صفحه ادب و هنر

بعضي نمايش ها اصلا به درد خانواده ها نمي خورد!

مدت‎هاست كه موضوع ضرورت نظارت دقيق، قانونمند و همه‎جانبه بر تئاتر براي دستيابي به تئاتر سالم در عرصه اين هنر نمايشي مطرح مي‎شود و دغدغه تئاتر دوستان و كارشناسان تئاتر شده است. دستيابي به چنين هدفي در راستاي جلوگيري از بروز ابتذال و رفتارهاي سطحي و غيراخلاقي در تئاتر و تماشاي آن براي تمام اعضاي خانواده از اهميت قابل توجهي برخوردار است.

*برخي از نمايش‎ها اصلا به درد خانواده‎ها نمي‎خورد!

امير نصيربيگي، رئيس سازمان بسيج هنرمندان و دبير شانزدهمين جشنواره تئاتر مقاومت در اين زمينه مي‎گويد: بي‎تعارف برخي از نمايش‎ها اصلا به درد خانواده‎ها نمي‎خورد، بنابراين نقش نظارت صحيح در عرصه نمايش اين‎جا مشخص مي‎شود. قوانين شوراي نظارت مي‎بايست در اين زمينه قدري به روز رساني شود و قطعا در تركيب نفرات شرايط بهتري ايجاد شود. شايد اگر با خود دوستان شورا صحبت كنيم خودشان هم بدانند مواردي هست كه به اين مشكلات دامن مي‎زند و نياز به بررسي دارد.

نصيربيگي در پاسخ به اين سؤال كه آيا در اين زمينه تنها شوراي نظارت مي‎بايست مسؤوليت داشته باشد،‎گفت: خير، شوراي نظارت بخشي از كار است. همكاران ما در مركز هنرهاي نمايشي و آقاي شهرام كرمي در تلاش هستند سيستم جامعه تئاتري و بخشنامه‎هايي را در اين فرآيند كلي تدوين و بخشي را به روز رساني كنند تا هم از سليقه‎ها در اين زمينه دور باشيم و هم اين‎كه تئاتر ما به تئاتر خانواده پسند و دور از ابتذال نزديك شود.

*از كودكي بچه‎ها با هنرهاي نمايشي آشنا شوند

خيام وقار كاشاني مدير تماشاخانه باران نيز در اين باره مي‎گويد: مي‎بايست خانواده‎ها و بچه‎ها را از كودكي و در مدارس با هنرهاي نمايشي آشنا كنيم و آن‎ها را عادت به تئاتر ديدن بدهيم تا اشتياق در وجودشان زنده شود. زنگ هنر در مدارس به همه چيز پرداخته مي‎شود الا هنر؛ تئاتر كه ديگر جاي خود دارد. بنابراين من براي پاسخ به اين سؤال شما ابتدا به مخاطب و سليقه او در دوران كودكي بازگشتم تا بگويم اين خود مخاطب است كه سليقه‎اش را براي هنرهاي نمايشي به بازار هنر مي‎دهد.

اين روزها شرايط طوري پيش مي‎رود كه كارها قدري عامه‎پسند شده يعني جنبه تفريحي و سرگرمي‎شان غالب بر مسائل ديگر شده است، علت اين هم شايد خود كمبود مخاطب يا بودجه يا هر چيز ديگري باشد.

*تئاتر مبتذل نداريم

حسين مسافرآستانه دبير اسبق شوراي نظارت و ارزشيابي تئاتر نيز در اين باره مي‎گويد: به نظر من بستگي به اين دارد كه چه تئاتري و كجا اجرا شود اما در نهايت خير ما تئاتر مبتذل نداريم، هر چند تئاتر هم مي‎تواند مبتذل باشد منتها اين‎كه «ما الان در جامعه‎مان چنين چيزي داريم يا خير؟» پاسخم منفي است. شايد بتوان گفت كه الان تئاتر سبك، سطحي و تئاتري كه صرفاً هدفش سرگرمي است و سعي مي‎كند از طريق جُك يا شوخي‎هاي ركيك كارش را جلو ببرد، داريم اما نمي‎توانم بگويم مبتذل هم داريم!

