صفحه فرهنگي-اجتماعي

لزوم تغيير مأموريت در كانون هاي فرهنگي هنري مساجد

 علي جعفري

1. «كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد» يكي از فضاهاي اقماري مساجد است كه از اوايل دهه‎ 70 بدين سو، پيرامون برخي مساجد بخصوص مساجد كلان شهرها به وجود آمد. پشتوانه‎ سياستي و حقوقي اين كانون‎ها به مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 1372 برمي‎گردد كه طي آن كانون‎هايي با ماهيت فرهنگي و هنري تحت اشراف امامان جماعت مساجد و با هدف دامن زدن به توليدات فرهنگي هنري اسلامي و انقلابي و نيز تربيت هنرمندان متعهد به انقلاب اسلامي شكل مي‎گيرد. از مصوبه‎ شوراي عالي تاكنون، صدها كانون فرهنگي در همنشيني با مساجد قد علم كرده است.

2. نگاه مثبت رهبران انقلاب اسلامي به مقوله‎ هنر از همان روز اول انقلاب هويدا بود؛ چنان كه حضرت امام(ره) بخش‎هايي از اولين سخنراني پس از ورود به ايران را در بهشت زهراي تهران به هنر سينما اختصاص داد و تلاش كرد كه حساب آن را با انحراف‎هاي فحشامآب پيشين جدا كند. بسياري بر اين باورند كه همين جمله مختصر اما هوشمندانه‎ امام خميني(ره) كه «سينماي ما مركز فحشاست. ما با سينما مخالف نيستيم، با مركز فحشا مخالفيم» ضمن اين‎كه هنر هفتم تقريباً نابود شده‎ ايران را جاني دوباره بخشيد، به مثابه گزاره‎ طلايي، راهبرد آينده‎ انقلاب اسلامي را در خصوص مقوله‎ هنر نشان داد. بدين ترتيب با پيروزي انقلاب، تفكيك حيثيت قريب به اتفاق رشته‎هاي هنري از انحرافاتي كه بدان‎ها عارض شده بود و نيز تقويت جان مايه‎هاي اصلي هنر در سويه‎هاي متعالي و انقلابي آن در دستور كار نظام سياست‎گذاري فرهنگي كشور قرار گرفت. تأكيد ويژه بر تربيت هنرمندان متعهد، به موازات مميزي اصلاح‎گرايانه در رويه‎هاي موجود توليد هنري از سياست‎هاي مهم نظام فرهنگي هنري كشور در دوره‎ پساانقلابي محسوب مي‎شد. كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد با اين‎كه خيلي زود از «فلسفه‎ هنري» تأسيس خود فاصله گرفت، اما «هويت فرهنگي» خود را همچنان حفظ كرده است. به عبارت ديگر افول وجه «توليد هنري» در كانون‎ها به معناي از بين رفتن مطلق كاركردهاي فرهنگي آن‎ها نيست، حتي به معناي افول مطلق حيثيت توليدي آن‎ها هم نيست، چه اين‎كه در غياب توليدات هنري، فضاي توليدات فرهنگي ساده و روان كانوني همچنان گرم است.

3. در چارچوب سياست‎هاي فرهنگي جديد، كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد مي‎توانست به زمينه‎اي براي توليد محصولات هنري و نيز رشد و بالندگي هنرمندان هم‎گراي با مذهب و انقلاب تبديل شود. علاوه بر اين، اوج گرفتن هجوم دشمن به مباني و مرزهاي فرهنگي كشور در سال‎هاي پس از جنگ و ايجاد حساسيت روزافزون در مردم و مسؤولان نسبت به مقوله‎ تهاجم فرهنگي، كه عمدتاً از طريق ايزارهاي رسانه‎اي و هنري صورت مي‎پذيرفت، اهميت بهره‎برداري از مهارت‎هاي هنري را براي حفظ انقلاب و نيز تهاجم متقابل به دشمن مضاعف كرده بود. چنين بود كه در اوضاع خطير اوايل دهه‎ 70 همنشين كردن ظرفيت‎هاي فرهنگي هنري با مسجد، به يكي از سياست‎هاي راهبردي نظام در حوزه هنر تبديل شد و ايده‎ تأسيس كانون‎هايي پيرامون مساجد خميرمايه يكي از مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي را شكل داد.

