صفحه آخر

حضرت آيت‌ا... مصباح يزدي:
اگر معيار صحيح كارآمدي نظام شناخته نشود، به جاي حركت در مسير نظام اسلامي، ناخودآگاه به سوي مسيري مخالف آن منحرف خواهيم شد

به گزارش پايگاه اطلاع‎رساني آثار آيت‎ا... مصباح يزدي، رئيس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در همايش دفتر پژوهش‎هاي فرهنگي براي تبيين موضوع اين همايش در خصوص «بررسي كارآمدي نظام اسلامي» اظهار داشت: براي ورود به اين مسأله ابتدا بايد مراد از «نظام»، معناي «كارآمدي» و نيز معيار سنجش كارآمدي مشخص شود.

علامه مصباح يزدي ضمن اشاره به معاني انتزاعي و عيني نظام، اظهار داشت: نظام در مفهوم انتزاعي معادل «نهاد»، و به معناي مجموعه‎اي از روابط موجود بين پديده‎ها است، كه به صورت يك واحد يا يك سيستم در نظر گرفته مي‎شود.

ايشان افزود: گاهي نيز منظور از «نظام» مصداق عيني آن است، كه منشأ انتزاع آن مفهوم ذهني است و در ادبيات امروز اصطلاح «سازمان» معادل آن به كار برده مي‎شود و منظور از آن افرادي است كه در عالم خارج وجود داشته و با يكديگر ارتباطاتي دارند، كه آن مفاهيم انتزاعي بر آن‎ها صدق مي‎كند.

استاد حوزه علميه قم در ادامه گفت: با توجه به اين مفاهيم، سؤال از كارآمدي نظام ممكن است در‎باره امكان رسيدن به هدف در صورت تحقق مفاهيم ذهني مورد نظر از يك نظام باشد؛ گاهي نيز به اين معناست كه آيا متصديان اجراي برنامه‎هاي يك نظام به درستي عمل كرده‎اند يا خير. بر اين اساس بحث از كارآمدي نظام داراي دو معناي متغاير است، كه هر چند بي‎ارتباط با هم نيستند، اما در مقام قضاوت نبايد تفاوت آن‎ها را ناديده گرفت.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم با اشاره به معاني متعدد كارآمدي، اظهار داشت: معناي عام كارآمدي اين است كه مجموعه‎اي از اسباب كه براي رسيدن به هدفي در نظر گرفته شده، امكان تأمين اين هدف را دارند، و به كمك آن‎ها مي‎توان به هدف مورد نظر دست يافت. در مقابل، ناكارآمدي به اين معنا است كه اسباب مورد نظر كارآيي لازم براي رسيدن به هدف مطلوب را ندارند.

علامه مصباح يزدي با بيان اين‎كه اگر نظام اسلامي به هدف مورد نظر خود نرسيده باشد، لازم است دلايل آن مورد ارزيابي قرار گيرد، افزود: بايد ببينيم آيا ايده نظام و سيستم در نظر گرفته شده براي رسيدن به آن ناكارآمد بوده و با عمل بر طبق آن نمي‎توان به هدف مورد نظر رسيد؛ در اين صورت طراحي اين سيستم نيازمند تغيير و بازنگري است؛ يا اين‎كه اشكال از مجريان و نحوه عمل‎كرد آن‎ها است.

اين مفسر قرآن كريم با بيان اين‎كه براي روشن شدن توانمندي يك نظام براي رسيدن به هدف، ابتدا بايد هدف مطلوب مشخص شده باشد، اين سؤال را مطرح كرد كه هدف از تحقق يك نظام اجتماعي چه امري مي‎تواند باشد؟

ايشان براي پاسخ به اين سؤال گفت: مكاتب و ديدگاه‎هاي مختلفي در اين زمينه وجود دارد؛ برخي بينش‎ها هدف از تشكيل يك نظام اجتماعي را فقط ايجاد رفاه و لذت براي افراد جامعه عنوان مي‎كنند. بر اين اساس كارآمدي نظام به معناي رفاه و لذت بيش‎تر است. در مقابل، ممكن است هدف يك نظام، تأمين سعادت ابدي افراد در نظر گرفته شود. بر اساس اين بينش حتي با فراهم شدن تمامي خواسته‎هاي رفاهي و لذائذ مادي در جامعه، بدون تأمين سعادت اخروي مردم، نظام ناكارآمد است. تفاوت اين دو ديدگاه به اندازه تفاوت بين متناهي و نامتناهي است.

