صفحه فرهنگي

نامه وارده
40 سؤال از وزير محترم آموزش و پرورش

پيامبر اعظم صلي‎الله عليه و آله:

«يا عَلِي! اِذا رَأَيتَ النّاسَ يشتَغِلونَ بِالفَضائِلِ، فَاشتَغِل اَنتَ بِاِتمامِ الفَرائِضَ»

علي جان! اگر ديدي مردم به امور مستحب مشغول مي‎شوند، تو به تكميل كارهاي واجب بپرداز.

كتاب نصايح (آيت‎الله مشكيني)، ص 249

جناب آقاي سيد محمد بطحايي دام عزّه

وزير محترم آموزش و پرورش

سلام عليكم

با احترام و سپاس از اهتمام حضرتعالي نسبت به احياي مجدد قرآن كريم در وزارت آموزش و پرورش و با عنايت به مطالب ارزنده و تأكيدهاي مكرر جنابعالي در چند ماه اخير نسبت به موضوع آموزش عمومي قرآن، با كسب اجازه 40 نكته را به اجمال و فهرست وار (البته در قالب 40 سؤال) تقديم مي‎كنم. اميدوارم به سمع و نظر شما برسد و در ضمن رنجش خاطر حضرتعالي فراهم نگردد؛ چرا كه مديران انقلابي در يك جامعه اسلامي طبق فرموده پيامبر اكرم صلي‎الله عليه و آله «سَيدُ القَومِ خادِمهُم» هستند و نقدهاي منصفانه را فرصتي براي توفيقات الهي خود مي‎دانند؛ به ويژه آن كه در آستانه تحول بنيادين، شرايط ايجاب مي‎كند حقايق شفاف و البته محترمانه بيان گردد تا سرعت و جهت تغيير و تحول از انحراف مصون بماند.

«وَ ما تَوفيقي اِلّا بِاللهِ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ، وَ اِلَيهِ اُنيبُ»

1- آيا مي‎دانيد بيش از 90 درصد از دانش‎آموزان كشور، در طول زندگي خود، فقط در زنگ قرآن مدرسه با قرآن آشنا مي‎شوند و موقعيت يادگيري قرآن به هر دليلي در جاي ديگري براي ايشان فراهم نمي‎شود؟ آيا همين يك مورد در توجه جدي به احياي زنگ قرآن مدارس كافي نيست؟

2- آيا مي‎دانيد براي هر دانش‎آموز در طول دوران تحصيلي، بيش از 800 ساعت آموزش رسمي قرآن در نظر گرفته شده است؛ ولي به دلايل مختلف از جمله كم توجهي مفرط، از كارآمدي و اثر بخشي لازم برخوردار نيست؟

3- آيا مي‎دانيد زنگ آموزش قرآن مدارس، گسترده‎ترين فعاليت قرآني كشور است كه همه ساله در مدارس سراسر در جريان است و كارآمدي آموزش‎هاي آن نيازمند عزم ملي، برنامه‎ريزي، حمايت و پشتيباني مستمر و تخصيص اعتبارات مورد نياز براي تأمين امكانات آموزشي و باز آموزي مدرسان و معلمان است؟

4- آيا مي‎دانيد براي هر دانش‎آموز 12 عنوان كتاب درسي آموزش قرآن تأليف گرديده كه در مجموع بيش از 1500 صفحه است، كه مي‎تواند در صورت اجراي صحيح و كامل، پاسخگوي تحقق وظيفه اصلي وزارت متبوع باشد؟ (به جرأت مي‎توان گفت با توجه به رسالت و جايگاه سازمان پژوهش و برنامه‎ريزي آموزشي اين كتاب‎ها از بهترين كتاب‎هاي آموزش عمومي قرآن در كشور است. اما همواره مورد بي‎مهري و حتي قهر برخي جريان‎ها بوده و هست.)

5- آيا مي‎دانيد تحقق هدف چشم انداز نظام آموزش عمومي قرآن كشور يعني «نهادينه شدن فرهنگ انس با قرآن كريم و تربيت ده ميليون حافظ قرآن در جامعه» بدون توجه به رفع مهجوريت از زنگ قرآن مدارس و اثر بخشي آن، عملاً امكان نداشته و در حد شعار خواهد ماند؟ (كافي است نگاهي به آمار مجموعه حافظان قرآن كريم (آمار رسمي) در چهار دهه اخير بيندازيد تا متوجه ضايعه بزرگ بي‎توجهي به زيرساخت آموزش عمومي قرآن بشويد.)

