صفحه فصل رويش

ايران از صنايع پيشرفته تا انرژي هسته‌اي

صنعت مس و طلا

طراحي و اجراي پروژه‏هاي صنعت مس در ايران قبل از انقلاب توسط متخصصان خارجي شروع و بدون افتتاح رها شد. پس از انقلاب پروژه‏هاي نيمه كاره صنعت مس به طور كامل توسط متخصصان داخلي تكميل و بهره‏برداري شد. توليد ساليانه مس از صفر در ابتداي پيروزي انقلاب به بيش از 233 هزار تن در سال 2012 ميلادي رسيده است.

كشف و استخراج طلا در ايران در نظام اسلامي اتفاق افتاده و ايران در سال 2012 نزديك به 2 تن طلا استحصال كرده است.

فلزات گرانبهاي توليد شده در ايران در طول 40 سال اخير رشدي بسيار قابل ملاحظه‌اي يافته و از 5.27 ميليون دلار در سال 1977 ميلادي به حدود 141ميليون دلار در سال 2016 رسيده است.

ايران بر اساس آمار مؤسسه ارزيابي‌هاي زمين شناسي انگلستان در سال 2015 رتبه 12 جهان را در خصوص استحصال از معادن مس دارد. صنايع مس سرچشمه و باهنر به ترتيب در حوزه بالادستي و ميان دستي مس فعال بوده و صنايع پايين دستي متعددي مشغول به توليد و صادرات انواع پروفيل‌هاي صنعتي مس هستند. ايران در بازيابي ضايعات مس جزء فعالين جدي در منطقه غرب آسياست.

ايران پيش از انقلاب صنعت استحصال صنعتي طلا را نداشته است در حالي كه امروز براي توليد 5 تن طلا در سال ظرفيت سازي كرده و 3.5 تن از اين ميزان در حال حاضر عملياتي است. رشد قابل توجه اين موفقيت در صنايع طلا و مس را مي‌توان مشاهده نمود.

صنعت سيمان

توليد سيمان به عنوان يكي از اصلي‏ترين مصالح ساختماني رشد ده برابري نسبت به ابتداي انقلاب اسلامي داشته است. جمهوري اسلامي ايران از سال 1386 تبديل به صادر كننده محصول استراتژيك سيمان به عنوان يكي از الزامات توسعه عرصه محور جوامع شده است. ايران از نظر ظرفيت توليد سيمان در رتبه چهارم جهان قرار دارد و به بيش از هشت كشور جهان صادرات سيمان داشته است. بازسازي تخريبهاي ناشي از جنگ تحميلي با سيمان، مصالح ساختماني و سرمايه‏هاي انساني داخلي انجام شده است. ميزان توليد سراميك‏هاي ساختماني طي چهل سال گذشته 20 برابر شده است. رتبه بندي ايران در توليد سيمان در جهان با توليد 75 ميليون تن در سال 2014 نشان داده شده است.

صنعت نفت و پتروشيمي

ميزان توليد محصولات پتروشيميايي ايران به لحاظ ارزش نزديك به 12 ميليارد دلار و به لحاظ وزني به بيش از 54 ميليون تن در سال 1396 رسيده است. با دقت بر اين موضوع كه دارندگان دو سوم ذخائر هيدروكربوري جهان در منطقه غرب آسيا قرار دارند، ايران با وجود حمايتهاي همه جانبه بين‏المللي از رقباي منطقه‏اي خود جزء برترين كشورهاي توليد كننده‌ فراورده‌هاي نفتي به شمار مي‌رود. در پژوهش‌ها گزارش رتبه‌ سوم ايران و روند مطلوب تغييرات توليدات نفتي و پتروشيمي ايران نشان داده شده است.

توليدات مختلف نفتي و پتروشيمي ارزش متفاوت داشته و لذا براي محاسبه‌ دقيق‌تر لازم است كه در كنار بررسي توليدات، ارزش اين صادرات نيز مورد توجه قرار گيرد. در پژوهش ميداني رشد ميزان ارزش صادرات محصولات پتروشيمي ايران در سال‌هاي اخير نشان داده شده است و نكته قابل توجه تنوع مواد صادراتي ايران است.

صنايع پيشرفته

در جنگ صنعتي، خط مقدم اين نبرد، صنايع پيشرفه به اصطلاح(high tech) مي‌باشد. اين صنايع با توجه به سطح علمي بسيار بالايي كه دارند تنها در كشورهاي توسعه يافته و به ندرت در كشورهاي در حال توسعه توليد و گسترش مي‌يابند.