استاد اخلاق حوزه علميه قم با بيان اين‎كه اختلاف اهداف مورد نظر در نظام‎هاي گوناگون اجتماعي ناشي از اختلاف بينش‎ها نسبت به انسان است، اظهار داشت: در مكاتب مادي، انسان همانند يكي از حيوانات در نظر گرفته مي‎شود كه هر چند پيشرفته‎تر از ساير حيوانات است، اما هدف او در زندگي مثل ساير حيوانات، فقط تأمين نيازهاي حيواني است.

اين استاد تفسير قرآن كريم با استناد به آيه‎اي از قرآن، زندگي واقعي آدمي را بعد از مرگ عنوان كرد، و گفت: زندگي اين دنيا، در واقع مرگ تدريجي است و زندگي واقعي، پس از اين دنيا و در آخرت است. حقيقت اين دنيا سفري است به سوي زندگي ابدي، و هر كسي در اين مسير بايد فقط به اندازه نياز توشه بردارد، نه اين‎كه تمام هم و غم خود را به بهره‎مندي از لذت‎هاي اين دنيا معطوف بدارد.

ايشان با يادآوري موضوع اين نشست، خاطر نشان كرد: براي بررسي اين‎كه آيا نظام اسلامي ايران در 40 سال گذشته كارآمد بوده، يا نه، ابتدا بايد ببينيم هدف اين نظام چه بوده است.

علامه مصباح يزدي در پاسخ به اين سؤال گفت: با بررسي اجمالي جامعه مي‎توان دريافت كه نه همه مردم جامعه ما فقط خواستار لذائذ محض حيواني هستند، و نه همه تارك دنيا بوده و مانند انبياء و اولياء فقط در انديشه آخرت هستند؛ بلكه افراد اين جامعه داراي مراتب مختلفي از معرفت و ايمان هستند و خواسته‎هايشان نيز بر همين اساس متفاوت است.

اين استاد حوزه علميه قم افزود: با وجود افرادي با درجات مختلف معرفت و ايمان، و ديدگاه‎هاي متفاوت در جامعه، آيا مي‎توان كارآمدي نظام حاكم را فقط رسيدن به اهداف معنوي دانست، حتي اگر به قيمت كشته شدن همگان باشد؟ و يا مي‎توان كارآمدي نظام را فقط توفيق در تأمين نيازهاي مادي افراد معرفي كرد، حتي اگر مستلزم وجود فسادها و جنايات مختلف باشد؟ روشن است كه هيچ يك از اين دو نظر واقع‎بينانه نيست.

ايشان در ادامه گفت: براي ترسيم يك نظام ايده‎آل و واقع‎بينانه براي چنين جامعه‎اي، بايد نظامي را در نظر بگيريم كه در صورت اجراي درست آن، اكثريت مردم به حد متوسط خواسته‎هايشان برسند. يعني نه خواسته‎هاي مادي محض، و نه اهداف معنوي محض، هيچ يك به تنهايي هدف نظام نباشد. بر اين اساس معيار كارآمدي نظام اسلامي اين است كه حداقل تأثيرش در سعادت ابدي انسان لحاظ شود، و اگر آخرت به‎عنوان تنها هدف در نظر گفته نمي‎شود، حداقل تأثير نظام بر آخرت مردم فراموش نشود.

آيت‎ا... مصباح يزدي تأكيد كرد: نبايد به گونه‎اي رفتار شود كه گويا اصلاً آخرتي نيست و نظام هيچ تعهدي در قبال دين مردم ندارد و مسؤولان نيز وظيفه‎اي در جهت بهشتي شدن مردم براي خود قائل نباشند.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم با اشاره به برخي رفتارهاي مسؤولان، اظهار داشت: گويا برخي از مسؤولان اجراي احكام اسلام و برقراري عدالت، و حتي تأمين حداقل نيازهاي مادي مردم را وظيفه خود نمي‎دانند؛ بلكه وظيفه‎شان را فقط مديريت زندگي دنيوي مردم و سير كردن افرادي مي‎دانند كه نقشي در جامعه دارند و ممكن است براي حكومتشان مزاحمتي ايجاد كنند!

