صفحه فرهنگي-اجتماعي

مراقبت از كودك در فضاي مجازي

 حميد حسين زاده

امروزه وسايل ارتباطي بر زندگي انسان‎ها سايه افكنده‎اند و مانند چاقوي دو لبه‎اي هستند كه

مي‎توانند نقاط مثبت و منفي داشته باشند. يكي از آسيب‎هاي فضاي مجازي در اين خصوص آسيب پذير بودن سلامت رواني كودكان و نوجوانان است. با توجه به اين‎كه شبكه‎هاي اجتماعي، كودكان و نوجوانان پرتحرك را از جمع‎هاي دوستانه خود جدا كرده است، كم كم سر و كله افسردگي و اضطراب نيز در آن‎ها پيدا مي‎شود. كودكان و نوجوانان به دليل موقعيت سنّي خود تمايل بيش‎تري به تكنولوژي­‎هاي مدرن و فضاي مجازي دارند و ميزان تاثير پذيري آن‎ها از پديده‎هاي اطراف خود در اين سنين بيش‎تر است. فضاي مجازي در جامعه، كودكان و نوجوانان را در برابر حجمي وسيع از محتواهايي قرار داده كه با سن آنان تناسب ندارد. چگونگي كنترل كودكان در اين فضا همواره يكي از اصلي‎ترين دغدغه‎هاي كنوني خانواده‎هاي ايراني است. بهره‎كشي و سوء‎استفاده از كودكان و نوجوانان، به يكي از زمينه‎هاي مهم جرايم سايبري تبديل شده است. پس بهتر است بدانيد كه فرزند شما هم با بيش‎ترين احتمال ممكن در معرض اين تهديد عمده قرار دارد.كودكان و نوجوانان آسيب پذيرترين قشر كاربران اينترنت هستند. اغلب آن‎ها بي‎تجربه، كنجكاو، احساساتي و از همه مهم‎تر «تنها» هستند و درست به همين دليل هدف خوبي براي مجرمان و تبهكاران اينترنتي محسوب مي‎شوند. در اختيار داشتن اينترنتي سالم و هدايت كودكان به سمت حضور در فضاي امن مجازي دغدغه اصلي والدين و سياستگذاران در همه كشورها است. تاكيدات وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات و طرح ارگان‎ها و نهادهاي وابسته به اين بخش نيز گوياي تلاش‎ها به منظور ايجاد اينترنت سالم براي كودكان است.

امير خوراكيان، كارشناس فضاي مجازي، درباره اهميت موضوع حفظ كودكان و نوجوانان در برابر ورود به فضاي مجازي و استفاده از اين نوع فناوري مي‎گويد: «به دليل شرايط حساس و ويژه كودكان و نوجوانان، مواجهه اين گروه سني با فضاي مجازي داراي اهميت بسياري است. كودكان، فاقد مهارت‎هاي خودكنترلي از نظر ذهني و هيجاني هستند؛ بنابراين، تا سن 18 سالگي از نظر كارشناسان و روانشناسان زمان حساسي به شمار مي‎آيد. آسيب‎هاي وارد شده در اين مقطع سني بسيار عميق و خطرناك است و آثار آن‎ها آينده زندگي يك فرد را تحت تاثير قرار مي‎دهد. اين مقطع سني همچنين، دوره مهمي براي كسب آموزش و مهارت‎هاي لازم در مواجهه با مسائل اجتماعي، علمي و فرهنگي است. از اين رو، بايد تمركز و توجه بيش‎تري به كودكان و نوجوانان به‎ويژه در برابر فضاي مجازي نشان داد تا مخاطرات كم‎تري پيش روي آنان در اين فضا قرار گيرد.»

نمي‎توان تصور كرد كه فرزندان ما بزرگ شوند، رشد كنند، به دانشگاه بروند، وارد حوزه‎هاي مختلف شوند اما با كامپيوتر سروكار نداشته باشند و شبكه جهاني(اينترنت) را نشناسند. دنياي امروز دنياي تكنولوژي‎هاي جديد است كه چنان با سرعت وارد زندگي بشر شده و راه نفوذ خود را ادامه مي‎دهند كه نمي‎توان از كنار آن‎ها با بي‎تفاوتي گذشت؛ بلكه بايد با آن‎ها به روش صحيح برخورد كرد تا بيش‎ترين سود و استفاده حاصل آيد. همچنان كه اثرات مثبت تكنولوژي‎هاي نوين در كيفيت زندگي ما قابل انكار نيست؛ در صورت عدم مديريت صحيح نيز ممكن است تأثيرات مضر آن بر زندگي كودكان و نوجوانان ما غيرقابل جبران باشد.

