صفحه آخر

حضرت آيت‌ا... مصباح يزدي:
انتخاب اصلح، مقتضاي عقل است

به گزارش پايگاه اطلاع رساني آثار حضرت آيت‌ا... مصباح يزدي، رئيس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در همايش معيارهاي گزينش دولتمردان اسلامي از نگاه اهل بيت(ع) با اشاره به اين‌كه خداوند به بركت رهبري امام(ره) و فداكاري يارانش، زمينه‌هايي براي ما فراهم كرده كه برايمان قابل تصور هم نبود، ادامه داد: اصلا باور نمي‌كرديم كه زماني برسد كه آزادانه چنين مباحثي مطرح و مورد بحث و بررسي قرار گيرد.

علامه محمدتقي مصباح يزدي با بيان اين‌كه البته بعد از پيروزي انقلاب اسلامي كه شرايط مهيا بوده، آن گونه كه بايد عمل نشده است، اظهار داشت: موضوع اين همايش، مسأله‌اي است كه جزء مسائل پايه و مقدماتي است؛ اما هنوز بعد از 40 سال در اين زمينه آن چنان كه بايد كار نشده است.

ايشان با اشاره به اين‌كه در زمينه كيفيت تعيين كارگزاران، با مخاطبان مختلفي مواجهيم، اظهار داشت: يك دسته از مخاطبان كساني هستند كه به اسلام و نظام اعتقادي ندارند و حتي اگر مسلمان هستند، سكولار و معتقد به عدم دخالت دين در حوزه اجتماع هستند. دسته ديگر مسلماناني هستند كه از اهل بيت(ع) بهره نبرده‌اند و حداكثر فقط پيامبر(ص) را به عنوان ولي امر مي‌شناسند؛ اما عده‌اي هم هستند كه مي‌خواهند بر اساس بينش شيعي عمل كنند و اهل بيت(ع) را در عصمت و علم، مانند پيامبر(ص) مي‌دانند.

عضو جامعه مدرسين با بيان اين‌كه افراط و تفريط در هر مذهبي وجود دارد، ادامه داد: حتي در بين شيعيان نيز اختلاف‌نظر‌هايي وجود دارد؛ اما اكثر شيعيان معتقدند كه امام معصوم(ع) حق حاكميت الهي دارد.

ايشان ادامه داد: هرچند در خصوص حق حاكميت، بحث‌هايي براساس روايات اهل بيت(ع) براي مخاطبان شيعي انجام گرفته است، اما كم‌تر مخاطبان ديگر در نظر گرفته شده‌اند؛ و اگر بخواهيم شرايط كارگزار حكومت را براي فردي تبيين كنيم كه سكولار است و براي اسلام تشريعاتي براي اداره حكومت قائل نيست، بايد بر اساس دليل و تحليل عقلي باشد.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم با اشاره به اين‌كه اصل وجود حكومت امري ضرورري است، اظهار داشت: در طول تاريخ، اكثر حكومت‌ها بر اساس مباني عقلاني تشكيل نشده‌اند، بلكه در گذشته‌هاي دور، ملاك زور بوده و كسي كه مي‌توانسته قدرت خود را بر ديگران تحميل كند، به عنوان حاكم پذيرفته مي‌شده است؛ و بعدها علم و ثروت هم به آن اضافه شد و افرادي با بهره‌گيري از همين امور به حكومت رسيدند. لذا به‌طورطبيعي، كارگزاراني براي چنين حكومت‌هايي مناسب ترند كه بتوانند از هر راهي سبب بقاي حكومت شوند؛ حتي اگر بتوانند با زور يا فريب مردم را با خود همراه كنند.

ايشان در ادامه به حكومت‌هايي اشاره كرد كه مردم توانستند خواسته‌هاي خود را بر آن‌ها تحميل كنند، و اين سؤال را مطرح كرد كه اگر حكومتي واقعا بخواهد مصالح جامعه را تأمين كند، كارگزاران آن بايد چه شرايط و ويژگي‌هايي داشته باشند؟

حضرت آيت‌ا... مصباح افزود: اقتضاي بحث عقلي اين است كه ببينيم هدف از تشكيل حكومت چيست، تا شرايط كارگزاران آن را بر اساس آن هدف تحليل كنيم؛ ضمن آن‌كه سوال ديگر اين است كه آيا اهداف حكومت‌ها مشترك هستند يا خير؟

ايشان در پاسخ اظهار داشت: يك هدف كلي مشترك براي تشكيل حكومت وجود دارد و آن تأمين نيازمندي‌هايي از جامعه است كه متصدي بالفعل ندارد، و هيچ عاقلي در وجود چنين هدفي براي حكومت شك ندارد؛ به عنوان نمونه، تأمين امنيت با همة مراتبي كه دارد، از مصاديق بارز اين نيازمندي هاست.

اين فيلسوف و متفكر اسلامي افزود: طبيعي است كه يك نفر به تنهايي نمي‌تواند امنيت را تأمين كند، بلكه به دستگاه و سيستمي نياز است تا با استفاده از افراد مختلف با مراتب متعدد، تأمين امنيت را عهده‌دار شود.

ايشان با طرح اين سئوال كه آيا مي‌توان از نظر عقلي شرايطي كلي را براي كارگزار حكومت درنظر گرفت كه در همه جوامع پذيرفته شده باشد، پاسخ داد: از آن جا كه دستگاه حكومت داراي قواعد و مقررات و چارچوب‌هايي است، اولين شرط مسؤولان حكومت، شناخت اين قواعد و مقررات است؛ چرا كه اگر مقررات را نشناسند، چگونه مي‌خواهند هدف حكومت كه در گرو رعايت اين مقررات است را محقق كنند؟ لذا شرط اول كارگزار هر حكومتي شناخت و علم به قانون و مقررات است.