در ساليان پيش تئاتر خيلي فعال بود، اما نه هنرمند گلايه و شكايت سختگيري شوراي نظارت داشت و نه شوراي نظارت سخت‎گيري مي‎كرد، تئاتر هم وضعيت بهتري داشت، علت اصلي اين مشكلات اين است كه تئاتر به حال خود رها شده، يعني از حمايت بر تئاتر خبري نيست. در نهايت وقتي تئاتر مورد حمايت قرار نگيرد، مجبور است روي پاي خود بايستند و براي اين امر به هر كاري تن مي‎دهد تا تماشاگر بيش‎تري را جذب كند و از نظر اقتصادي خود را تأمين كند. هر چه بيش‎تر به تئاتر سختگيري شود، بيش‎تر به سمت سرگرمي و سطحي بودن سوق پيدا مي‎كند، مگر اين‎كه سياست‎گذاري درست داشته باشيم.

هر چه بيش‎تر به تئاتر سختگيري شود، چون تئاتر لازم دارد كه به حيات خود ادامه دهد، جز با افزودن به جنبه سرگرمي كار ديگري نمي‎تواند بكند. در چنين شرايطي تئاتر مجبور است يا از چهره‎هاي سينمايي و سلبريتي در كارهايش استفاده كند، درحالي كه كارش اصلا به لحاظ كارشناسي استاندارد نيست و مردم تنها براي ديدن هنرمندانشان به تماشاي كارها مي‎آيند يا اين‎كه دست به شوخي‎هاي سبك مي‎زند تا مردم قدري بخندند هر چند منتقد آن هم باشند، بنابراين وقتي از سطح فرهيختگي تئاتر كاسته مي‎شود تئاتر نقش اصلي خود را در جامعه از دست مي‎دهد و اين نقش ايفا نخواهد شد مگر در سايه يك حمايت منطقي و برنامه‎ريزي شده.

*مسائل تئاتر را نظارتي جلو نبريم، نظارت مي‎بايست دروني‎تر شود

حجت‎الاسلام احد آزادي‎خواه سخنگوي كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي معتقد است: امروزه ظرفيت و پتانسيل تئاتري‎ها در كشور روز به روز بيش‎تر مي‎شود، يعني تئاترگران به درجه‎اي از توانگري رسيدند كه خلقِ اثر كنند و وارد ميدان رقابت بين‎المللي بشنوند و اين فرصت براي ماست. اعتقادم بر اين است كه ما نبايد خيلي مسائل را نظارتي جلو ببريم البته اصل نظارت در قانون وجود دارد و بايد صورت بگيرد، اما قبل از نظارت‎هاي بيروني كه مي‎شود نهادهاي نظارتي و مربوطه بايد نظارت دروني را در كشور احيا كنيم.

*اصل تئاتر ارائه نمايش‎هاي سالم براي خانواده‎ها است

شهرام احمدزاده كارشناس شوراي نظارت و ارزشيابي مي‎گويد: فرهنگ‎سازي مي‎بايست از هر فردي و در نهاد و جايگاهي صورت بگيرد، تئاتري‎ها هم مي‎بايست فرهنگ‎سازي درست داشته باشند و اين هم با تئاتر سالم براي خانواده‎ها صورت مي‎گيرد. يك جاهايي بايد نقد درست از جامعه داشته باشيم خيلي از نمايش‎هايي كه روي صحنه مي‎روند، چنين كاري را انجام نمي‎دهند.

*خلأ گفت‎وگو در عرصه نمايش

ارمغان بهداروند مدير عامل پيشين انجمن هنرهاي نمايشي نيز معتقد است: قانون‎گذار مي‎بايست نظامي نظارتي با دربرگيري همه ضرورت‎هاي زماني و مكاني، ظرفيت‎هاي اجتماعي، روزآمدي قوانين، بهره‎مندي از متخصصان هنر، علوم اجتماعي و اعتماد بخشي به جامعه تئاتري تدوين و ابلاغ كند. اين فرآيند بايد با در نظر گرفتن حقوق هنرمند، ضرورت‎هاي مخاطبان به‎ويژه خانواده‎ها براي دستيابي به تئاتر خانوادگي به‎جاي تئاتر مبتذل در نظر گرفته شود، آن‎چه كه در اين فرآيند همواره از آن به‎عنوان آسيب مي‎توان ياد كرد خلا گفت‎وگو و مواجهه طرفين است.

