صفحه ادب و هنر

روايت بازديد رهبر انقلاب از سي و يكمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران

رهبر انقلاب اسلامي اخيرا به مدت يك‎ساعت و نيم از سي‎ويكمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران بازديد كردند.

در اين بازديد كه آقاي صالحي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز حضور داشت، حضرت آيت‎ا... خامنه‎اي از ۵۰ غرفه ديدن كردند و ضمن گفت‎وگو با ناشران و شنيدن نكات و دغدغه‎هاي آنان در جريان تازه‎هاي نشر قرار گرفتند.

رهبر انقلاب اسلامي پس از بازديد، در سخنان كوتاهي، كتاب و كتابخواني را يكي از ضرورت‎هاي زندگي آحاد مردم به‎ويژه جوانان دانستند و افزودند: نقش كتاب يك نقش بي‎بديل است، البته بهترين كتاب‎ها، كتابي است كه انسان را به سمت خداوند و ارزش‎هاي والا و انقلابي هدايت كند، و اميدواريم كتاب جايگاه حقيقي خود را در جامعه بيابد.

بخش‎هايي از حاشيه‎هاي اين بازديد را به قلم مهدي قزلي پيش روداريد.

خاطره جالب آيت‎ا... خامنه‎اي از مترجم كتاب خانواده تيبو

آقا رسيدند غرفه انتشارات نيلوفر، مثل همه جا خوش و بش كردند و از تازه‎ها سوال كردند. كتابي نظرشان را جلب كرد و پرسيدند اين همان چهارجلدي قديمي است؟ و جواب گرفتند بله. پرسيدند مترجمش چه كسي بود؟ گفتند ابوالحسن نجفي.

آقا گفت: آها ابوالحسن نجفي... بگذاريد يك ماجرايي را تعريف كنم. سال‎ها قبل ابوالحسن نجفي با آقاي مرحوم حبيبي و چند نفر ديگر از بزرگان ادبيات آمدند پيش ما. من پرسيدم «شما مترجم "خانواده تيبو" هستيد؟» آقاي نجفي از اين‎كه من اسم اين رمان را بلدم تعجب كردند. بعد كه نشستيم من از رمان تعريف كردم و نقدي هم به ترجمه ايشان گفتم. آقاي نجفي با تعجب بيش‎تر پرسيد: «شما واقعا هر چهار جلد را خوانده‎ايد؟ من اصلا فكرش را نمي‎كردم شما حتي اسمش را شنيده باشيد!»

آقا با خنده ادامه داد: گفتم حالا خوانده بودم ديگر... خدا آقاي ابوالحسن نجفي را بيامرزد. كتاب خانواده تيبو رمان خيلي خوبي بود كه متاسفانه در حد قدرش معروف نشد.

خانواده تيبو رمان بلندي است كه توسط روژه مارتن دوگار نويسنده فرانسوي و برنده جايزه نوبل ادبيات نوشته شده‎است. اين رمان از سويي به بررسي وقايع اروپا در سال‎هاي ابتدايي قرن بيستم و سال‎هاي جنگ اول جهاني مي‎پردازد و از سويي ديگر همگام با آن شرح وقايع خانواده ثروتمند و فرهيخته فرانسوي يعني خانواده تيبو را توصيف مي‎كند.

اين كتاب را پنجاه سال قبل خوانده‎ام!

در غرفه نشر نگاه آقا مثل همه‎جا با غرفه‎دار سلام‎و‎عليك كردند. حرف‎هايي بينشان رد و بدل شد. غرفه‎دار خواست كتابي را به آقا بدهد. آقا لبخند زدند و گفتند: من اين كتاب را ۵۰ سال پيش خواندم.

«چشم هايش» ِ بزرگ علوي را مي‎گفتند.

«چشم‎هايش» نام رماني است از بزرگ علوي كه براي نخستين بار در سال ۱۳۳۱ شمسي منتشر شد.

كتاب‎هاي تازه‎اي هست كه نديدم

آقا وارد نشر ني شدند. قبلش سرشان را بلند كردند و اسم ناشر را بالاي غرفه ديدند و آرام زير لب گفتند: بشنو از ني...

غرفه‎دارها سلام كردند. آقا جواب دادند و پرسيدند: «چي داريد؟» درست مثل مشتري‎هاي دست‎به‎نقد. منتظر جواب غرفه‎دار نماندند و خودشان بين كتاب‎ها مشغول شدند به يافتن جواب. وزير كتاب‎ورق‎زدن آقا را تماشا ميكرد.

آقا سري تكان دادند و گفتند: عقب ماندم من از كتاب! چيزهاي تازه‎اي هست كه نديدم.

صالحي گفت: كسي از شما جلوتر نيست.

حرف آقا جداي از اين‎كه جلو باشند يا عقب، حرف يك كتابخوان حرفه‎اي است...

آقا و غرفه‎دار!

در يكي از غرفه‎ها قبل از رسيدن آقا، يكي از مديران دولتي رفت داخل غرفه و كنار غرفه‎دار ايستاد.

وقتي آقا رسيدند، مدير دولتي شروع كرد به گزارش دادن درباره وضعيت اين انتشارات. حرفش كه تمام شد، آقا از غرفه‎دار اصلي پرسيد: فقط كتاب ترجمه داريد؟

غرفه‎دار گفت: چهل درصد كتاب‎هايمان تأليف است.

مدير وسط بحث آمد و گفت: بايد به عرض برسانم اين انتشارات چند دوره به‎عنوان ناشر نمونه... آقا رو به غرفه‎دار اصلي پرسيدند: كتاب جديد چي داريد؟ و غرفه‎دار جواب داد. و آقا هم تا آخر فقط خود غرفه‎دار را مخاطب قرار دادند...