مصطفي سرگزي، كارشناس ارشد روان‎شناسي تربيتي، معتقد است: «زماني كه كودك و نوجواني به اينترنت معتاد شود، انگيزه‎اش براي تعامل با ديگران كم مي‎شود كه خود اثرات منفي بر ارتباط شخصي و تعاملات اجتماعي او دارد. اين افراد دوستي‎ها را كم‎تر حفظ كرده، زمان كم‎تري با خانواده سپري و استرس‎هاي بيش‎تري را تجربه مي‎كنند و در نهايت تنها و افسرده‎اند.يكي از مخرب‎ترين تأثيرات منفي اينترنت، سوءاستفاده‎هاي جنسي است؛ كودكان و نوجواناني كه از سايت‎هاي مبتذل و مستهجن بازديد مي‎كنند و يا از اتاق‎هاي چت و گپ‎زني استفاده كنند، بيش‎تر در معرض اغفال و سوءاستفاده جنسي قرار مي‎گيرند.زياده‎روي در استفاده از اينترنت مي‎تواند براي سلامت فكري و فيزيكي شخص خطرناك باشد، اعتياد به اينترنت و رايانه كاركرد انطباقي شخص را مختل مي‎كند و ضمن اين‎كه اضطراب، افسردگي، كج‎خلقي، بي‎قراري و افكار وسواسي را براي فرد به دنبال دارد و روابط اين افراد را در جهان مجازي افزايش مي‎دهد، از دامنه روابط آنان در جهان واقعي مي‎كاهد و روابط‎شان با اطرافيان را به حداقل مي‎رساند. معتادان به اينترنت از بي‎خوابي رنج مي‎برند و حتي زمان مصرف غذا را فراموش مي‎كنند.»

استفاده نادرست از اينترنت تضادهاي شخصيتي و فرهنگي ايجاد مي‎كند. كودكان و نوجوانان بخصوص در دوران بلوغ كه مرحله شكل‎گيري هويت آن‎هاست و همواره به دنبال كشف ارزش‎ها و دروني كردن آن‎ها هستند، با اينترنت و حجم گسترده، حيرت‎انگيز و گوناگون اطلاعات مواجه مي‎شوند و ناچار هويت خويش را در اين دنياي مجازي جست‎وجو مي‎كنند و بدين سان ممكن است برخي و شايد تعداد زيادي از كودكان و نوجوانان راه را در اينترنت گم كرده و دوران هويت‎يابي خويش را بيش از پيش با بحران سپري كنند.

دكتر فردوسي، استاد دانشگاه و مشاور خانواده، معتقد است: «آگاهي والدين از مخاطرات فضاي مجازي بر هدايت درست كودكان در اين مسير بسيار موثر است.آموزش نحوه استفاده درست از گوشي همراه يا فضاي مجازي به كودكان كم سن اندكي دشوار است اما وجود فضاي كنترل شده اين امكان را به والدين مي‎دهد تا بدون نگراني كودكان را در بهره مندي از اين فضا آزاد بگذارند.سياستگذاران و فعالان در عرصه فناوري با ساخت گوشي‎هاي همراه، نرم افزارها، موتورهاي جست وجو و لپ تاپ‎هاي مخصوص براي كودكان، دسترسي به فضاي مجازي را براي كودكان ايمن سازي كرده‎اند. در اين‎جا پدر و مادر وظيفه دارند كه مدت زمان استفاده كودكان از اين فضا را مديريت كرده و به آنان آموزش دهند كه چگونه مي‎توانند وارد اين فضا شده و مطالب مورد نياز و مربوط به سن خود را دريافت كنند. حتي در اختيار گذاشتن اينترنت امن براي كودكان به صورت 24 ساعته اقدامي نادرست است كه والدين بايد به اين معضل توجه كنند.پدران و مادراني در آموزش صحيح و مديريت زمان استفاده كودكان از فضاي مجازي موفق خواهند بود كه خود، پيش‎تر آموزش و آگاهي لازم را در اين زمينه ديده و دريافت كرده باشند. والديني كه خود به صورت مداوم و كنترل نشده در اين فضا به سر برده‎اند نمي‎توانند كودكاني سالم تربيت كنند؛ چرا كه زمان آموزش به كودكان را از دست مي‎دهند و وي را به شكلي رها شده در اين فضا تنها مي‎گذارند.»