از سويي ديگر اين بخش از صنايع از ارزش افزوده‌ بسيار بالا و حتي غيرقابل محاسبه‌اي برخوردار هستند كه اگر كشوري كه خواهان ايجاد اين صنايع در كشورش باشد يا بايد با قيمت بسيار بالا از ساير كشورها خريداري و يا با تكيه به نيروي علمي و فني بومي خود اين صنايع را ايجاد نمايد. تحريم‌هاي حوزه صنعت همواره بر روي گلوگاه‌هاي اين بخش تمركز يافته‌ است و هدف از تحريم در اين حوزه عقب مانده نگه داشتن ايران بوده است؛ در مقابل جمهوري اسلامي ايران با رشد و حمايت از نخبگان كشور توانسته گام‌هاي مهمي در اين حوزه بردارد. براي بررسي رشد ايران در حوزه صنايع پيشرفته مي‌توان ميزان صادرات ايران را در نظر گرفت. روند افزايشي صادرات صنايع پيشرفته و سطح بالاي ايران نسبت به صادرات را به خوبي مشهود است.

انرژي هسته‌اي و دستاوردها

براساس اظهارات آژانس بين‌المللي انرژي، تقاضا براي انرژي در جهان رو به افزايش است و اين تقاضا در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه با سرعت بيشتري رو به رشد است. اگرچه در عصر حاضر مصرف سوخت‌هاي فسيلي كماكان بخش عمده‌ توليد در انرژي را به خود اختصاص داده‌اند، وليكن نياز به منبع انرژي پايدارتر، ارزانتر و كم آلاينده‌تر روز به روز بيشتر احساس مي‌گردد. از ديگر سو استفاده از سوخت‌هاي فسيلي براي توليد انرژي گرمايي حداقلي‌ترين نوع به كارگيري از اين منابع و لذا لازم است تا بشر به دنبال جايگزيني مناسب براي اين سوخت‌ها باشد.

فناوري پيشرفته امروزي اين امكان را به بشر داده است تا بتواند از انرژي هسته‌اي به عنوان يك منبع بي‌كران و در شرايطي كاملاً ايمن، جهت توليد انرژي الكتريكي و غيرالكتريكي بهره جويد. گرچه شناخت اين منبع عظيم انرژي بي‌نظير با انفجارات هسته‌اي جنگ جهاني دوم روبه‌رو شد، ولي بايد اذعان نمود كه تصميمات كشورهاي مختلف براي استفاده از آن جهت توليد انرژي و از طرفي استفاده پزشكي، صنعتي و كشاورزي از توليدات آن به نحوي است كه ديگر هيچ جامعه‌اي از آن بي‌نياز نيست.

توضيح درباره دستاوردهاي انرژي هسته‌اي ايران، نياز به تأليف كتابي مجزا دارد و همت جمهوري اسلامي به پشتوانه‌ نيروي نخبه‌ جوان خود حيرت جهانيان را دربرداشته است. در اين بخش تنها به ذكر برخي از دستاوردهاي اين حوزه اشاره خواهد شد.

• ساخت راكتور هسته اي

• توليد برق هسته اي

• راديو ايزوتوپ

• راديو داروها

• كيت‌هاي راديو داريويي

• اصلاح گونه‌هاي كشاورزي

• پرتودهي براي جلوگيري از ضايعات كشاورزي

• انجام پژوهش جهت تهيۀ واكسن دامي با استفاده از روش‌هاي هسته اي

• توليد نوارها و غلاف‌هاي پليمري قابل انقباض حرارتي

• توليد سيستم شمارش هسته‌اي با آشكارساز گايگر

• توليد مولد پالس هسته‌اي

• توليد دزيمتر جيبي و دزيمتر ديجيتال دستي

• استريليزاسيون محصولات بهداشتي

• توليد انواع ليزرهاي مورد نياز

• نشت يابي در لوله‌هاي انتقال نفت با استفاده از تكنيك كاربرد ردياب‌هاي پرتوزا

• طراحي و ساخت لامپ‌هاي نوري(بتالايت) براي كاربردهاي مختلف

• طراحي و ساخت سيستم هسته‌اي براي اندازه گيري خاكستر زغال سنگ جهت نشان دادن ميزان مصرف ذغال سنگ

• و...

در اين مسير اقدامات گسترده بسيار زياد ديگري نيز از سوي جمهوري اسلامي ايران صورت گرفته است. البته گذران چنين روندي در طول دهه‌هاي اخير هزينه‌هاي سنگيني را براي جمهوري اسلامي ايران به همراه داشته است. ترور دانشمندان هسته‌اي ايران و همچنين تخريب و كارشكني‌ها در روند فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران و مهمتر از آن اعمال تحريم‌هاي هر روزه از سوي آمريكا و كشورهاي غربي از مهمترين آنها بوده است. اما صرف همين هزينه‌هاي سنگين عزم و اراده ايرانيان براي پافشاري بر حقوق قانوني شان را تقويت كرده است خصوصا كه در اين مسير تعدادي از ارزشمندترين سرمايه‌هاي يك ملت يعني نخبگان و دانشمندان آن هم فدا شده‏اند.

