صفحه فرهنگي-اجتماعي

حقوق همسايگي در اسلام / بخش دوم و پاياني

 محمداحسان آزادي

در آيات قرآن و روايات اسلامي‎، همسايه داراي حقوقي است كه حتما بايد مراعات شود. سبك زندگي اسلامي در چارچوب فلسفه زندگي، رساندن اجتماع به مرتبه مكارم اخلاقي در حد ايثارگري است، به‎طوري كه مسلمانان نه تنها اهل عفو و گذشت نسبت به ديگران باشند، بلكه بايد از حقوق خويش ايثار كرده و با اكرام و كرامت با ديگران برخورد كنند؛ چنان كه پيامبر‎اكرم(ص) مي‎فرمايد: إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ؛ جز براي اتمام مكارم اخلاقي برانگيخته نشده‎ام.(مكارم الاخلاق، ص 8؛ بحار الانوار، ج 68، ص 382؛ بيهقي، احمد‎بن‎حسين، السنن الكبري، ج 10، ص‎323)

اهميت مراعات حقوق همسايگي

از منظر آموزه‎هاي قرآن، همسايه داراي حقوقي است كه بايد مسلمانان آن را مراعات كنند. سفارش‎هاي بسياري در اسلام براي عنوان همسايه به دور از هر گونه رابطه ديگري چون مسلماني و خويشاوندي سببي ونسبي و مانند آن‎ها مطرح شده كه بيانگر اهميت همسايه است.

از ابن مسعود روايت شده كه مردي به خدمت حضرت فاطمه زهرا(س) شرفياب شد و عرض كرد: اي دختر پيغمبر! آيا از ماترك رسول خدا چيزي نزد شما موجود است‎؟ حضرت فرمود‎: رسول خدا(ص) فرمود: مومن نيست كسي كه همسايه از بلا و آزار او در امان نباشد و كسي كه ايمان به خدا و روز قيامت دارد همسايه‎اش را آزار نمي‎دهد.(سفينه‎البحار، ج 1 حديث فاطمه(س))

از نظر آموزه‎هاي اسلامي، اهميت همسايه در زندگي چنان مهم و اساسي است كه انسان قبل از اين‎كه تصميم به ساخت يا خريد خانه‎اي بگيرد بايد از همسايگان آن تحقيق كند؛ زيرا همسايه خوب و بد همانند رفيق و همسفر راه زندگي است كه بايد انسان با هر كسي همراه و همسفر نشود. اميرمومنان علي(ع) مي‎فرمايد: سَل عَنِ الرَّفيقِ قَبلَ الطَّريقِ، وَ عَنِ الجارِ قَبلَ الدّارِ؛ قبل از مسافرت ببين همسفرت كيست و پيش از خريد خانه، ببين همسايه‎ات كيست.(كافي، ج8، ص24‎؛ نهج‎البلاغه ص405‎، نامه 31)

آن حضرت(ع) در جايي ديگر با تشبيه همسايه با امور ديگر بر آن است تا اهميت و نقش همسايگان را در ايجاد مفهوم خوشبختي يا بدبختي گوشزد كند. ايشان مي‎فرمايد: اِنَّ لِلّدارِ شَرَفا وَ شَرَفُهَا السّاحَهًْ الواسِعَهًُْ وَ الخُلَطاءُ الصّالِحونَ وَ اِنَّ لَها بَرَكَةً وَ بَرَكَتُها جَودَهُ مَوضِعِها وَسَعَه ساحَتِها وَ حُسنُ جِوارِ جيرانِها؛ خانه را شرافتى است. شرافت خانه به وسعت حياط قسمت جلوى خانه و همنشينان خوب است؛ و خانه را بركتى است، بركت خانه جايگاه خوب آن، وسعت محوطه آن و همسايگان خوب آن است.(مكارم‎الاخلاق، ص 125)

در حقيقت همسايه خوب مي‎تواند موجب آن باشد كه خانه آدمي چنان وسيع شود كه به آساني در آن زيست كند و از رفتار صالح آنان بهره‎مند شود؛ اما همسايه بد مي‎تواند جهان را بر آدمي تنگ آرد. از اين رو، وقتي يكي از اصحاب از پيامبر(ص) پرسيد:‎اي رسول خدا! تصميم دارم خانه‎اي بخرم، به نظر شما كدام محله را انتخاب كنم؟ حضرت بدون آن‎كه محله خاصي را به او پيشنهاد كند، فرمود: اَلْجَارُ ثُمَّ الدّارُ، اَلرَّفيقُ ثُمَّ السَّفَرُ؛ اول همسايه را بنگر سپس خانه بخر يا بساز، چنان كه ابتدا رفيقي مناسب برگزين سپس سفر آغاز كن.

