صفحه اقتصاد

مقايسه وضعيت اقتصادي قبل و بعد از انقلاب اسلامي(5)

اشاره:

در چهار شماره قبل به مقايسه وضعيت رژيم سلطنتي پيشين و نظام اسلامي پرداختيم؛ در اين شماره نيز همان بحث را پي گيري مي‎كنيم.

بخش نفت

صنعت نفت ايران نسبت به پيش از پيروزي انقلاب اسلامي با تحول عظيمي همراه بوده است؛ زيرا اكنون ايران اسلامي مالك منابع نفتي خود است و كارشناسان ايراني مديريت اجرايي عمليات صنعت نفت را در همه بخش‎ها اعم از اكتشاف، حفاري، بهره برداري، صادرات، پالايش و انتقال بر عهده دارند؛ اين امر در حالي است كه اين صنعت پيش از انقلاب به طور كامل وابسته بود. از طرف ديگر، فعاليت‎هاي اكتشافي صنعت نفت پس از پيروزي انقلاب با جهش چشمگيري همراه بوده است.

بخش گاز

حجم ذخاير گاز طبيعي شناسايي شده ايران در آغاز سال ۱۳۸۵ حدود ۶/۲۶ تريليون متر برآورد شد كه اين ميزان معادل ۱۷درصد از كل ذخاير جهان و ۷/۴۷درصد از ذخاير منطقه خاورميانه است.

پيش از پيروزي انقلاب اسلامي تنها پنج شهر، نعمت گاز داشتند؛ در حالي كه اكنون نه تنها بيش‎تر مناطق شهري كشور از اين نعمت بهره مندند، بلكه در مناطق روستايي نيز از اين نعمت خدادادي به كشور استفاده مي‎گردد. گفتني است ايران از معدود كشورهاي دنيا است كه بالاي 95 درصد جمعيت آن از نعمت گاز شهري برخوردارند. به عبارت دقيق‎تر، تا سال 1357 تعداد 51 هزار خانوار ايراني از نعمت گاز طبيعي برخوردار بودند و اين رقم تا سال 1392 از مرز 14 ميليون خانوار گذشته است.

پتروشيمي

ميزان توليدات پتروشيمي در سال ۱۳۵۷، ۷/۴ ميليون تن بود كه با وجود تخريب آن به دست رژيم بعثي عراق در جنگ تحميلي، طبق آمارهاي موجود اكنون يكي از اقلام قابل توجه در صادرات كشور است.

برق

برق رساني را مي‎توان يكي از افتخارآميزترين فعاليت‎هاي اقتصادي ايران پس از پيروزي انقلاب اسلامي قلمداد كرد. پيش از پيروزي انقلاب اسلامي و در اوج فعاليت‎هاي رژيم طاغوت، تنها ۱/۳ ميليون مشترك برق - اعم از خانگي، عمومي، صنعتي و كشاورزي - وجود داشت؛ اين در حالي است كه هم اكنون حتي بسياري از روستاهاي كشور و دورترين مناطق از نعمت برق است. پيش از پيروزي انقلاب اسلامي و در اوج فعاليت‎هاي رژيم طاغوت، تنها 1/3 ميليون مشترك برق - اعم از خانگي، عمومي، صنعتي و كشاورزي - وجود داشت؛ اين در حالي است كه اين رقم تا سال 1392 از مرز 29 ميليون نفر گذشته و هم اكنون حتي تمام روستاهاي كشور از نعمت برق برخوردارند.

توسعه وضعيت روستاها

فقر و نابساماني جوامع روستايي از مسائل و معضلات مهم و اساسي كشورهاي توسعه نيافته و در حال توسعه به شمار مي‎رود. به همين جهت برخلاف رژيم گذشته كه تنها به توسعه و آباداني تهران و شهرهاي بزرگ اكتفا مي‎كرد، بعد از پيروزي انقلاب، توجه به روستاها و مناطق محروم كشور براي دولت و برنامه‎ريزان از اولويت خاصي برخوردار شد. در اين‎جا به بخشي از شاخص‎هاي برخورداري روستاها در سال‎هاي پس از انقلاب اسلامي اشاره مي‎كنيم:

تا پايان حكومت شاه، كل راه‎هاي آسفالت شده روستايي سراسر كشور، 200 كيلومتر بوده است و 8هزار و 200 كيلومتر نيز راه‎هاي روستايي ساخته شده داشتيم. اين درحالي است كه هيچ يك از روستاهاي كشور گازرساني نشده بود. آبادي‎هاي برخودار از برق شبكه نيز 4هزار و 350 روستا بوده است و اين در حالي بوده كه در آن روزها بيش از 60 هزار روستا و آبادي داشتيم و آبادي‎هاي برخودار از ارتباطات مخابراتي 312 عدد و روستاهاي برخوردار از آب آشاميدني 4هزار و 700 روستا بوده است و روستاهاي داراي خانه بهداشت، هزار و 340 عدد و تعداد مراكز بهداشتي و درماني روستايي، 518 عدد بوده است.

