صفحه اقتصاد

مقايسه وضعيت اقتصادي قبل و بعد از انقلاب اسلامي(8)

آب

در سال ۱۳۵۷ ميزان توليد آب ۵/۱ ميليارد مترمكعب و تعداد انشعاب ۷/۲ ميليون بود، تعداد اشتراكات آب سالم و بهداشتي- در سال ۱۳۵۷، ۷/۲ ميليون رشته بوده كه تا سال 1395 به 5/12 ميليون رشته افزايش يافته است؛ تعداد شهرهاي تحت پوشش آب شهري از ۴۵ شهر به 1113 شهر در حال حاضر افزايش يافته است؛ آبرساني به روستاها از ۱۲۰۰۰ روستا در سال ۱۳۵۷ به ۳۳۲۹۷ روستا در سال 1391 رسيده است. در طول حاكميت رژيم پهلوي يكي از معضلات مناطق روستايي در كشورمان، عدم دسترسي به آب سالم و بهداشتي بود؛ بر اساس آمارهاي مركز آمار ايران، در سال 1355، از حدود 9/2 ميليون واحد مسكوني روستايي، در حدود 3/2 ميليون يا به عبارتي 79درصد از جمعيت روستايي فاقد تأسيسات لوله كشي لازم بوده‎اند.

به عبارت دقيق‎تر در آمارهاي سرشماري سال 1355، از 2.927.952 مسكن روستايي، 2.297.430 واحد مسكوني فاقد لوله كشي آب بوده‎اند و از كل واحدهاي مسكوني روستايي 534.794 واحد(18درصد) از طريق مخزن عمومي، 745.477 واحد(26درصد) از طريق چاه، 830.934 واحد(28درصد) از طريق قنات، 352.052 واحد(12درصد)از طريق رودخانه، 830.934 واحد(28درصد) از طريق چشمه و 26.245 واحد(009/0 درصد) از ساير منابع آب تأمين مي‎شد. اين وضعيت در دوران پس از انقلاب بسيار تغيير كرده است و اكنون ايران بالاترين درصد دستيابي به آب آشاميدني سالم را در خاورميانه دارد؛ تخمين زده شده‎است كه ۹۲ درصد از جمعيت به آب آشاميدني سالم دسترسي دارند(نزديك به ۱۰۰ درصد در مناطق شهري و ۸۰ درصد در مناطق روستايي).

تصفيه خانه آب شهري نيز از جمله اقلامي است كه مقايسه عملكرد آن در نظام جمهوري اسلامي و نظام شاهنشاهي ميزان اهتمام اين دو نظام را به بهبود رفاه عمومي جامعه نشان مي‎دهد؛ رژيم شاه تا سال 1357 فقط 27 واحد تصفيه خانه آب شهري در سطح كشور تأسيس كرد، در حالي كه در جمهوري اسلامي تعداد تصفيه خانه‎هاي آب شهري هم اكنون به 124 واحد رسيده است.

در زمان سقوط رژيم شاهنشاهي در سال 1357 تنها 1.5 ميليون نفر(4درصد) از جمعيت ايران، تحت پوشش شبكه فاضلاب كه رابطه زيادي با سلامتي و بهداشت جامعه دارد، قرار داشتند؛ اما در جمهوري اسلامي اين وضعيت تغيير كرده است و هم اكنون حدود 23 ميليون نفر(40درصد) از جمعيت تحت پوشش سيستم فاضلاب قرار دارند و 5/4 ميليون فقره انشعاب واگذار شده است.طول شبكه جمع آوري فاضلاب در سال 1357 فقط 2800 كيلومتر بود كه اين ميزان در جمهوري اسلامي هم اكنون 48941 كيلومتر رسيده است؛ يعني جمهوري اسلامي ايران ظرف سه دهه بيش از 17 برابر تمام دوران رژيم پهلوي اقدام به تأسيس شبكه جمع آوري فاضلاب كرد.

1- توسعه مخابرات و تلفن

آمار دقيق تلفن‎هاي كشور در سال ۱۳۵۷، ۸۵۰ هزار شماره بود؛ در حالي كه اين رقم در مرداد ماه سال ۸۲ بالغ بر ۵۹۹/۱۳ ميليون شماره رسيد و تا پايان سال 1395 از مرز 30ميليون شماره گذشته است.