از نظر قرآن يكي از عذاب‎هايي كه انسان ممكن است گرفتار شود، گرفتار شدن با همسايه بد است.(انعام، آيه 65) از امام صادق(ع) نقل شده است: مراد از «و يذيق بعضكم باس بعض» بدي‎هاى همسايگان بد است.(مجمع‎البيان، ج 5 - 6‎، ص 487)

همچنين امام علي(ع) در وصيت خود به فرزندانش امام حسن(ع) و امام حسين(ع) فرمود: الله اللهَ في جيرانِكُمْ فَإِنَّهُمْ وَصِيهًْ نَبِيكُمْ، مازالَ يوصي بِهْمِ حَتّي ظَنَنّا اَنَّهُ سَيورِّثُهُمْ؛ بر شما باد كه درباره همسايگان فراموش نكنيد، زيرا رسول خدا(ص) همواره درباره آنان سفارش مي‎فرمود، آنچنان كه ما گمان مي‎برديم كه همسايه از همسايه ارث مي‎برد.(نهج‎البلاغه، نامه 47.)

حقوق و تكاليف همسايگي

از نظر آموزه‎هاي قرآن، برخي از عناوين داراي بار حقوقي است. يك فرد با توجه به نقش‎هايي كه دارد ممكن است، پدر، فرزند، همسر، شهروند و مانند آن‎ها باشد؛ هر يك از اين عناوين تكاليف و حقوقي را براي فرد ايجاد مي‎كند كه از نظر قانوني نمي‎تواند از آن‎ها فرار كند. به‎عنوان نمونه مرد به‎عنوان همسر بايد در چارچوب «قوام» بودن، عهده‎دار مسؤوليت‎هايي هم چون تامين نفقه زنش باشد.(نساء، 34) همچنين همين مرد به‎عنوان فرزند، بايد به والدين خويش احسان كند و نمي‎بايست در برابر مسؤوليت‎ها، نق بزند و «اف» بگويد.(اسراء، 23)

برخي از عناوين همانند مظلوم و مستضعف به تنهايي اقتضائاتي دارد كه بايد مراعات كرد بي‎آن كه در اين امر جنبه‎هاي اعتقادي مدنظر قرار گيرد؛ از همين رو، در دفاع از مظلوم عليه ظالم يا مستضعف عليه مستكبر، هيچ عنواني غير از اين عنوان لازم نيست تا برمسلمانان دفاع از مظلوم و مستضعف واجب شود. بنابراين، بر مسلمان است تا هر جا مظلوم يا مستضعفي را ديد او را ياري رساند و عليه ظالمان و مستكبران بجنگد.(نساء، 75)

البته برخي با تفسير آيه 36 سوره نساء بر اين باورند كه درهنگام احسان نسبت به همسايگان بايد همكيش را بر ديگران ترجيح داد؛ زيرا مراد از «الجار ذى‎القربى» همسايه‎اى است كه به سبب اسلام به انسان نزديك است و «الجار بالجنب» همسايه‎اى است كه مشرك است و در دين بعيد است.(مجمع‎البيان، ج 3-4‎، ص 72) اما بايد توجه داشت كه حتي با اين تفسير، نمي‎توان نفي حقوق همسايگي نسبت به كافر و مشرك كرد؛ زيرا آن‎چه اثبات مي‎شود، تقدم و اولويت همسايه مسلمان بر غير مسلمان در احسان است؛ اما اين بدان معنا نيست كه نمي‎توان نسبت به همسايه غير‎مسلمان احسان كرد؛ همچنين از اين اولويت به دست نمي‎آيد كه حقوق همسايه غير مسلمان ادا نشود؛ زيرا سخن از احساني است كه مي‎تواند به معناي ايثارگري و بخشش باشد. پس لازم نيست ايثارگري داشت ولي بايد حقوق همسايه را از هم كيش و غير هم كيش ادا كرد.