«اين كتاب به درد ما نمي‎خورد»

در غرفه انتشارات نورالزهرا(س)، آقا كتابي برداشتند و پرسيدند: اين «ريحانه بهشتي» موضوعش چي هست؟

غرفه دارد توضيح داد كه كتابي است براساس روايات درباره بچه‎داري از پيش از بارداري تا به دنيا آمدن بچه.

آقا به‎شوخي گفتند: خب پس به درد ما نمي‎خورد!

همه آن‎هايي كه شنيدند، خنديدند...

 ادب و هنر

نه غزه نه لبنان؛ جانم فداي اسكار!

منال عيسي، بازيگر لبناني - فرانسوي، با بالا بردن يك دست نوشته روي فرش قرمز جشنواره فيلم كن، حمايت خود را از مردم مظلوم فلسطين نشان داد. روي اين پلاكارد نوشته شده بود: «حمله به غزه را متوقف كنيد».
شجاعت منال عيسي روي فرش قرمز جشنواره كن مثال زدني است، آن هم در كشوري كه قوانين فاشيستي و ضد انساني «روژه گارودي» نويسنده سرشناس فرانسوي را در ۱۹۹۸، به جرم انكار هولوكاست و افتراي نژادي مجرم شناخت و به خاطر كتاب اسطوره‎هاي بنيان‎گذار سياست اسرائيل محكوم كرد. منال عيسي در شرايطي دست به اين اقدام در جشنواره كن زد كه در اين جشنواره، فاشيسمي راديكال‎تر از كشور فرانسه حكم‎فرماست. چند سال قبل «لارنس فون تريه» كارگردان سرشناس دانماركي و از بنيانگذاران جنبش سينمايي دگما 95، در اظهار نظري در جشنواره كن سال 2011 با ابراز همدردي با هيتلر جنجال‎هاي فراواني ايجاد كرد.
فون تريه در نشست خبري فيلمش گفت: «من فهميدم كه واقعاً يك نازي هستم. خانواده من آلماني بودند، و اين براي من لذت بخش است. چه مي‎توانم بگويم؟ من هيتلر را درك مي‎كنم... من با او كمي همدردي مي‎كنم ...» «اما، توجه كنيد، من به جنگ جهاني دوم تعلق ندارم و ضد يهود هم نيستم؛ اما نه خيلي زياد، چون اسرائيل موي دماغ است... حالا چطور مي‎توانم بگويم؟... باشه، من يك نازي‎ام.
حالا در چنين جشنواره‎اي منال عيسي يك شگفتي خلق مي‎كند تا براي هميشه شانس حضور در جشنواره كن و جوايز اين جشنواره را از دست بدهد.
اما پرسش مهم اين است كه سلبريتي‎هاي وطني حاضر در اين جشنواره چرا دست به اقدامي مشابه خانم عيسي نمي‎زنند؟ چرا كارگردان اسكاري حاضر در اين جشنواره كه خود را به صورت مصنوعي نگران حضور جعفر پناهي نشان مي‎دهد، حاضر به چنين اظهار نظري نيست؟! مگر عالي‎جنابان و بانوان حاضر در اين جشنواره خود را بدون هيچ راي‎گيري، نماينده مردم به حساب نمي‎آورند. در شرايطي كه مردم ايران نسبت به كشتار اخير در غزه واكنش نشان مي‎دهند، چرا چهره‎هاي ايراني و مشهور حاضر در اين جشنواره جرات اظهار نظر درباره كشتار مردم غزه را ندارند؟!
در تيرماه 1393 بازهم در يك بازه زماني، اسرائيل دست به كشتار وسيعي در غزه زد و اصغر فرهادي كمپيني با عنوان با شعار «كشتار همنوعان خود را متوقف كنيد» به راه انداخت. اغلب تحليل‎گران سياسي در بررسي اين شعار با نوعي سردرگمي مواجه شدند. اصلا منظور آقاي فرهادي كيست؟اين شعار و كمپين فرهادي همزمان نوعي كنايه به فلسطيني‎ها هم محسوب مي‎شد چون در درگيري‎هاي ژوئيه 2014(تيرماه 93)، 250 فلسطيني شهيد و 53 اسرائيلي به هلاكت رسيدند.
اگر اصغر فرهادي محافظه‎كار و ساير ايرانيان حاضر در اين جشنواره، هيچ واكنشي از خود بروز نمي‎دهند و عميقا تعداد نامزدي‎ها و نخل طلاي كن هستند، چرا دو بازيگر فيلم فرهادي سكوت پيشه كرده‎اند؟ «پنه‎لوپه كروز» و «خاوير باردم» هر دو در هاليوود فعاليت داشتند و از سال 2014 تا كنون در ليست سياه كمپاني‎هاي مطرح هاليوودي قرار دارند. اين دو در هر مقطع زماني، با شروع درگيري‎هاي در غزه، در هر مناسبت سينمايي و غير سينمايي در مقابل رژيم صهيونيستي، واكنش نشان مي‎دادند و حالا سؤال اين جاست چرا اين دو در ايام برگزاري جشنواره كن سكوت كرده‎اند؟!
به هر حال مستقل از هر قضاوت سياسي، آن چه در غزه رخ مي‎دهد جنايت عليه بشريت است تا جايي كه سازمان ملل به صورت ظاهري به آن واكنش نشان مي‎دهد، اما در جشنواره فيلم كن به خاطر يك نخل طلايي و جوايز مرتبط با آن هنرمندان ايراني سكوت كرده و اين مهر سكوت را حتي بر دهان بازيگران خارجي خود هم زده‎اند.