6- آيا مي‎دانيد تدريس قرآن توسط معلمان غير پايه در دوره ابتدايي، بر خلاف مصوبه شوراي عالي آموزش و پرورش است؟

7- آيا مي‎دانيد ساعت رسمي آموزش قرآن مدارس، با مشكلات متعدد لاينحلي روبه‎روست؛ از جمله تقليل ساعات كاري آموزگاران و در نتيجه تدريس آن توسط مديران و معاونان مدارس؟! و هيچ مرجعي در صدد رفع اين نوع تناقض‎ها نيست؟!

8- آيا مي‎دانيد اين آسيب از طريق مصوبه شوراي معاونان محترم وزير در بخشنامه سامان دهي نيروي انساني و الزام مديران و معاونان مدارس به تدريس براي درس قرآن پيش آمده است؟!

از سوي ديگر، آقاي وزير!

9- آيا مي‎دانيد پرداختن به طرح و برنامه‎ها و فعاليت‎هاي تأسيسي و سخت افزاري (مااند طرح ملي حفظ جزء 30) به مراتب پرهزينه‎تر و كم بازده‎تر از فعاليت‎هاي مكمل و نرم افزاري و حمايتي است؟! و تنها به بالابردن انتظارات جامعه از وزارت آموزش و پرورش منجر شده است؟ (آيا سابقه طرح‎هاي ملي حفظ و... در همين دولت محترم كفايت نمي‎كند؟!)

10- آيا مي‎دانيد چرا همه دارالقرآن‎هاي آموزش و پرورش توسط اقاي دكتر حميد رضا حاج بابايي وزير اسبق آموزش و پرورش يك شبه تعطيل گرديد؛ ولي آقاي دكتر علي اصغر فاني وزير محترم بعدي بلافاصله مجدداً آن را راه اندازي كردند؟!

11- آيا مي‎دانيد چرا 10 هزار مدرسه قرآن در دوره وزارت آقاي حاج بابايي در وزارت آموزش و پرورش راه اندازي شد، ولي در دوره آقاي فاني يكجا تعطيل گرديد؟! (طرح ملي حفظ قرآن با سه ميليون و سيصد هزار نفر حافظ اسمي هم به همين شكل)

12- آيا اين نشان دهنده آن نيست كه وزارت آموزش و پرورش هنوز نمي‎داند چه مأموريت و وظيفه خطيري در حوزه قرآن در وزارت آموزش و پرورش بر عهده دارد؟!

13- آيا كسي حق دارد از وزراي محترم سؤال كند راه اندازي ده هزار مدرسه قرآني و... با كدام كارشناسي تصميم‎سازي شد؟! و چرا توسط وزير محترم بعدي يك شبه و يكجا تعطيل شد؟!

14- آيا مي‎دانيد در چند سال گذشته، چرا ده‎ها ميليارد تومان از بودجه آموزش عمومي قرآن براي آموزش عمومي قرآن هزينه نشد؟!

15- آيا مي‎دانيد سهم هزاران كلاس درس قرآن از بودجه چند ده ميلياردي آموزش عمومي قرآن «صفر ريال» است؟!

16- آيا مي‎دانيد سهم بازآموزي مدرسان و معلمان از بودجه آموزش عمومي قرآن «صفر ريال» است؟!

17- آيا مي‎دانيد بخش اعظم اعتبارات آموزش عمومي قرآن (و بلكه تمامي آن) در فعاليت‎هايي مانند دارالقرآن‎ها و مسابقات بين‎المللي قرآن، مسابقات قرآن فرهنگيان و... هزينه مي‎شود؟!

18- آيا مي‎دانيد اين فعاليت‎هاي قرآني، با فعاليت‎هاي رسمي چند نهاد و مركز و مؤسسه قرآني كشور كاملاً موازي است؟!

19- آيا مي‎دانيد برگزاري مسابقات بين‎المللي قرآن وظيفه قانوني و رسمي سازمان اوقاف و امور خيريه است (مسابقه شكوفه‎ها)؟!

20- آيا مي‎دانيد فعاليت‎هايي مانند دارالقرآن‎ها و مسابقات بين‎المللي قرآن و... چه آسيب‎هايي را به آموزش عمومي قرآن وارد كرده و مي‎كند؟ (از اتلاف اعتبارات گرفته تا جذب نيروهاي توانمند در مراكز مذكور و در نتيجه گسترش شكاف آموزشي و پرورشي و محروميت مدارس كشور از اعتبارات تخصيص يافته و معلمان توانمند)

21- آيا مي‎دانيد يكي از دلايل كم توجهي به زنگ قرآن و پاسخگو نبودن معلمان در قبال اهداف پيش بيني شده در برنامه درسي قرآن وجود اين مراكز قرآني و ايجاد انتظارات نادرست در مدارس و معلمان است؟! (هم چنان كه تدريس قرآن توسط مربيان پرورشي در معدودي از مدارس، چنين انتظاري را در عده زيادي از معلمان ايجاد كرده كه وظيفه تدريس قرآن وظيفه مربي پرورشي است.)