يكي از مهم‎ترين عوامل براي تعيين اثر مثبت يا منفي رايانه، مدت زماني است كه كودك يا نوجوان از آن استفاده مي‎كند و مساله ديگر نوع فعاليت‎هايي است كه با آن‎ها درگير است. وقتي بچه براي مدت طولاني از روز پاي كامپيوتر مي‎نشيند در ساير فعاليت‎هاي تحصيلي، ارتباطي و اجتماعي دچار عقب ماندگي مي‎شود.استفاده زياد و كنترل نشده از كامپيوتر موجب افزايش وزن، ركود عملكرد اجتماعي- ارتباطي، گوشه گيري، انزوا و غمگيني مي‎شود، همچنين بازي‎هاي خشن كامپيوتري، كودكان و نوجوانان را مستعد مشكلات رفتاري و پرخاشگري مي‎كند ولي اگر از برنامه‎هاي صحيح آموزشي استفاده شود خلاقيت افزايش مي‎يابد و فرصتي براي اكتشاف و جست وجوگري در اختيار او قرار مي‎گيرد.ايجاد بلوغ زودرس در نوجوانان و اثرات منفي بر رشد طبيعي جسم و روان، گوشه گيري و انزوا و بروز افسردگي در نوجوانان و جوانان، بروز رفتارهاي عصبي و غيرمتعادل، تپش قلب و بي‎اشتهايي يا كم اشتهايي و رنجور شدن جسم و بي‎ميلي به امر تحصيل و فعاليت‎هاي ورزشي، از آسيب‎هاي جسمي و روحي و رواني كار با كامپيوتر و اينترنت برشمرده مي‎شود.همچنين تمايل نداشتن و يا كم رغبتي به انجام واجبات و حضور در مجامع علمي و مذهبي، مشغول شدن و استفاده زياد از تلفن همراه براي بازي يا ديدن كليپ و موسيقي (اعتياد به تلفن همراه)، بي‎خوابي و كاهش مطالعات درسي و غيردرسي و بروز افت تحصيلي، انتخاب لباس و آرايش ظاهري به سبك‎هاي نامأنوس و ناهنجار و گرايش به سيگار، موادمخدر و كاهش انگيزه براي كار و تلاش، از ديگر آسيب‎هاي كار با اينترنت و رايانه به‎صورت افراطي است.

سيد مهدي شاهچراغ، كارشناس فضاي مجازي و عضو هيات مديره انارستان، در اين خصوص مي‎گويد: «نفوذ فضاي مجازي در دنياي امروز به مرحله‎اي رسيده است كه سن استفاده از تلفن همراه هوشمند به نزديك ۴ سال كاهش يافته است و طبيعتا آسيب‎ها و البته فرصت‎هايي كه براي رشد فرزندان ما وجود دارد شكل جديدي به خود گرفته است.ما ناگزيريم براي حضور كودكان و نوجوانان در فضاي مجازي برنامه‎ريزي كنيم. رويكردهاي سلبي در مواجهه با فناوري‎هاي نوين مدت‎هاست كه منسوخ شده‎اند. امروزه بسياري از كشورهاي پيشرفته و غيرمذهبي هم فضاي مجازي ويژه براي كودك و نوجوان دارند. بنابراين موضوع فضاي مجازي و محتواي ويژه كودك و نوجوان بر پايه چارچوب‎هاي اصول تربيتي تعريف مي‎شود». كارشناسان معتقدند به جاي دور نگاه داشتن كودكان و نوجوانان از اين فضا بايد با آموزش‎هاي درست و دقيق امكان بهره مندي از اين فضا را براي آنان فراهم ساخت. همچنين در ساعاتي كه كودكان از اين فضا استفاده نمي‎كنند بايد تفريح‎ها و سرگرمي‎هايي جايگزين براي آنان درنظر گرفت. استفاده از ساير رسانه‎هاي مكتوب و تصويري نيز در آگاهي بخشي به كودكان نقش مهمي دارد. مادراني كه از همان لحظه به دنيا آمدن فرزندشان با ساخت صفحه‎هاي مجازي به نام كودكان خود و به اشتراك گذاشتن تصاوير وي، كودك خويش را با شبكه‎هاي اجتماعي آشنا مي‎كنند، در آينده مشكلات فراواني در رابطه با حضور فرزند در اين فضا پيدا مي‎كنند.