به هر حال، در مساله همسايگي، حقوقي براي آنان است كه‎اشتراك اعتقادي در آن تاثيري ندارد؛ يعني بي‎آن كه امر اعتقادي و مانند آن‎ها در آن نقشي داشته باشد، بايد اين حقوق به‎عنوان همسايه ادا شود. بر همين اساس، لازم است تا حقوق همسايه بي‎توجه به اين‎كه مسلمان است يا نيست؟ خويشاوند است يا نه؟ مراعات شود. در اين‎جا به برخي از حقوق همسايگي‎اشاره مي‎شود.

1- احسان و نيكي به همسايه: از نظر آموزه‎هاي قرآن، لازم است كه هر مسلماني به والدين، خويشان، مساكين، يتيمان و همسايگان دور و نزديك يا خويش و بيگانه احسان كند.(نساء، 36) البته اگر همسايه از خويشاوندان باشد يا همسايه نزديك باشد بايد بر غير خويشاوند يا همسايه دور مقدم شود.(همان) از نظر قرآن احسان به همسايگان از مصاديق عبادت است؛ زيرا خداى متعال در آيه مذكور به كارهاى نيكو امر نموده و آن را با دستور به عبادت خود آغاز كرده است.(مجمع‎البيان، ج 3 - 4، ص 71)

2- عدم تكبر: هرگونه تكبر نسبت به همسايه جايز نيست.(نساء، 36) بنابراين، از حقوق همسايه مي‎توان به عدم تكبر اشاره كرد.

3- عدم تفاخر: فخرفروشي نسبت به همسايه نيز جايز نيست.(همان)

4- حفظ امنيت جنسي: رسول خدا فرمود: من اطلع علي بيت جاره فراي عورهًْ رجل او شعر امراهًْ او شيئاً من جسدها علي‎الله ان يدخله النار لا يبالي؛ هر كس كه به خانه همسايه‎اش نگاه كند و عورت مردي يا موي زني، يا قسمتي از بدن او را ببيند، بر خداوند است كه او را به آتش ببرد و باكي ندارد.(وسائل‎الشيعه، ج ۲۰، ص ۱۹۴)

5- دعا: از جمله حقوق آن است كه در حق همسايه دعا كند. امام حسن(ع) فرمود: شبي مادرم، حضرت فاطمه زهرا(س)، به عبادت ايستاد و من تا صبح، جز دعا براي همسايگانمان چيزي از او نشنيدم. صبح كه شد، در پاسخ سؤال من گفت: «پسرم! اول همسايه، بعد خودمان.»(بحارالانوار، ج 43، ص 81)

6- حفاظت در هنگام نبود و غيبت: از حقوق همسايه حفظ او در هنگام نبود و غيبت او است. امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: أَمّا حَقُّ جارِكَ فَحِفظُهُ غائِبا؛ اما حق همسايه‎ات اين است كه در غياب او آبرويش را حفظ كنى.(خصال، ج2، ص 569)

7- اكرام هنگام حضور: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ إِكرامُهُ شاهِدا؛ و در حضورش او را احترام كني.(همان)

8- ياري در هنگام ظلم: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ نُصرَتُهُ إِذا كانَ مَظلوما؛ اگر به او ظلمى شد ياري‎اش رسانى.(همان)

9- عدم تحقيق از عيب‎ها: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَلا تَتَّبِع لَهُ عَورَهًًْ؛ دنبال عيب‎هايش نباشى.(همان)

10- پوشاندن عيب: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: فَإِن عَلِمتَ عَلَيهِ سوءً سَتَرتَهُ عَلَيهِ؛ اگر بدى از او ديدى بپوشانى.(همان)

11- نصيحت در خفا: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ إِن عَلِمتَ أَنَّهُ يقبَلُ نَصيحَتَكَ نَصَحتَهُ فيما بَينَكَ وَبَينَهُ؛ اگر بدانى نصيحت تو را مى‎پذيرد او را در خفا نصيحت كنى.(همان)

12- حمايت در سختي: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ لا تُسَلِّمهُ عِندَ شَديدَهًٍْ؛ در سختى‎ها رهايش نكنى.(همان)