 گوناگون

احساس مسؤوليت مردم رمز پيروزي انقلاب


در بين نخبگان آن روز كشور كساني بودند كه با سياست‌هاي رژيم موافق نبودند و حتي تشكيلاتي نيز براي خود به هم زدند، ليكن امام(ره) با آن فراست و درك و بينش بالاي سياسي، دريافت كه فعاليت‌هاي سياسي‌اي كه توسط گروه‌هاي مختلفي از نخبگان صورت مي‌پذيرد، اگر هم به سرانجام برسد، در نهايت به نفع اسلام نخواهد بود، از اين‌رو تنها راهي كه به نظر امام وجود داشت و مثمر ثمر بود، به صحنه كشاندن تودهٔ مردم مسلمان بود. امام معتقد بود كه آن احزاب و گروه‌ها نمي‌توانند يك حركت اسلامي قوي و فراگير كه به تشكيل حكومت اسلامي بينجامد انجام دهند. امام مصمم گرديد تا توده‌هاي مردم را به ميدان كشاند و اين احساس مسؤوليت را در عموم مردم به وجود آورد كه به عنوان مسلمان وظيفه دارند در امور سياسي كشورشان دخالت كنند. اين كار مانند بسياري از كارها و انديشه‌هاي امام كه از ابتكارات ايشان شمرده مي‌شود در واقع الهام گرفته از تعاليم اسلام بود، و اگر امام مسيري غير از اين را دنبال كرده بود، هيچ تحول قابل اعتنايي نمي‌توانست ايجاد كند. امام با به ميدان آوردن تودهٔ عظيم مردم موفق شد اين نهضت بي‌سابقه را پديد آورد، كاري كه هيچ‌يك از آن گروه‌هاي سياسي هرگز قادر به انجام آن نبودند.
اين امام بود كه با تشخيص انرژي نهفته در توده‌هاي عظيم ملت و با استفاده از انگيزه‌هاي اسلامي و ديني آنان، يك جريان هدفدار سراسري به راه انداخت. امام با بيدار كردن حس مسؤوليت ديني در مردم و با نيت خالصي كه داشت، به‌جاي روابط محدود و خشك حزبي، يك رابطهٔ عميق عاطفي مردم ايجاد كرد و در نتيجه مردم به ايشان عشق مي‌ورزيدند و پروانه‌وار گرد شمع وجود او مي‌چرخيدند.
(منبع: كتاب انقلاب اسلامي و ريشه‌هاي آن به قلم علامه مصباح يزدي(ره)، ص 124)

 دستاوردها

پهپادهاي انتحاري سپاه، دو مدل شد


در تصاوير منتشر شده از شهر زميني پهپادهاي سپاه، در كنار پهپادهاي سفيد رنگي كه همانند نمونه‌هاي ديده شده در رزمايش‌هاي قبلي هستند، تعدادي پهپاد با همان طراحي كلي و به رنگ سياه مشاهده شده است. اين پرنده‌هاي بدون سرنشين نسبت به مدل اوليه، از اندازه كوچك‌تري برخوردار هستند و همچنين در نوك بال نيز شاهد تفاوت بين دو پهپاد هستيم. در پهپادهاي انتحاري نسل اوليه، در نوك بال دو زائد عمودي هم به سمت بالا هم پايين است و در مدل جديدتر و كوچك تر، صرفا به سمت بالاست.
پهپاد انتحاري سپاه در شهر زير زميني - مدل اوليه - به وضعيت در نوك بال دقت كنيد
از مشخصات دقيق پروازي اين دو مدل اطلاعات خاصي در دسترس نيست ولي مدل جديد تر، به نظر با برد كمتر توسعه پيدا كرده و به نظر مي‌رسد براي پوشش دادن اهداف در فاصله نزديك‌تر به كار مي‌رود. نكته قابل توجه ديگر در خصوص اين پهپاد، رنگ تيره به كار رفته در بدنه آن است كه تشخيص چشمي آن را در فضاهاي كم نور براي دشمن سخت‌تر مي‌كند و به نظر مي‌رسد مخصوص عمليات‌هاي شبانه و غافلگيرانه هستند.
يك مسأله قابل توجه ديگر در خصوص شهر پهپادي سپاه، نمايش تعدادي از پرنده‌هاي بدون سرنشين انتحاري نسل اول بود، بحث حمل نوعي موشك يا ريز مهمات و حتي پهپادهاي كوچك‌تر در زير اين پرنده بدون سرنشين، نكته دور از ذهني نيست و مي‌تواند قابليت‌هاي اين پلتفرم را به صورت ويژه، افزايش دهد.
روند توسعه و ارتقاء قدرت پهپادي نيروهاي مسلح، نقش قابل توجهي در موفقيت استراتژي دفاعي كشورمان داشته، ولي با رونمايي از شهر زيززميني و وارد شدن پهپادهاي انتحاري به اين پايگاه‌ها و همچنين اقداماتي همچون افزودن حامل ها، موجب شده تا اين تجهيزات نيز همانند موشك ها، جزو دارايي‌هاي استراتژيك و خاص جمهوري اسلامي ايران محسوب شوند و اكنون پهپادهاي انتحاري سپاه پاسداران نيز ماموريت‌هاي جديد و بزرگتري در زمينه بازدارندگي و تنبيه هر نوع تفكر متجاوزانه، بر عهده گرفته اند.