ايشان افزود: در مقابل، همه مردم، از جمله اكثريت كساني كه در بيست و دوم بهمن و نه دي براي راهپيمايي به خيابان‎ها آمدند، اين‎گونه فكر نمي‎كنند؛ بلكه اكثريت قريب به اتفاق آن‎ها آماده تحمل سختي‎ها هستند، اما با تبعيض و ناعدالتي ميانه‎اي ندارند و معتقدند اگر سختي هست، بايد براي همه باشد.

علامه مصباح يزدي با اشاره به اين‎كه اكثريت مردم خواستار اين هستند كه در عين برخورداري از زندگي متوسط مادي، به سعادت آخرتشان نيز برسند، ادامه داد: اين توقع زيادي نيست؛ اما آن‎چه سبب شده تا موضوع كارآمدي نظام به يك مسأله مورد بحث در مجامع و همايش‎هاي مختلف تبديل شود اين است كه كساني تصور كرده‎اند كه اگر اين نظام به‎عنوان يك نهاد و سيستم قانونمند، داراي قوانين و مقررات مناسبي بود، مي‎بايست تاكنون اهداف آن تحقق يافته باشد؛ در حالي‎كه چنين نشده، و اين امر ناشي از نقص قوانين است.

ايشان افزود: دشمنان نظام اسلامي نيز از اين مغالطه استفاده كرده و براي روي‎گردان كردن جوانان از اين نظام كه با رنج‎ها و زحمات فراوان سر كار آمده، چنين القا مي‎كنند كه اين نظام نمي‎تواند شما را به خواسته‎هايتان برساند؛ تمام گرفتاري‎ها از آن جهت است كه اساس نظام دچار مشكل است و قوانين جاري كه از اسلام گرفته شده، كارآيي لازم براي رسيدن به هدف مطلوب را ندارد؛ پس معلوم مي‎شود كه اسلام در اين عصر نمي‎تواند كارآمد باشد!

استاد حوزه علميه قم هم‎چنين گفت: علاوه بر كساني كه كاملاً با دين مخالف هستند، حتي برخي از افراد معتدل نيز مي‎گويند دين مربوط به مسائل فردي است و امور اجتماعي را بايد با علوم و تجربيات روز اداره كرد؛ به اين منظور آن‎ها كارهايي كه در كشورهاي پيشرفته جهان انجام شده، را به‎عنوان الگو معرفي مي‎كنند.

آيت‎ا... مصباح يزدي با اشاره به اين‎كه چنين رويكردي در رفتار و سخنان برخي از مسؤولان به خوبي ديده مي‎شود، خاطر نشان كرد: گويا برخي ازمسؤولان در باطن آرزو دارند كه ايران هم مانند يكي از ايالت‎هاي آمريكا باشد، تا پيشرفته تلقي شود! زيرا از نگاه آن‎ها بعد از 40 سال از سر كار آمدن نظام اسلامي، هنوز نتوانسته‎ايم به اهداف خود برسيم؛ پس اين نظام ناكارآمد است و ما بايد كشورهاي پيشرفته را الگوي خود قرار دهيم! اما آن‎چه انقلابي‎ها و شهدا مي‎خواستند، با آن‎چه اين افراد مي‎خواهند، متفاوت است.

اين استاد اخلاق در ادامه گفت: بايد مراقب باشيم كه در اين مسر لغزنده از جاده اصلي به مسير ديگري منحرف نشويم و فراموش نكنيم كه براي چه انقلاب كرديم؛ مبادا تغيير جهت دهيم و در جاده‎اي قرار بگيريم كه دشمن مي‎خواهد!

ايشان افزود: كساني در پي آن هستند كه نظريات امثال دوركيم، جامعه‎شناس غربي را به جوانان و نوجوانان ما القا كنند، تا آن‎ها بپذيرند اين انديشه كه خدا عالم را خلق كرده، اشتباه است، و براي تصحيح اين خطا بايد جامعه را به‎جاي خدا گذاشت؛ چون جامعه، همان خداست!