اما پس از انقلاب اسلامي، تا پايان سال 1394 راه‎هاي روستايي آسفالت شده 107 هزار و 524 كيلومتر شده(بيش از 500برابر)؛ در ميزان راه‎هاي روستايي ساخته شده از 8هزار و 200 كيلومتر به 128 هزار و 441 كيلومتر در پايان سال 94 رسيده‎ايم. روستاهاي برخوردار از گاز از هيچ به 19 هزار و 157 روستا در پايان سال 1394رسيده‎اند. اين درحالي است كه روستاهاي متصل به برق در سال 94 به 54 هزار و 232 عدد رسيده، امروز به همه روستاهاي بالاي 10 خانوار برق رساني شده است و 90 درصد از روستاهاي 10 خانوار نيز برق رساني شده‎اند. از اين نظر در اين شاخص‎ها اصلا قابل مقايسه نيستيم. تعداد خانه‎هاي بهداشت نيز در پايان سال 94 به 17 هزار و 921 عدد رسيده است. در رابطه با روستاهاي برخوردار از آب آشاميدني به 32 هزار و 453 روستا در سال 94 رسيده‎ايم.

تعداد روستاهاي بهره مند از شبكه مخابرات از ۳۱۲ روستا در سال ۱۳۵۷ به ۱۰۴۲۹ روستا در سال ۱۳۷۴- بيش از ۳۰ برابر- افزايش يافته. تعداد واحدهاي پستي روستايي هم از ۱۸۰ واحد در سال ۱۳۵۷ به ۴۹۱۲ واحد در سال ۱۳۷۴- بيش از ۲۵ برابر- رسيده است.

آب

در سال ۱۳۵۷ ميزان توليد آب ۵/۱ ميليارد مترمكعب و تعداد انشعاب ۷/۲ ميليون بود، تعداد مشتركان آب سالم و بهداشتي- در سال ۱۳۵۷، ۷/۲ ميليون رشته بوده كه تا سال 1395 به 5/12 ميليون رشته افزايش يافته است؛ تعداد شهرهاي تحت پوشش آب شهري از ۴۵ شهر به 1113 شهر در حال حاضر افزايش يافته است؛ آبرساني به روستاها از ۱۲۰۰۰ روستا در سال ۱۳۵۷ به ۳۳۲۹۷ روستا در سال 1391 رسيده است. در طول حاكميت رژيم پهلوي يكي از معضلات مناطق روستايي در كشورمان، عدم دسترسي به آب سالم و بهداشتي بود؛ بر اساس آمارهاي مركز آمار ايران، در سال 1355، از حدود 9/2 ميليون واحد مسكوني روستايي، در حدود 3/2 ميليون يا به عبارتي 79درصد از جمعيت روستايي فاقد تأسيسات لوله كشي لازم بوده‎اند.

به عبارت دقيق‎تر در آمارهاي سرشماري سال 1355، از 2.927.952 مسكن روستايي، 2.297.430 واحد مسكوني فاقد لوله كشي آب بوده‎اند و از كل واحدهاي مسكوني روستايي 534.794 واحد(18درصد) از طريق مخزن عمومي، 745.477 واحد(26درصد) از طريق چاه، 830.934 واحد(28درصد) از طريق قنات، 352.052 واحد(12درصد)از طريق رودخانه، 830.934 واحد(28درصد) از طريق چشمه و 26.245 واحد(009/0 درصد) از ساير منابع آب تأمين مي‎شد. اين وضعيت در دوران پس از انقلاب به صورت بسيار زيادي تغيير كرده است و اكنون ايران بالاترين درصد دستيابي به آب آشاميدني سالم را در خاورميانه دارد؛ تخمين زده شده‎است كه ۹۲ درصد از جمعيت به آب آشاميدني سالم دسترسي دارند(نزديك به ۱۰۰ درصد در مناطق شهري و ۸۰ درصد در مناطق روستايي).

تصفيه خانه آب شهري نيز از جمله اقلامي است كه مقايسه عملكرد آن در نظام جمهوري اسلامي و نظام شاهنشاهي ميزان اهتمام اين دو نظام را به بهبود رفاه عمومي جامعه نشان مي‎دهد؛ رژيم شاه تا سال 1357 فقط 27 واحد تصفيه خانه آب شهري در سطح كشور تأسيس كرد، در حالي كه در جمهوري اسلامي تعداد تصفيه خانه‎هاي آب شهري هم اكنون به 124 واحد رسيده است.