13- گذشت از لغزش: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ تُقيلُ عَثرَتَهُ؛ از لغزشش درگذرى.(همان)

14- بخشش گناه: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ تَغفِرُ ذَنبَهُ؛ گناهش را ببخشى.(همان)

15- معاشرت كريمانه: امام سجاد(ع) مي‎فرمايد: وَ تُعاشِرُهُ مُعاشَرَهًًْ كَريمَهًًْ؛ و با او به خوبى و بزرگوارى معاشرت كنى.(همان)

16- كمك كاري: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: إِنِ اسْتَغَاثَكَ أَغَثْتَهُ؛ اگر از تو كمك خواست كمكش كنى.(مسكّن الفؤاد، ص 114)

17- وام دهي: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنِ اسْتَقْرَضَكَ أَقْرَضْتَهُ؛ اگر از تو قرض خواست به او قرض دهى.(همان)

18- برطرف كردن فقر و نياز: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنِ افْتَقَرَ عُدْتَ عَلَيهِ؛ اگر نيازمند شد نيازش را برطرف سازى.(همان)

19- تسليت‎گويي: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَهًْ عَزَّيتَهُ؛ اگر مصيبتى ديد او را دلدارى دهى.(همان)

20- تبريك‎گويي: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنْ أَصَابَهُ خَيرٌ هَنَّأْتَهُ؛ اگر خيرى به او رسيد به وى تبريك گويى.(همان)

21- عيادت: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنْ مَرِضَ عُدْتَهُ؛ اگر بيمار شد به عيادتش روى.(همان)

22- تشييع كردن: پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ إِنْ مَاتَ تَبِعْتَ جَنَازَتَهُ؛ وقتى مرد در تشييع جنازه‎اش شركت كنى.(همان)

23- بهره‎مندسازي از آب و هواي نيك: نبايد همسايه را از اين امور محروم كرد، بلكه بايد كاري كرد كه همسايه از مواهب طبيعي بهره‎مند شود. پيامبر(ص) مي‎فرمايد: وَ لَا تَسْتَطِيلُ عَلَيهِ بِالْبِنَاءِ فَتَحْجُبَ الرِّيحَ عَنْهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ؛ خانه‎ات را بلندتر از خانه او نسازى تا جلوى جريان هوا را بر او بگيرى مگر آن كه خودش اجازه دهد.(همان)

24- اطعام همسايه گرسنه: رسول اكرم(ص) مي‎فرمايد: ما آمَنَ بى مَن باتَ شَبعانَ وَجارُهُ طاوِيا؛ به من ايمان نياورده است آن كس كه شب سير بخوابد و همسايه‎اش گرسنه باشد.(مستدرك‎الوسائل، ج8، ص429، ح9897)

25- پوشاندن همسايه عريان: رسول اكرم(ص) مي‎فرمايد: ما آمَنَ بى مَن باتَ كاسيا وَجارُهُ عاريا؛ به من ايمان نياورده است آن كس كه شب پوشيده بخوابد و همسايه‎اش برهنه باشد.(همان)

26- عدم اذيت و صبر بر اذيت: امام كاظم(ع) مي‎فرمايد: لَيسَ حُسْنُ الْجِوَارِ كَفَّ الْأَذَى وَ لَكِنَّ حُسْنَ الْجِوَارِ الصَّبْرُ عَلَى الْأَذَى؛ خوش همسايگى تنها اين نيست كه آزار نرسانى، بلكه خوش همسايگى اين است كه در برابر آزار و اذيت همسايه صبر داشته باشى.(تحف‎العقول، ص 409)

27- امنيت: بايد همسايه از هر جهت از سوي همسايه در امنيت و آرامش باشد. رسول اكرم مي‎فرمايد: لايدخُلُ الجَنَّةَ عَبدٌ لا يأَمَنُ جارُهُ بَوائِقَهُ؛ كسى كه همسايه از شرش در امان نباشد، به بهشت نمى‎رود.(نهج‎الفصاحه، ص681، ح 2532)

28- نهي از منكر: امام صادق(ع) مي‎فرمايد: مَن لَهُ جارٌ وَ يعمَلُ بِالمَعاصى فَلَم ينهَهُ فَهُوَ شَريكُهُ؛ هر كس همسايه‎اى را داشته باشد كه گناه مي‎كند ولى او را نهى نكند، شريك در گناه اوست.(ارشادالقلوب، ديلمي، ج1، ص183)