علامه مصباح يزدي اظهار داشت: همين امروز در نتيجه رواج اين انديشه از سوي برخي اساتيد دانشگاه‎هاي ما كه اين نظريه باطل را در قالب كار علمي مبناي كار خويش قرار داده‎اند، فكر بسياري از جوانان و نوجوانان ما كه شخصيتشان در حال شكل‎گيري است، با اين مفاهيم ساخته مي‎شود، نه با سخنان امام(ره) و شهدا. چون يك جوان انديشه، دين و شخصيتش را از معلم و استادش مي‎گيرد؛ البته رسانه‎ها نيز در اين ميان نقش به‎سزايي دارند.

ايشان در ادامه گفت: لذا نبايد انتظار داشت جواني كه براي شكل‎گيري ذهن و شخصيت، و تقويت روحيه ديني او هيچ كاري نكرده‎ايم، آماده فداكاري در راه خدا باشد.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم خاطر نشان كرد: متأسفانه باور بعضي از مسؤولان ما اين است كه احكام اسلام متعلق به 1400 سال پيش است و امروز كارآيي ندارد؛ اين افراد گرچه دين را قبول دارند، نماز هم مي‎خوانند و دائم از مقام معظم رهبري نام مي‎برند، اما معتقدند حساب سياست از دين جداست؛ دين فقط نماز و نافله و روزه و روضه است، و سياست را بايد از اساتيد اين فن آموخت! اين همان سكولاريسم است؛ البته سياست اقتضا مي‎كند كه اين سخنان در لفافه و با ظاهري زيبا گفته شود.

اين استاد فلسفه همچنين گفت: زماني كه به اين مسؤولان اعتراض شود كه دريافت سود‎هاي بانكي خلاف شرع، و در واقع همان ربا، و به معناي اعلان جنگ با خداست، در پاسخ مي‎گويند: اين سخنان قديمي شده و تناسبي با دنياي امروز ندارد! مي‎گويند: بانكداري بدون بهره امكان ندارد و نمي‎توان اطراف كشور اسلامي را ديوار كشيد؛ ما مجبوريم با كشورهاي ديگر رابطه داشته باشيم و براي اين كار راه ديگري جز بانكداري ربوي نداريم!

ايشان با طرح مجدد اين سؤال كه آيا نظام اسلامي به‎عنوان مجموعه‎اي از قوانين و مقررات كه از اسلام گرفته شده، اين قابليت را دارد كه به اهداف خود برسد، و با پرورش نسلي با انديشه سالم، در آينده جامعه‎اي خداپسند را بسازد، در پاسخ تأكيد كرد: كامل بودن قوانين، به تنهايي نمي‎تواند ضامن تحقق اهداف باشد؛ بلكه لازم است مجري قانون هم صالح باشد و دقيقاً بر طبق قانون عمل كند؛ علاوه بر اين‎كه فرهنگ حاكم بر جامعه نيز بايد اين قانون را پذيرفته باشد؛ در غير اين صورت هر كسي سعي مي‎كند به نحوي قانون را دور بزند و از آن به نفع خود استفاده كند.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم افزود: طبيعتاً هواي نفس آدمي به دنبال كسب رفاه و لذت بيش‎تر است؛ لذا چه بسا افرادي دوست دارند هر كاري كه خواستند، انجام دهند؛ اين همان رويكردي است كه برخي از آن با عنوان «آزادي» ياد مي‎كنند!

ايشان يادآور شد: يكي از وزراي اسبق در پاسخ به اين اعتراض كه چرا رفتارهايتان بر خلاف ارزش‎هاست، گفته بود بالاترين ارزش‎ها، آزادي است! آن وزير، كشور لبنان را به‎عنوان الگو معرفي كرده و گفته بود الزام به حجاب، با آزادي كه بالاترين ارزش‎هاست، تناقض دارد؛ در لبنان هم زنان محجبه آزادانه در خيابان‎ها تردد مي‎كنند، هم زناني نيمه عريان، و ما هم مي‎خواهيم كشوري مانند لبنان داشته باشيم!

آيت‎ا... مصباح يزدي در ادامه گفت: بر اساس چنين برداشتي از آزادي، قانون جنگل بهترين قانون است؛ چون حيوانات جنگل هر كاري كه دوست دارند، را آزادانه انجام مي‎دهند!