 در محضر قرآن

درس هايي از قرآن

ترجمه:
آگاه باشيد! همانا آنان خود اهل فسادند، ولى نمى‎فهمند.
(بقره، 12)
پيام ها
1. مسلمانان بايد به ترفند وشعارهاى به ظاهر زيباى منافقان، آگاه شوند.
2. بلندپروازى و خيال‎پردازى مغرورانه منافق، بايد شكسته شود.
3. منافقان، دائم در حال فساد هستند.
4. زرنگى اگر در مسير حقّ نباشد، بى‎شعورى است.

 پرتوي از حكمت

چگونگي تاثيرگذاري لذت هاي دنيايي بر فريب انسان

هر لذت(دنيايي) منشأ يك علقه دروني است و هنگامي كه متراكم مي‎شود. علقه قوي‎تري پديد مي‎آيد. اين لذت‎ها پيوند دل را با عالم طبيعت محكم مي‎كند، لذا انسان خيال مي‎كند كه اين لذت‎ها براي او حيات‎بخش و هستي‎بخش بوده و به هستي‎اش شدت و قوت مي‎بخشد؛ حال آن‎كه مساله، درست عكس آن است. لذت‎هاي دنيوي و مادي چيزي بر انسان نمي‎افزايد، بلكه از هستي او مي‎كاهد...
اصلا فريب خوردن انسان ارتباطي به در و ديوار و باغ و بستان و... ندارد. انسان در واقع دارد فريب لذت‎هاي خود را مي‎خورد، لذت‎هايي كه در آن دقت نمي‎كند كه از وجود او مي‎كاهد و چيزي به او نمي‎افزايد.
رسائل بندگي(حب دنيا)،
آيت‎ا... شيخ مجتبي تهراني، ص 90

 بوستان حكايت

استخاره عجيب

حجت الاسلام علي اكبر آخوندي چنين نقل كرده است:
پسر عمه‎اي داشتم كه ساكن «بندرگز» بود و از ارادتمندان و علاقمندان آيت‎ا... كوهستاني. آن‎جا براي يكي از متمكنان و تجار رانندگي مي‎كرد.
ايشان نقل كرد كه روزي به اتفاق آن تاجر، براي انجام كاري به ساري رفتيم. در بازگشت سخن از آيت‎ا... كوهستاني به ميان آمد و من برخي از اوصاف و بزرگي آقا را برايش تعريف كردم، علاقه‌مند شد كه با هم به كوهستان برويم؛ وقتي خدمت آقا رسيديم جمعي از ارادتمندان در محضر او نشسته بودند و برخي از معظم له تقاضاي استخاره مي‎كردند.
اين حاجي وقتي ديد مردم استخاره مي‎گيرند، خود نيز نيت كرد و از آقا خواست استخاره‎اي براي او بگيرند. آقا وقتي قرآن را گشودند، فرمودند: «پايين ترنرويد كه آب شور مي‎شود.»
پس از مرخص شدن از محضر معظم له حاجي رو به من كرد و گفت: خيلي عجيب بود، من از نيت خود به آقا چيزي نگفته بودم، ولي آقا از آن مطلع بود. او گفت كه من داشتم در زمين خود چاهي حفر مي‎كردم، استخاره كردم كه از اين اندازه كه حفر كرديم براي بيش‎تر شدن آب پايين برويم يا نه؟ آقا فرمود: پايين‎تر نرو كه آب شور مي‎شود.
اين استخاره سبب شد ايشان ارادت بيش‎تري به آقا داشته باشند و همواره خدمت آقا مشرف مي‎شد.
منبع: كتاب بر قله پارسايي