29- زكات: زكات به معناي هرگونه انفاق مالي از واجب و غير واجب است. در حق همسايه لازم است كه انفال مالي انجام شود. از نظر امام على(ع) هرگونه نيكي در حق همسايه از مصاديق برّ است. ايشان مي‎فرمايد: زَكوهًُْ اليسارِ بِرُّ الجيرانِ وَ صِلَهًْ الارحامِ؛ زكاتِ آسان و رفاه، نيكى با همسايگان و صله رحم است.(شرح آقا جمال خوانسارى بر غررالحكم و دررالكلم ج4، ص 106، ح 5453)

30- احترام: رسول اكرم(ص) مي‎فرمايد: حُرمَهًُْ الجارِ عَلَي الجارِ كَحُرمَهًْ اُمِّه؛ رعايت حرمت همسايه همانند احترام مادر لازم است.(كافى،ج 2، ص 666؛ مكارم‎الاخلاق، ص 247)

31- مايه بركت: همسايه بايد مايه بركت همسايه باشد. امام على(ع) مي‎فرمايد: شيعَتُنَا المُتَباذِلونَ فى وِلايتِنا، اَلمُتَحابّونَ فى مَوَدَّتِنا اَلمُتَزاوِرونَ فى اِحياءِ اَمرِنا اَلَّذينَ اِن غَضِبوا لَم يظلِموا وَ اِن رَضوا لَم يسرِفوا، بَرَكَهًْ عَلى مَن جاوَروا سِلمٌ لِمَن خالَطوا؛ شيعيان ما كسانى‎اند كه در راه ولايت ما بذل و بخشش مى‎كنند، در راه دوستى ما به يكديگر محبت مى‎نمايند، در راه زنده نگه داشتن امر و مكتب ما به ديدار هم مى‎روند. چون خشمگين شوند، ظلم نمى‎كنند و چون راضى شوند، زياده‎روى نمى‎كنند، براى همسايگانشان مايه بركتند و نسبت به همنشينان خود در صلح و آرامشند.(كافى، ج 2، ص236 و 237، ح 24)

32- تعهد نسبت همسايه: رسيدگي از وظايف همسايگي است. حضرت امام باقر(ع) يكي از ويژگي‎هاي مهم شيعه را رعايت حق همسايگي مي‎داند و مي‎فرمايد: والتعاهُدُ لِلجيرانِ مِنَ الفُقراءِ وَ اَهلِ المَسكَنَهًْ وَ الغارِمينَ و الأَيتام؛ از نشانه‎هاي پيروان ما، رسيدگي به همسايگان نيازمند و تهي‎دست و بدهكاران و يتيمان است.(كافي، ج 2، ص 74)

آثار احسان و ترك احسان به همسايه

هرگونه احسان و نيكي و انجام تكاليف و وظايف همسايگي داراي بركات و آثاري است كه مي‎تواند در افزايش كمي و كيفيت زيست انسان در دنيا و آخرت بسيار تاثيرگذار باشد و خوشبختي را براي او به ارمغان آورد. برخي از اين آثار در بخش تبيين حقوق همسايگان گفته شد؛ اما برخي ديگر نيز كه داراي اهميت بيش‎تري هستند، عبارتند از:

1- جلب محبت الهي: احسان به همسايگان، زمينه جلب محبّت الهى مي‎شود و احسان‎كننده محبوب خدا و بهره‎مند از اين محبت خواهد شد.(نساء، 36) رسول اكرم(ص) در اين باره مي‎فرمايد: إِن أَحبَبتُم أَن يحِبَّكُمُ‎اللّه وَ رَسولُهُ فَأَدّوا إِذَا ائتُمِنتُم وَاصدُقوا إِذا حَدَّثتُم وَأَحسِنوا جِوارَ مَن جاوَرَكُم؛ اگر مى‎خواهيد كه خدا و پيغمبر شما را دوست بدارند وقتى امانتى به شما سپردند رد كنيد و چون سخن گوييد راست گوييد و با همسايگان خود به نيكى رفتار نماييد.(نهج الفصاحه، ص264، ح 554)