اين استاد برجسته حوزه علميه ضمن جمع بندي سخنانش، اظهار داشت: براي ارزيابي كارآمدي نظام علاوه بر تبيين مفاهيمي كه گفته شد، بايد ملاك كارآمدي نيز مشخص كرد. عده‎اي با طرح اين مقدمه كه مردم براي استقلال و آزادي انقلاب كردند، و آزادي هم دستاورد انقلاب اسلامي است، اين چنين مغلطه مي‎كنند كه اين نظام زماني كارآمد است كه هر كسي بتواند هر گونه كه خواست، رفتار كند؛ بر اساس اين نظر، نظام ما كارآمد نيست!

ايشان تأكيد كرد: در مرحله بعد بايد توجه داشته باشيم كه قانون مناسب، به تنهايي نمي‎تواند سبب تحقق اهداف شود؛ چون قانون فقط نوشته‎اي روي كاغذ است، و آن‎چه قانون را در خارج محقق مي‎كند مجري آن است كه بايد بدون مسامحه و در نظر گرفتن منافع شخصي قانون را اجرا كند. در مرحله سوم نيز بايد شرايط لازم براي پذيرش اعمال قانون در جامعه فراهم شود، تا توده مردم، حد متوسطي از ارزش‎هاي حاكم بر قانون را بپذيرند و آن را مطالبه كنند؛ نه آن‎كه به بهانه پرهيز از تحجر و عقب ماندگي، تن به اجراي سندهاي غربي در مدارس بدهند!

آيت‎ا... مصباح در پايان گفت: اگر گفته مي‎شود اسلام ضامن تحقق اهداف فطري و انساني ماست، اين در صورتي است كه هم مجريان، صالح باشند، هم مردم آن را مطالبه كنند. لازمه اين امر آن است كه هم متصديان صالح در جامعه رشد كنند، هم مردم در انتخاب‎هايشان صالح‎ترين فرد را انتخاب كنند.

استاد اخلاق حوزه علميه قم افزود: متأسفانه در مسائل فرهنگي كم كار شده است؛ لذا امروز مهم‎ترين وظيفه‎اي كه بر دوش همه ماست، اين است كه براي شناساندن و ترويج فرهنگ اسلام در سطوح مختلف تلاش كنيم، تا اصل ارزش‎ها و ملاك ارزشيابي براي كارآمدي نظام به خوبي شناخته شود و تحت تأثير مغالطات واقع نشويم و ناخودآگاه به جاي حركت كردن به سوي نظام ايده‎ال اسلامي، به مسيري مخالف آن نرويم.

 حديث مهدي(عج)

به سوي ظهور

حضرت مهدي(ع):
ما در رعايت حال شما هيچ كوتاهي نمي‎كنيم و ياد شما را از خاطر نمي‎بريم وگرنه محنت و دشواري‎ها شما را فرا مي‎گرفت و دشمنان شما را از بُن و ريشه قلع و قمع مي‎ساختند.
بحارالانوار، ج 53، ص 72

 راه امام

گوشه خانه ات مي نشستي!

اگر آقايان توقع دارند كه خوب شما چرا با آمريكا در افتاديد كه اين جنگ‎ها واقع بشود و اين بساط بشود، ما مي‎دانيم كه در افتادن با آمريكا و همه قدرت‎ها اين توابع را دارد، لكن اين‎اشكالي است كه اين آقايان بايد به خود پيغمبر بكنند كه چرا با «ابوسفيان»‎ها درافتادي تا عمويت را بكشند؟ تا آن افراد به آن بزرگي را بكشند؟ خوب، تو هم تسليم مي‎شدي تا آن‎ها [كشته نشوند] گوشه خانه‎ات مي‎نشستي! به اميرالمؤمنين هم اين‎اشكال وارد است.
صحيفه امام، ج 17، ص 169

 در پرتو خورشيد

همان برنامه باشد

يك روز كه مقام معظم رهبري در جبهه حضور داشتند، به ايشان عرض كردم: طبق برنامه، غذاي امروز بسيار ساده است‎، ولي همه عزيزان يگان تأكيد دارند كه امروز اين غذا را - به خاطر وجود مبارك‎شما - تغيير بدهيم.
آقا فرمودند: «همان برنامه غذايي كه داشتيد، بگذاريد باشد؛ تا ما ببينيم غذاي بسيجيان چيست‎؟ و ازآن غذاها، ما هم استفاده مي‎كنيم.»
سردار اصغر صبوري