق براى رسيدن به نور، از نار(آتش) استفاده مى‎كند كه خاكستر و دود و سوزش نيز دارد.
2. نور اسلام عالم‎گير است، ولى نورى كه منافقان در سايه‎ى آن تظاهر به اسلام مى‎كنند، در شعاعى كمتر و روشنايى آن ناپايدار است.
3. اسلام نور و كفر تاريكى است.
4. كسى كه از يك نور بهره‎مند نشود، در ظلمات متعدّد باقى مى‎ماند.
5. نقشه‎ها وتوطئه‎هاى منافقان، به اراده الهى ناتمام مى‎ماند.
6. طرف مقابل منافقان، خداوند است.
7. عاقبت و آينده‎ى منافقان، تاريك است.
8. منافقان دچار وحشت و اضطراب، ودر تصميم‎گيرى‎هاى دراز مدّت، سردرگم هستند.
9. گاهى در آغاز، ايمان واقعى است، ولى كم‎كم انسان به انحراف گرايش پيدا نموده و منافق مى‎شود.

 پرتوي از حكمت

نشانه هاي حب دنيا

دو شاخه مهم و سرآمد حب به دنيا، حب به مال، و حب به جاه است... حب به جاه يعني رياست طلبي و دوست داشتن پست و مقام. حب به شهرت يعني شهرت طلبي و اين‎كه انسان دوست داشته باشد نامش بر سر زبان‎ها بيفتد، حب به مدح هم اين است كه كسي دوست داشته باشد، همه از او تعريف و تمجيد كنند. هر كدام از اين‎ها مربوط به يكي از قواي دروني انسان است.
منبع: رسائل بندگي، آيت‎الله شيخ مجتبي تهراني، ص 298

 بوستان حكايت

احتياط شديد در بيت المال

هنگامي كه آيت‎الله ميرزا جواد تهراني به‎عنوان نماينده مجلس خبرگان قانون اساسي انتخاب شدند، در تهران كه بودند سعي مي‎نمودند از بيت‎المال استفاده نكنند و احتياط زياد مي‎نمودند حتي از غذاي آن‎جا نمي‎خوردند.
بعدها براي فرزندشان نقل نموده بودند كه:
من وقتي در مجلس خبرگان اول براي تدوين و تنظيم قانون اساسي شركت داشتم، شبها در منزل فرزندم در تهران مقيم بودم و روزها ايشان مرا با وسيله شخصي خود به مجلس مي‎برد و ظهر براي نهار برمي‎گرداند و مجددا عصر مي‎برد و چون مسافت راه از مجلس تا خانه طولاني بود من به ايشان گفتم لزومي ندارد كه براي نهار به منزل بيايم در همانجا نهاري مي‎خورم.
بنا شد كه من ظهرها در مجلس بمانم اما چون نمي‎خواستم از غذاي بيت‎المال استفاده كنم، صبح كه از منزل بيرون مي‎رفتم چند عدد ميوه(سيب يا پرتقال يا غيره) با خود مي‎بردم. ظهر براي اداي فريضه نماز پائين مي‎آمديم پس از پايان نماز، مراقب بودم كه رفقا براي صرف نهار بروند و كسي متوجه من نباشد.
آنوقت مي‎رفتم و ميوه هائي را كه با خود آورده بودم را از جيب درمي آوردم و مي‎خوردم، اين ناهار من بود، بدون اين‎كه كسي متوجه شود حتي برادرت هم نمي‎دانست.
منبع: كتاب خاطراتي از آيينه اخلاق