4. اعطاي گشاده‎دستانه‎ مجوز و سپس امكانات فعاليت فرهنگي هنري به مساجد، در روزگاري كه مؤسسه‎هاي فرهنگي هنري اندك و امكانات فعاليت بسيار محدودتر از امروز بود، فرصت گران‎قيمت و تافته‎ جدابافته‎اي به نظر مي‎رسيد. با اين حال، روند تطورات عمومي كانون‎ها نشان مي‎دهد كه آن‎ها علي‎رغم نقشي كه در تقويت گرايش‎هاي فرهنگي و نيز افزايش نشاط و خلاقيت فرهنگي بچه‎هاي مسجد داشته‎اند، اما در عمل، از آرمان تربيت هنرمند انقلابي و حتي توليدات هنري جامانده‎اند. تجربه‎ كانون‎ها همچنين گوياي اين واقعيت است كه تقريب سازماني و حتي فيزيكي ظرفيت‎هاي فرهنگي هنري با ظرفيت‎هاي مذهبي انقلابي، لزوماً تحول متناسب با اسلام و انقلاب را در مناسبات هنري نتيجه نمي‎دهد؛ بلكه علاوه، بر آن پشتيباني تخصصي همه جانبه، هم در سويه‎ مذهبي و هم در سويه هنري و نيز وجود امكانات تمريني و فضاي آزمون و خطا و قرار داشتن هنرجو در مدار ارتباطات حرفه‎اي و موارد ديگري نيز لازم است.

5. به موازات انصراف كانون‎ها از تعقيب آرمان‎هاي تأسيسي، رشد انبوهي از مراكز، مؤسسه‎ها و دانشكده‎هاي آموزش و توليد هنري به تدريج مزيت‎هاي دهه‎ هفتادي كانون‎ها را در داشتن مجوز فعاليت فرهنگي و هنري كم ترو كم‎تر كرد. جالب اين‎كه در تأسيس و رشد مراكز حرفه‎اي آموزش و توليد هنري، فقط جريان‎هاي واگرايا بي‎تفاوت از انقلاب دخيل نبوده‎اند، بلكه عناصر زيادي از جبهه‎ فرهنگي انقلاب اسلامي نيز به راه‎اندازي مراكز و مؤسساتي مستقل از كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد اقدام كرده‎اند. امروزه مؤسسه‎هاي حرفه‎اي و در عين حال انقلابي برجسته‎اي در حوزه‎ آموزش و توليد هنري فعال است.

6. كانون‎هاي فرهنگي هنري مسجد با اين‎كه خيلي زود از «فلسفه‎ي هنري» تأسيس خود فاصله گرفت، اما «هويت فرهنگي» خود را همچنان حفظ كرده است. به عبارت ديگر افول وجه «توليد هنري» در كانون‎ها به معناي از بين رفتن مطلق كاركردهاي فرهنگي آن‎ها نيست، حتي به معناي افول مطلق حيثيت توليدي آن‎ها هم نيست، چه اين‎كه در غياب توليدات هنري، فضاي توليدات فرهنگي ساده و روان كانوني همچنان گرم است. حتي اگر در واقعيت با كانون‎هايي مواجه باشيم كه از قابليت «توليد فرهنگي» هم بهره‎اي نداشته باشند باز نمي‎توان ظرفيت‎هاي جبراني آن‎ها را در حوزه‎هاي توزيع و مصرف فرهنگي ناديده گرفت. نشانه‎ حيات و نشاط كانون‎ها، همين حوزه‎ عمومي بزرگ و لطيفي است كه روابط درون و ميان كانوني ايشان را البته در همنشيني با مساجد شكل داده است.

7. طرح پيش‎رو متضمن اين ايده‎ پيش برنده است كه در سپهر نهادها و جريان‎هاي فرهنگي امروز كشور، مزيت نسبي كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد، غلظت وجه توزيع فرهنگي و سپس مصرف فرهنگي آن‎هاست. شبكه‎ ارتباطات فرهنگي هر كانون، دفاتر نسبتاً مجهز بسياري از كانون‎ها، تجارب فرهنگي بسياري از فعالان كانوني، انگيزه‎هاي متراكم رشد و ترقي فرهنگي، موج زدن دغدغه‎هاي انقلابي، افزايش كيفيت و كميت توليدات جبهه‎ فرهنگي هنري انقلاب اسلامي، افزايش روزافزون گردش مالي حوزه‎ي فرهنگ و گرايش خانواده‎هاي مذهبي به تقويت سبد فرهنگي خانواده و دلايل فراوان ديگر، به مزيت بالاي كانون‎ها براي تبديل شدن به كانون توزيع فرهنگي دلالت مي‎كند. برخلاف حوزه‎ «توليد فرهنگي»، فضاي «توزيع فرهنگي»، بخصوص در جبهه‎ انقلاب، خلوت‎تر و كم رقيب‎تر است كه امكان موفقيت و رشد را بسيار افزايش مي‎دهد. به نظر مي‎رسد كه تغيير مأموريت بسياري از كانون‎هاي فرهنگي هنري مساجد از توليد فرهنگي به توزيع و مصرف فرهنگي، هم در احياي بسياري از آن‎ها و هم در گره‎گشايي از مشكل ديرين توزيع و مصرف در جبهه‎ي فرهنگي انقلاب اسلامي بسيار مؤثر خواهد بود.