*عدم تبيين مباني نظارتي درست

اميرحسين حريري مدير مركز تئاتر مولوي مي‎گويد: در بحث از نظارت قانونمند و دقيق در عرصه نمايش براي جلوگيري از كارهاي نمايشي مبتذل، بحث نظارت بر تئاتر مبحثي است كه متأسفانه مثل خيلي از مسائل ديگر در طول اين سال‎ها تعريف دقيقي نشده است. يعني ما مباني نظارت را در جامعه فرهنگي خودمان تبيين نكرده‎ايم، من به‎عنوان يك توليدكننده نمايش يا حتي يك سالندار با گزاره‎هاي متغيري از بحث نظارت در اين سال‎ها مواجه بوده‎ام در حالي كه بايد در اين زمينه به گزاره‎هاي مشخص و ثابتي برسيم و آن‎ها را تبيين كنيم، بنابراين طبيعي است كه همه گروه‎هاي نمايشي تا سالن‎ها نيز بدان احترام خواهند گذاشت و ضوابطش را رعايت مي‎كنند.

*نظارت صحيح شرايط را براي تئاتر سالم در خانواده فراهم مي‎كند

از جمله بازيگراني كه در اين عرصه نظر داده‎اند جليل فرجاد بازيگر پيشكسوت تلويزيون، تئاتر و سينما از هنرمنداني است كه سال‎ها در عرصه تئاتر ديني فعاليت مي‎كند و امسال هم در پنجمين سال حضور خود در نمايش «خورشيد كاروان» ايفاگر نقش بود، وي مي‎گويد: اصل نظارت دولت‎ها، مركز هنرهاي نمايشي و شوراي نظارت بر نمايش‎ها براي رعايت مسائل و چارچوب‎هاي نظام بسيار خوب است و مي‎تواند شرايط را براي تئاتر سالم براي خانواده‎ها فراهم كند.

*برخي اصلاحات در قوانين شوراي نظارت نياز به انجام است

و در نهايت و پس از گرفتن نظرات عده‎اي از هنرمندان و انتقال آن به مركز هنرهاي نمايشي، شهرام كرمي مدير كل اداره هنرهاي نمايشي در اين زمينه مي‎گويد: آيين نامه، قانون و شرايط اجراي نمايش در سالن‎هاي تئاتر از سال يك مصوبه رسمي و قانوني از شوراي عالي انقلاب فرهنگي دارد، ابلاغ شده و همه مي‎توانند اين مصوبه را در اينترنت هم ببيند و شرايط و ضوابط آن را توضيح داده است، اتفاقا ما در عرصه‎هاي ديگر چنين قوانيني را نداريم كه واضح و مبرهن باشد اما در عرصه هنرهاي نمايشي ما مصوبه و قانون قابل استناد داريم.

وي مي‎افزايد كه اداره كل هنرهاي نمايشي هم مطابق اين مصوبه قانوني اقدام به بازبيني و ارزيابي و صدور مجوز ميكند. تئاتر در طول يك دهه اخير خيلي دچار تغيير و تحول شد. گسترش پيدا كرد و تعداد گروه‎هاي نمايشي و سالن‎هاي خصوصي و تعداد هنرمندان بيش‎تر شدند و هنرهاي جديدي هم وارد عرصه تئاتر شدند مثلا هنرهاي محيطي، شورايي يا اجراهاي نمايشنامه خواني و...كه همه اين‎ها نشان مي‎دهد كه ضرورت اصلاحاتي در عرصه آيين نامه نظارت بر ارزشيابي لازم است البته نه اصلاحات بنيادين چون چارچوب قانوني ما مشخص است.

كرمي مي‎افزايد: مثلا در عرصه تبليغات نياز به قانون مشخص داريم، در اين زمينه اقدام هم كرديم و شوراهايي براي ارزيابي مصوبات شكل داديم هر جا كه شك و شبهه دارد به زودي اصلاح خواهد شد و مراحل قانوني آن طي مي‎شود اما در شرايط حاضر ما مطابق مصوبه قانوني عمل مي‎كنيم.

وي همچنين مي‎گويد كه نظام فرهنگي و ملي ما مي‎طلبد كه حافظ ارزش‎هاي جامعه‎مان باشيم، اين توقع در عرصه هنرهاي نمايشي هست كه ما هم در اداره كل هنرهاي نمايشي تكليفي رسمي داريم كه حافظ فرهنگ و هنر جامعه‎مان باشيم و طبيعي است كه آثار نازلي كه ارزش‎هاي جامعه را مخدوش مي‎كند چون كارهاي مبتذل و سطحي نمي‎تواند قابل دفاع باشد و ما هم به اين آثار مجوز اجراي عموم نمي‎دهيم و خوشبختانه اين دست آثار هم محدود است.

خبرگزاري فارس