در زمان سقوط رژيم شاهنشاهي در سال 1357 تنها 1.5 ميليون نفر(4درصد) از جمعيت ايران، تحت پوشش شبكه فاضلاب كه رابطه زيادي با سلامتي و بهداشت جامعه دارد، قرار داشتند؛ اما در جمهوري اسلامي اين وضعيت تغيير كرده و هم اكنون حدود 23 ميليون نفر(40درصد) از جمعيت تحت پوشش سيستم فاضلاب قرار دارند و 5/4 ميليون فقره انشعاب واگذار شده است.طول شبكه جمع آوري فاضلاب در سال 1357 فقط 2800 كيلومتر بود كه اين ميزان در جمهوري اسلامي هم اكنون 48941 كيلومتر رسيده است؛ يعني جمهوري اسلامي ايران ظرف سه دهه بيش از 17 برابر تمام دوران رژيم پهلوي اقدام به تأسيس شبكه جمع آوري فاضلاب كرد.

توسعه مخابرات و تلفن

آمار دقيق تلفن‎هاي كشور در سال ۱۳۵۷، ۸۵۰ هزار شماره بود؛ در حالي كه اين رقم در مرداد ماه سال ۸۲ به بالغ بر ۵۹۹/۱۳ ميليون شماره رسيد و تا پايان سال 1395 از مرز 30ميليون شماره گذشته است.

توليد تجهيزات مخابراتي تا پيش از انقلاب، تنها به توليد سوئيچ‎هاي الكترونيكي EMD و دستگاههاي مخابراتي روميزي و برخي از دستگاههاي مخابراتي محدود بود، امّا پس از انقلاب تغييرات شگرفي در فناوري توليد تجهيزات مخابراتي صورت گرفت. شبكه فيبر نوري يكي از مهم‎ترين تحولات است. در كنار توسعه و گسترش تلفن‎هاي واگذارشده همراه از 156ميليون گذشته است كه بيش از 83ميليون خط آن فعال است. همچنين، راه اندازي شبكه‎هاي اطلاع رساني و اتصال به بزرگراه‎هاي اطلاعاتي - همچون اينترنت - نيز از خدمات انقلاب در بخش مخابرات كشور است. براساس آمار سال 1392، با توسعه شبكه فيبر نوري در كشور، نزديك به 30 ميليون كاربر اينترنتي در ايران فعال بوده است. مسلم است كه اين رقم اكنون افزايش شگرفي داشته است.

تحولات در بخش راه و ترابري

در سال 57 مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود 36 هزار كيلومتر بود، حال آن‎كه در پايان سال 1385 مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود 1007198 كيلومتر بوده است. از سال 1291 هجري شمسي كه اولين سوت قطار در ايران به صدا درآمد تا سال 1357 حدود 4676 كيلومتر خطوط ريلي در ايران ساخته شد. اكنون ايران بيش از12500 كيلومتر خطوط ريلي داشته و اين عدد براساس سند چشم‎انداز بايد به 15000 كيلومتر برسد. به عبارتي، متوسط سالانه احداث راه‎آهن در ايران قبل از انقلاب 80 كيلومتر بوده و اين عدد بعد از انقلاب به رغم حوادثي چون جنگ تحميلي به 170 كيلومتر افزايش يافته است.

به اعتقاد كارشناسان، پيشرفت در صنعت حمل و نقل كشور، انقلابي در اين بخش محسوب مي‎شود؛ زيرا در ۲۵ سال پيش از پيروزي انقلاب ۹۰ هزار كيلومتر راه آسفالتي و شوسه روستايي و ۷۶ هزار كيلومتر جاده و راه اصلي و فرعي در شهرهاي گوناگون احداث شد؛ در حالي كه در سال ۵۷ مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود ۳۶ هزار كيلومتر بود.

حال آن‎كه در پايان سال ۱۳۸۵ مجموع راه‎هاي اصلي و فرعي كشور حدود ۱۰۰۷۱۹۸ كيلومتر بوده است.

در بخش حمل و نقل هوايي نيز توسعه چشمگيري صورت گرفت. در سال ۸۱ بالغ بر ۲۰ ميليون و ۲۰۰ هزار نفر از طريق فرودگاه‎هاي كشور جا به جا شده اند؛ اين رقم در سال ۱۳۸۵ به ۲۶۱۱۱۹۲۰ نفر رسيده است. دستيابي متخصصان داخلي به توانايي پيشرفته‎ترين سطح تعمير اساسي(اورهال) هواپيماهاي پهن پيكر يكي از موارد پيشرفت در صنعت هواپيمايي است.