توليد تجهيزات مخابراتي تا پيش از انقلاب، تنها به توليد سوئيچ‎هاي الكترونيكي EMD و دستگاه‎هاي مخابراتي روميزي و برخي از دستگاه‎هاي مخابراتي محدود بود، امّا پس از انقلاب تغييرات شگرفي در فناوري توليد تجهيزات مخابراتي صورت گرفت. شبكه فيبر نوري يكي از مهم‎ترين تحولات است. در كنار توسعه و گسترش تلفن‎هاي واگذارشده همراه از 156ميليون گذشته است كه بيش از 83ميليون خط آن فعال است. همچنين، راه اندازي شبكه‎هاي اطلاع رساني و اتصال به بزرگراه‎هاي اطلاعاتي – همچون: اينترنت – نيز از خدمات انقلاب در بخش مخابرات كشور است. براساس آمار سال 1392، با توسعه شبكه فيبر نوري در كشور، نزديك به 30 ميليون كاربر اينترنتي در ايران فعال بوده است. مسلم است كه اين رقم اكنون افزايش شگرفي داشته است.

تحولات در بخش راه و ترابري

در سال 57 مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود 36 هزار كيلومتر بود، حال آن‎كه در پايان سال 1385 مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود 1007198 كيلومتر بوده است. از سال 1291 هجري شمسي كه اولين سوت قطار در ايران به صدا درآمد تا سال 1357 حدود 4676 كيلومتر خطوط ريلي در ايران ساخته شد. اكنون ايران بيش از12500 كيلومتر خطوط ريلي داشته و اين عدد براساس سند چشم‎انداز بايد به 15000 كيلومتر برسد. به عبارتي، متوسط سالانه احداث راه‎آهن در ايران قبل از انقلاب 80 كيلومتر بوده و اين عدد بعد از انقلاب به رغم حوادثي چون جنگ تحميلي به 170 كيلومتر افزايش يافته است.

به اعتقاد كارشناسان، پيشرفت در صنعت حمل و نقل كشور، انقلابي در اين بخش محسوب مي‎شود؛ زيرا در ۲۵ سال پيش از پيروزي انقلاب ۹۰ هزار كيلومتر راه آسفالتي و شوسه روستايي و ۷۶ هزار كيلومتر جاده و راه اصلي و فرعي در شهرهاي گوناگون احداث شد؛ در حالي كه در سال ۵۷ مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود ۳۶ هزار كيلومتر بود.

حال آن‎كه در پايان سال ۱۳۸۵ مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود ۱۰۰۷۱۹۸ كيلومتر بوده است.

در بخش حمل و نقل هوايي نيز توسعه چشمگيري صورت گرفت. در سال ۸۱ بالغ بر ۲۰ ميليون و ۲۰۰ هزار نفر از طريق فرودگاه‎هاي كشور جا به جا شده‎اند؛ اين رقم در سال ۱۳۸۵ به ۲۶۱۱۱۹۲۰ نفر رسيده است. دستيابي متخصصان داخلي به توانايي پيشرفته‎ترين سطح تعمير اساسي(اورهال) هواپيماهاي پهن پيكر يكي از موارد پيشرفت در صنعت هواپيمايي است.

شاخص‎هاي بهداشتي و درماني

افزايش ١٠٠ برابري سرمايه‎گذاري در بخش بهداشت و درمان بعد از انقلاب اسلامي منجر به رشد ٤٠٠ درصدي شاخص‎هاي بهداشتي و درماني طي سال‎هاي پس از پيروزي انقلاب شده است كه شاخص «اميد به زندگي» نيز در مقايسه با قبل از انقلاب از ٥٠ به بيش از ٧٥ سال رسيد.

بر اساس آمار بانك جهاني، در دوره پهلوي به ازاي هر ۴۰۰۰ ايراني، يك پزشك وجود داشت. اما اكنون به ازاي هر ۶۷۰ نفر يك پزشك وجود دارد. به عبارتي شاخص پزشك به جمعيت در دوره پس از انقلاب ۶ برابر بهبود يافته است.

به مدد بهبود چشمگير خدمات بهداشتي و درماني در ايران پس از انقلاب اسلامي، آمار مرگ و مير نوزادان به شدت نسبت به قبل از انقلاب، افت كرده است. در دوران رژيم پهلوي سالانه بيش از ۱۴۰ هزار نوزاد جان خود را از دست مي‎دادند كه اين رقم در ساليان اخير به زير ۲۰ هزار نوزاد كاهش يافته يعني يك هفتم آن دوران كاهش يافته است.

در حال حاضر حدود ٩٧ درصد داروهاي مورد نياز در داخل كشور توليد مي‎شود و در بيمارستان‎هاي كشور حدود ٩٠ هزار تخت وجود دارد درحالي كه قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تعداد تخت‎هاي بيمارستاني در كشور در مجموع ١٥ تا ٢٠ هزار تخت بود.