 در محضر قرآن

درس هايي از قرآن

ترجمه
آيا نديدى كه پرودگارت با ياران فيل(كسانى كه سوار فيل شده و براى انهدام مكه آمده بودند) چه كرد؟
آيا نيرنگشان را بى‎اثر نساخت؟
خداوند بر سر آنان پرندگانى را فوج فوج فرستاد.
كه بر آنان سنگريزه‎هايى از گل سفت پرتاب كردند.
پس آنان را مثل كاه خورد شده قرار داد.
(فيل، 1-5)
پيام ها
1. براى هشدار به مجرمان، از نمونه‎هاى پيش رو و نزديك استفاده كنيد. (شهرت اصحاب فيل به قدرى بوده كه گويا جلو چشم است و نيازى به دليل ندارد.)»
2. تاريخ را فراموش نكنيد.
3. كعبه قبل از اسلام نيز مقدس بوده و شكستن حرمت مقدسات كيفر دارد.
4. قهر الهى نسبت به مجرمان، جلوه‎اى از ربوبيت الهى است.
5. پرندگان مأموران خداوند هستند و شعور دارند.
6. اطلاع از طرح و نقشه دشمن و نقش بر آب كردن آن، مهم است.
7. دشمن از بزرگ‎ترين تجهيزات جنگى(همچون فيل) براى هجوم استفاده مى‎كند، امّا خداوند با استفاده از كوچك‎ترين حيوانات يعنى پرندگان آسمان، آن‎ها را نابود مى‎كند.
8. دشمنان خدا هر چند مجهز باشند ناتوانند.
9. سخت‎ترين كيفر براى اهانت به مقدسات است.(اقوام ديگر كه هلاك شدند هيچ كدام مثل كاه جويده نشدند، بلكه يا روى خاك افتادند يا در آب غرق شدند.)

 پرتوي از حكمت

سجده بر تربتي كه رنگ خدايي دارد!

علامه اميني(ره):
آيا بهتر نيست، محل سجود از خاك و تربتي باشد كه در آن، چشمه‎هاي خوني جوشيده است كه رنگ خدايي داشته است؟ تربتي آميخته با خون كسي كه خداوند، او را پاك قرار داده و محبت او را اجر رسالت محمد صلي‎الله‎عليه‎و‎آله‎وسلم شمرده؛ خاكي كه با خون سرور جوانان بهشت و وديعه محبوب پيامبر و خدا عجين گشته است.

 بوستان حكايت

شفاي چشم با تربت امام حسين عليه السلام

آيت‎ا...‎ العظمي بروجردي، از مراجع بزرگ تا پايان عمر(88 سالگي)، چشمانش خوب مي‎ديد و به عينك نياز نداشت. آن بزرگوار روزي راز اين امر را چنين بيان فرمودند: «من در بروجرد چشم درد سختي داشتم كه از معالجه آن نتيجه‎اي نگرفتم. همه پزشكان بروجرد از مداواي آن مأيوس شده بودند. روز عاشورا، دستجات سينه‎زني، طبق معمول به منزل ما مي‎آمدند. من در حالي كه هيئت عزادار را مي‎نگريستم و اشك مي‎ريختم و از ناحيه درد چشم نيز ناراحت بودم، گويا به دلم الهام شد كه كمي از گِلي را كه عزاداران به مناسبت عاشوراي حسيني به سر و صورت ماليده‎اند، بردارم و به چشم بمالم. در همان لحظه‎اي كه اين كار را كردم احساس آرامش نمودم و به طور كلي درد چشمم، رفع شد و ديگر به عينك محتاج نشدم. بعدها در چشم خود نور و جلايي يافتم كه خطوط بسيار ريز را نيز مي‎ديدم».