2- آباداني خانه و شهرها و افزايش عمر: رسول اكرم مي‎فرمايد: صِلهًْ الرّحم و حُسن الخُلقِ وَ حُسن الجَوار يعمرن الدّيار و يزدنَ في الأعمار؛ صله رحم، خوش‎اخلاقى و خوش همسايگى، شهرها را آباد و عمرها را زياد مي‎كند.(نهج‎الفصاحه ص554، ح 1839) امام صادق نيز مي‎فرمايد: حُسنُ الجِوارِ يعَمِّرُ الدِّيارَ وَيزيدُ فِى العمارِ؛ خوش همسايگى شهرها را آباد و عمرها را زياد مي‎كند.(كافى، الاسلاميه، ج2، ص667، ح8)

3- عذاب الهي: از نظر قرآن، كسي كه احسان به همسايگان را ترك كند گرفتار عذاب الهي در دنيا و آخرت مي‎شود.(نساء، 36 و 37)

4- محروميت از محبت: كساني كه گرفتار فخرفروشي و تكبر نسبت به همسايه هستند، از محبت الهي محروم مي‎شوند.(همان)

5- غفران الهي: پيامبر خدا(ص) فرمود: مَن ماتَ وَ لَهُ جيرانٌ ثلاثَهًٌْ كُلُّهُمْ راضُونَ عَنهُ غُفِرَ لَهُ؛ هر كس بميرد، در حالي كه سه همسايه داشته باشد و همگي از او راضي باشند، آمرزيده مي‎شود.

 در محضر قرآن

درس هايي از قرآن

ترجمه
(خداوندا!) ما را به راه راست هدايت فرما..
(خداوندا! ما را به) راه كسانى كه آن‎ها را مشمول نعمت خود ساختى،(هدايت كن) نه غضب شدگان و نه گمراهان!
(حمد، 6-7)
پيام ها
1- همه هستى، در مسيرى كه خداوند اراده كرده در حركتند. خدايا! ما را نيز در راهى كه خود دوست دارى قرار بده.
2- درخواست هدايت به راه مستقيم، مهم‎ترين خواسته يكتاپرستان است.
3- براى دست‎يابى به راه مستقيم، بايد دعا نمود.
4- ابتدا ستايش، آن گاه استمداد و دعا.
5- بهترين نمونه استعانت از خدا، درخواست راه مستقيم است.
6- انسان در تربيت، نيازمند الگو مى‎باشد. انبيا، شهدا، صدّيقين و صالحان، نمونه‎هاى زيباى انسانيت‎اند.
7- آن‎چه از خداوند به انسان مى‎رسد، نعمت است. قهر و غضب را خود به وجود مى‎آوريم.
8- ابراز تنفّر از مغضوبان و گمراهان، جامعه اسلامى را در برابر پذيرش حكومت آنان، مقاوم و پايدار مى‎كند.

 پرتوي از حكمت

ارتقاي مقام با روش ماكياوليستي، ممنوع!

آيت‎الله شيخ مجتبي تهراني(ره):
هيچ‎وقت نبايد به حال كسي كه با بازيگري توانسته به مقامي برسد، غبطه خورد. چون او كسي است كه توانسته با دروغ و نفاق، عده‎اي از مردم را فريب داده، رضايت آن‎ها را به خود جلب كند و به دنبال خود بكشد. اين مطلب يكي از نكات ظريفي است كه در روايات به آن اشاره شده است.
رسائل بندگي (حب به دنيا)،، ص 324

 بوستان حكايت

رمز موفقيت آيت الله العظمي مرعشي نجفي

آيت‎ا... مرعشي نجفي، احترام خاصي براي والدين قائل بودند؛ خودشان مي‎فرمودند: وقتي مادرم مرا مي‎فرستاد تا پدرم را براي خوردن غذا صدا كنم، بعضي وقت‎ها مي‎ديدم پدر به‎خاطر خستگي، در حال مطالعه خوابش برده است. دلم نمي‎آمد ايشان را بيدار كنم، همان‎طور كه پايش دراز بود، صورت خودم را به كف پاي پدرم مي‎ماليدم تا ايشان بيدار مي‎شد.در اين حال كه بيدار مي‎شد، برايم دعا مي‎كرد و عاقبت‎به خيري مي‎خواست، من خيلي از توفيقاتم را از دعاي پدر و مادر دارم.