22- آيا مي‎دانيد بخش قرآن حوزه معاونت پرورشي با داشتن هزاران نفر كارشناس و مربي پرورشي با گسترده‎ترين فعاليت قرآني كشور (زنگ قرآن مدارس) به كلي بيگانه است؟!

23- آيا مي‎دانيد اجراي طرح‎هاي ملي چون حفظ قرآن و معرفي حدود سه و نيم ميليون نفر حافظ قرآن به بهانه تربيت ده ميليون حافظ قرآن جز رسوايي و تعطيلي و هزينه ده‎ها ميليارد تومان حاصلي نداشت؟

24- آيا مي‎دانيد با اين اعتبارات چند ده هزار معلم را مي‎شد آموزش داد و چند ده هزار كلاس را به كم‎ترين امكانات مجهز كرد (هر كلاس حدود 50 تا 100 هزار تومان وسيله آموزشي از قبيل لوحه آموزش روخواني، لوح فشرده قرائت، كتاب راهنماي معلم، مصحف شريف)

25-آيا مي‎دانيد معلمان و مدارس و كلاس‎هاي قرآن و دانش‎آموزان و والدين ايشان بهره و اطلاع چنداني از اين همه جلسات و كميسيون‎ها و اعتبارات نداشته و ندارند.

26- آيا مي‎دانيد در جامعه اسلامي ما قاريان و حافظان نخبه اش، نفرات اول تا سوم مسابقات بين‎المللي هستند، در حالي كه اعم مردمش بي‎سواد قرآني هستند؟! آيا غير از اين عمل كرده ايم؟

27- آيا مي‎دانيد نخبه گرايي بر سر آموزش عمومي قرآن در وزارت چه بلايي آورده است؟ (افزايش شكاف تدريجي بين دانش‎آموزان و جامعه قرآني)

28- آيا مي‎دانيد اغلب فعاليت‎هاي قرآني با «اسناد خمسه» تحولي در تضاد و تناقض آشكار است؟ (سياست‎هاي ابلاغي رهبري، سند تحول بنيادين، سند برنامه درسي ملي، مصوبه اهداف آموزش عمومي قرآن، سند راهبردي آموزش عمومي قرآن)

29- آيا مي‎دانيد مهجوريت قرآن در وزارت شما نتيجه بي‎خبري يا بي‎توجهي متوليان و يا عدم دسترسي ايشان به اطلاعات صحيح از سوي مديران مياني است؟

30- آيا مي‎دانيد كثرت فعاليت قرآني در وزارت آموزش و پرورش به حدي است كه مي‎توان گفت هيچ فعاليت قرآني در جامعه نيست كه در وزارت آموزش و پرورش وجود نداشته باشد؟! (روخواني، روانخواني، تجويد، حفظ، قرائت، مفاهيم، صوت، لحن، وقف و ابتدا، تفسير و...) آيا اين مصداق همه كاره هيچ كاره آموزش و پرورش نيست؟ آيا اين‎ها هزينه ندارد؟ آيا اساتيد ويژه اين نوع فعاليت‎ها بودجه‎ها و امكانات را مصروف خود نمي‎كنند؟... آيا اين‎ها فرصت است يا تهديد؟!

31- آيا مي‎دانيد به جز كتاب‎هاي درسي قرآن، چه تعداد عنوان كتاب موازي در معاونت پرورشي شما در حوزه آموزش روخواني، روان خواني، مفاهيم و... تا كنون تأليف شده است كه اغلب مغاير با برنامه‎هاي درسي و مصوبات است؟ (كم‎ترين آسيبش رشته كردن پنبه‎هاي دروس رسمي و قانوني است.)