افزايش سه برابري سرمايه‎گذاري در زيرساخت‎ها

تشكيل سرمايه ثابت ناخالص به معناي ميزان سرمايه‎گذاري انجام‎شده در يك كشور است. در سيستم حساب‎هاي ملي تشكيل سرمايه ناخالص همان مفهوم سرمايه گذاري در كالاهاي سرمايه‎اي است كه شامل ماشين آلات، ساختمان، جاده و ساير اقدامات زيرساختي يك كشور است. تشكيل سرمايه ناخالص ميزان اضافه شده به موجودي سرمايه ساختمان‎ها، تجهيزات و موجودي انبار يا به عبارت ديگر ميزان اضافه شده به ظرفيت توليد كالاها را اندازه گيري مي‎كند.

بانك جهاني با محاسبه ميزان سرمايه‎گذاري انجام‎شده در ايران بر اساس قيمت‎هاي ثابت از سال ۱۹۶۰ بدين سو، نشان داده كه پس از انقلاب، سالانه ۳-۲ برابر قبل از انقلاب بوده است. رشد سرمايه‎گذاري‎ها پس از انقلاب، در توسعه زيرساخت‎هاي و خدمات عمراني كشور به خوبي مشخص است.

رشد 5 برابري گسترش بخش خدمات

ارزش افزوده بخش خدمات به قيمت‎هاي ثابت سال ۲۰۱۰ از اول انقلاب تاكنون ۵ برابر شده است. ارزش افزوده بخش خدمات در ايران در سال‎هاي قبل از انقلاب به نرخ روز سال ۲۰۱۰ همواره كم‎تر از ۵۰ ميليارد دلار بود اما در ساليان اخير به ركورد ۲۵۰ ميليارد دلار رسيده است.

2- كاهش فقر

بر اساس آمار بانك جهاني، 46 درصد مردم ايران در سال 1356 زير خط فقر بودند؛ اما اين رقم در سال 1378 به 16 درصد كاهش يافته يعني بيش از 8/2 برابر وضعيت رفاه جامعه بهتر شده است. علاوه بر اين، افزايش رفاه در جامعه در بهبود دستيابي به خدمات اساسي همچون برق و آب سالم و همچنين لوازم خانگي نشان از بهبود سطح جامعه دارد. درواقع، طي سال‎هاي بعد از انقلاب افزايش قابل توجهي در دسترسي به خدمات اساسي و لوازم خانگي رخ داده است به طوري كه باوجود گسترش شهر نشيني كه اغلب به افزايش اجاره نشيني منجر مي‎شود مالكيت مسكن همچنان بالا باقي مانده و مساحت سرانه خانه‎ها افزايش يافته است، شكاف شهري – روستايي در دسترسي به خدمات اساسي كم‎تر شده است كه برخلاف جهت هزينه‎هاي سرانه بوده و در نهايت شكاف نهايي ميان مناطق روستايي و شهري نيز كم‎تر شده است. در اين زمينه، سياست‎هاي حمايت از طبقه فقير، مانند برق‎رساني به روستاها و سهميه‎بندي طيف وسيعي از كالاهاي مصرفي، در دهه اول انقلاب دنبال شد. مساعدت مستقيم به فقرا از طريق شبكه‎اي از مؤسسات خيرية نيمه‎دولتي كه بزرگ‎ترينِ آن‎ها كميته امداد است، نيز بر كاهش فقر تأثير داشته است.

ساير دستاوردها

20 برابر شدن ظرفيت بنادر كشور(از 10 ميليون تن به بيش از 200 ميليون تن)

30 برابر شدن سدهاي مخزني كشور(از 13 سد به حدود 400 سد)

14 برابر شدن توليد برق كشور(از 20 ميليارد كيلووات به 280 ميليارد كيلووات)

افزايش سهم گاز در سبد انرژي كشور از 1 درصد به 72 درصد

58 برابر شدن صادرات غيرنفتي

24 برابر شدن توليد فولاد خام

15 برابر شدن توليد محصولات فولادي

24 برابر شدن تعداد دانشجويان

ارتقاي رتبه جهاني توليد علم به 16 ام جهان

ارتقاي توليد علم در رشته انرژي هسته‎اي به 11 ام جهان

ارتقاي توليد علم در رشته نانو تكنولوژي به 16 ام جهان

ارتقاي توليد علم در رشته بيوتكنولوژي به 14 ام جهان

ارتقاي توليد علم در رشته هوافضا به 11 ام جهان

ارتقاي توليد علم در رشته پزشكي به 19 ام جهان

افزايش اميد به زندگي از 54.1 به 75.4 و قرار گرفتن در رتبه هفتم جهان

بهبود توزيع درآمد و كاهش ضريب جيني از 0.4360 به 0.3988