ايشان شرط دوم كارگزاران حكومت را عدم منفعت طلبي دانست و افزود: اگر كارگزار حكومت مقررات را بداند، اما منفعت طلب و بي تقوا باشد، در جايي كه مقررات با منافع شخصي اش تعارض پيدا كند، منفعت خود را مقدم كرده و مقررات را زير پا مي‌گذارد؛ لذا با كارگزار بي تقوا – ولو شناخت هم داشته باشد – هدف از حكومت تأمين نمي‌شود.

علامه مصباح يزدي حسن تدبير را شرط سوم كارگزار حكومت دانست و افزود: اگر كارگزار نداند كه براي رسيدن به هدف حكومت چگونه بايد از ابزار و امكانات استفاده كند، و در مقام تزاحم نتواند اهم و مهم را بشناسد، باز هم هدف حكومت تأمين نخواهد شد؛ لذا علاوه بر آگاهي و عدم منفعت طلبي، حسن تدبير نيز براي كارگزار حكومت لازم است.

عضو جامعه مدرسين حوزه علميه در بخش ديگري از سخنانش با اشاره به مراتب ارزش‌هاي اجتماعي و نيز مراتب كارگزاراني كه مي‌توانند اين ارزش‌ها را تأمين كنند، اظهار داشت: به دليل عقلي و با توجه به تجارب عيني، در هر نظام سياسي بايد همة كارگزاران حدنصابي از شرايط كه بايسته‌هاي كارگزاري براي حكومت است را داشته باشند؛ و اگر افرادي علاوه بر بايستگي‌ها، داراي شايستگي‌هايي هم باشند كه بهتر مي‌توانند هدف حكومت را تحقق بخشند، به حكم عقل بايد همان‌ها انتخاب شوند، و اين معناي انتخاب اصلح است.

ايشان افزود: حال اگر به فرض كسي يافت نشد كه حدنصاب اين شرايط سه گانه يعني علم و تقوا و حسن تدبير را داشته باشد، و يا فرد اصلح از روي ظلم، نتوانست خود را معرفي كند، و به عنوان نمونه تخريب‌ها و تهمت‌ها اجازه نداد فرد اصلح به اين مقام برسد، در اين صورت چه بايد كرد؟ طبيعي است كه در اين صورت نمي‌توان از اصل حكومت صرف‌نظر كرد و بايد به اقرب به اصلح تنزل كرد.

حضرت آيت‌ا... مصباح ادامه داد: تنزل به اقرب، امري عقلاني است؛ لذا در جايي كه فرد واجد صلاحيت وجود ندارد، و يا اگر وجود دارد، موانعي بر سر راه او قرار دارد، كسي بايد انتخاب شود كه اشبه افراد به اصلح است.

ايشان با بيان اين‌كه يكي از ادله ولايت فقيه نيز همين است، اظهار داشت: وقتي دسترسي به امام معصوم(ع) نداريم، بايد به اشبه افراد به وي در همين سه شرط علم، تقوا و حسن تدبير مراجعه كنيم.

علامه مصباح يزدي با اشاره به اين‌كه در حكومت ديني علاوه بر تأمين نيازهاي بر زمين مانده مادي و دنيوي، قرب انسان به خدا و رشد و كمال وي نيز اهميت دارد، ادامه داد: تجربه هم نشان داده است كه حكومت‌ها در اين زمينه اثرگذارند.

 حديث مهدي(عج)

به سوي ظهور

ما بر اخبار و احوال شما آگاهيم و هيچ چيز از اوضاع شما بر ما پوشيده و مخفي نمي‌ماند.
طبرسي، الاحتجاج‌، ج 2، ص 596

 راه امام

شيوه استضعاف ملت ها

هرچه قدرت اضافه بشود حرص انسان به قدرت، اضافه مي‌شود. و اگر مهذب نباشد انسان، آن قدرت را براي خودش به كار مي‌گيرد. وقتي براي‌ خودش به كار گرفت دولت‌هاي بزرگي كه هستند، ابرقدرت‌هايي كه هستند يك همچو آدم قدرتمندي را پيدا مي‌كنند و اين آدم قدرتمند را به او بال و پر مي‌دهند و اين را به مقام مي‌رسانند تا اين‌كه ملت را استضعاف كند و ذخاير ملت را بچاپد.
صحيفه امام، ج 16، ص 20

 در پرتو خورشيد

دقتشان در مطالب علمي مجدانه و بي نظير بود

حضرت آقا نظم خاصي داشتند و توجه و دقت زيادي به درس و بحث داشتند، به گونه‌اي كه ممحض در درس بودند و گويا از لحظه لحظه حضورشان در قم و همجواري با حضرت فاطمه معصومه(س) و علما و بزرگان حوزه بهره مي‌بردند و استفاده مي‌كردند؛ تلاش ايشان براي درس و دقتشان در مطالب علمي مجدانه و بي نظير بود و آثار اجتهاد به خوبي در همان سنين جواني در ايشان ديده مي‌شد.
در برقراري ارتباط با ديگران بسيار خوب رفتار مي‌كردند و همه جور ذوق و سليقه را به سمت خود جذب مي‌نمودند و جاذبه خيلي قوي داشتند؛ به طوري كه خواص و عوام عاشق و دلباخته ايشان مي‌شدند.
حجت الاسلام والمسلمين حسين علي اكبريان در گفت و گو با مركز خبر حوزه