32- آيا مي‎دانيد با آن كه عمده آموزش‎ها و فعاليت‎هاي قرآني با توجه به رسالت نظام تعليم و تربيت رسمي كشور و نيز گستردگي كلاس‎هاي قرآن و كتاب‎هاي درسي بر عهده دو معاونت پژوهشي و آموزشي است، اما همواره اعتبارات آموزش عمومي قرآن و ساير امكانات يكجا و تمام و كمال به حوزه معاونت پرورشي اختصاص مي‎يابد؟!! آيا اين رويه غلط و عادت ديرينه نيازمند اصلاح نيست؟

33- آيا نمي‎شود اين همه تهديد را با تمركز بر مأموريت ذاتي، رسالت حقيقي و وظيفه قانوني نظام رسمي تعليم و تربيت اسلامي، بر آموزش عمومي قرآن و كيفيت بخشي ساعات آموزش قرآن، تبديل به فرصت كرد؟!

آقاي وزير! درباره «طرح ملي حفظ قرآن كريم» در وزارت آموزش و پرورش:

34- آيا مي‎دانيد اين طرح با اسناد تحولي در تناقض آشكار است؟!

35- آيا مي‎دانيد اين طرح كم‎ترين ارتباط و تناسب تربيتي را با دانش‎آموزان داشته و نمي‎تواند الگوي مناسبي براي سبك زندگي اسلامي باشد؟

36- آيا مي‎دانيد طراحي اهداف و محتواي اين طرح با نياز و ذايقه و توان اغلب دانش‎آموزان تناسب معناداري ندارد؟

37- آيا مي‎دانيد برنامه‎ريزي در اين طرح چه در هدفگذاري و چه در محتوا و چه در روش يادگيري آن قدر كلي و عمومي است كه بين مخاطب عام و خاص تفاوتي قايل نشده است؟

38- آيا مي‎دانيد از نظر روان شناسي يادگيري محرك‎هاي خارجي مانند جايزه كم‎تر به تحرك و انگيزه دروني منجر شده و اغلب يادگيري‎ها در اين روش به سرعت به فراموشي سپرده مي‎شود؟! (با توجه به عدم رعايت مراحل و مراتب حيطه‎هاي يادگيري بلوم و نظريه هوش‎هاي چندگانه هوارد گاردنر و... در اين طرح)

39- آيا مي‎دانيد اين نوع حفظ كردن قرآن به دليل عدم توجه به محتوا و مفاهيم آيات و بهره مندي از آموزه‎هاي آن (به دليل نامناسب بودن) آموزشي عقيم است و بين آن و مراتب بعدي حيطه‎هاي يادگيري شكاف عميق وجود دارد كه به ادامه راه اعم اغلب دانش‎آموزان منجر نخواهد شد؟!

۴۰- آيا مي‎دانيد همين طرح و چنين طرح‎هايي بارها و بارها در طول چند دهه اخير با تخصيص اعتبارات چشمگير برگزار آن هم نه در چنين وسعت و براي دانش‎آموزان كل كشور بلكه در جامعه آماري بسيار محدودتر و از سوي ارگان‎هاي مرتبط با داستن افراد و امكانات لازم اما عمدتا موفق و پيش برنده نبوده است؟!

راهكار (پييشنهادي)

1- تلاش براي كسب اطلاعات صحيح و دقيق از وضعيت موجود از طريق بخش‎هاي مرتبط حوزه ستادي

2- ايجاد وحدت انديشه و انسجام عمل در آموزش‎ها و فعاليت‎هاي قرآني مطابق اسناد تحولي با رويكرد سيستمي با هدف كارآمدي و اثر بخشي برنامه ها

3- تمركز بر مأموريت ذاتي و قانوني وزارت متبوع، در تحقق اهداف آموزش عمومي قرآن و اجتناب از سطحي نگري و موازي كاري

4- با توجه به اصل كيفيت بخشي برنامه‎هاي رسمي و كاستن از كميت‎هاي هزينه هم فايده مانند اغلب فعاليت‎هاي غيررسمي

سخن پاياني

ضمن تشكر صميمانه از عنايت شما نسبت به امر خطير آموزش عمومي قرآن در وزارت آموزش و پرورش، آنچه بيان شد، تنها بخشي از واقعيت هاست كه نشر آن امكان پذير دانسته شد. اميد است اين نوع مسائل (و ساير موارد) با مديريت حضرتعالي به نحو مقتضي حل و فصل گردد. يقيناً در صورت اراده و فراخوان شما كم نيستند افراد متعهد و متخصصي كه هم درد شناسند و هم راه درمان را مي‎دانند؛ فقط فرصتي مي‎جويند براي خدمت جهادي در جهت ريشه كني بي‎سوادي قرآني، در جامعه اسلامي.

با احترام مجدد

و سپاس از بذل توجه

رضا نباتي/ كارشناس آموزش قرآن و دانشجوي دكتراي فلسفه تعليم و تربيت اسلامي