صفحه سياسي

غربگرايي از ديروز تا امروز

محمد ملك زاده

بررسي وضعيت جريان غربگرا در ايران از گذشته تا به امروز نشان مي دهد تجربه اعتماد و اتكاي به غرب سابقه نسبتا طولاني در ميان رجال سياسي ايران داشته است. مطالعه عملكرد اين جريان و بررسي نتايج و پيامدهاي سياست غربگرايي در ايران مي تواند براي مردم و مسئولان امروزي كشور قابل استفاده و عبرت آموز باشد.

يكي از رجال معروف در اين زمينه كه اين ايام سالگرد فوت او نيز مي باشد، محمدعلي فروغي است. فروغي، كه يهودي الاصل بود، در كنار رضا شاه و محمدرضا پهلوي، نماد كامل غرب گرايي و از سياستمداران مداح و شيفته غرب در دوران معاصر به شمار مي آيد. او كسي است كه در انتقال حكومت قاجار به پهلوي نقشي برجسته داشت و با حمايت كشورهاي غربي به ويژه انگليس وارد صحنه تغيير حكومت در ايران شد و جشن تاج گذاري رضاشاه را برگزار كرد و سپس در انتقال قدرت از رضاشاه به پسرش ايفاي نقش نمود.

فروغي در خاطرات خود افتخار مي كند كه در دو مقطع حساس ايران در انتقال قدرت نقش آفريني كرده است. مقطع اول، در دوران پس از جنگ جهاني اول است كه انگلستان تصميم مي گيرد به جاي احمدشاه قاجار كه پادشاهي ضعيف بود، دولتي مستبد در ايران سر كار آورد. رضاخان، فردي بيسواد و بي فرهنگ كه در آن زمان به قلدري نيز معروف بود، كانديداي انگلستان براي حكومت بر ايران مي شود و پس از سه سال رسما حكومت قاجار به پهلوي انتقال مي يابد و فروغي از رجال موثر در جريان اين انتقال مي باشد. مقطع دوم جنگ جهاني دوم است. فروغي كه براي مدتي مورد غضب رضاشاه قرار گرفته و منزوي شده بود، مجددا وارد صحنه سياست ايران مي شود. او با حمايت متفقين رضا شاه را وادار به استعفاي از پادشاهي نموده و سلطنت را به فرزندش منتقل مي كند.

نگاه ستايش گرانه غربگرايان به غرب

بررسي عملكرد جريان غربگرا در دوران قاجار و پهلوي نشان مي دهد اين جريان همواره نگاه ستايش گرانه و مدح گونه به غرب داشتند؛ آنان فرهنگ و تمدن غربي را مورد ستايش و تمجيد قرار مي دادند؛ در همين حال، آن ها همواره با فرهنگ ديني و ايراني-اسلامي در اين كشور مشكل داشتند؛ غربگرايان به صراحت بيان مي كردند كه از ايراني جماعت هيچ كاري بر نمي آيد، از اين رو پيشرفت و توسعه كشور تنها با اتكاي به غرب حاصل خواهد شد! اين در حالي است كه پشتوانه غني فرهنگ ايراني اسلامي خلاف ديدگاه غربگرايان را نشان مي دهد. زماني كه اروپاييان در توحش كامل به سر مي بردند، تمدن اسلامي و ايراني در بالندگي كامل قرار داشت و دانشمندان مسلمان بسياري در آن دوران تربيت شدند.

فرهنگ بي بند و باري؛ نتيجه غربگرايي

فروغي، در زمان حكومت رضا شاه وي را ترغيب كرد سفري به تركيه داشته باشد و بعد از اين سفر، رضا شاه تصميم گرفت با فرهنگ ديني حجاب مقابله كند و به جاي آن، فرهنگ غربي را در ايران جايگزين كند. به طور كلي عملكرد غربگرايان نشان مي دهد كه آنان همواره فساد و بي بند و باري هاي فرهنگي و لاابالي گري هاي غرب را الگوي خود قرار مي دادند و سعي مي كردند كه اين فرهنگ را در ايران پياده كنند. تفكر امثال تقي زاده اين بود كه اگر بخواهيم ايران پيشرفت كند بايد از فرق سر تا نوك پا غربي بشويم! در حالي كه اين افراد همواره در همين سطح باقي مي ماندند و هيچ گاه در علم، و صنعت به طور دقيق از اروپا پيروي نمي كردند. آنان مدافع حضور همه جانبه غرب در ايران بودند در حالي كه تجارب كشورهاي مختلف نشان مي دهد غربي ها همواره به دنبال منافع خود بودند و حضورشان در كشورهاي ديگر سبب افزايش تمدن و توسعه نشده است. حضور غرب در مناطقي مانند آفريقا سبب ايجاد استثمار و فجايع گسترده فقر و فلاكت در اين كشورها شد؛ آمريكا با صراحت اعلام كرد نگاهش به كشورهاي عربي منطقه خليج فارس نيز در حد يك گاو شيرده بيشتر نيست!

غربگرايي بعد از انقلاب اسلامي

با وجودي كه انقلاب اسلامي انقلاب عليه سلطه و فرهنگ غرب در ايران بود اما رويكرد غربگرايي همچنان در برخي رجال سياسي بعد از انقلاب باقي ماند. بعد از انقلاب نيز برخي افراد غرب گرا در صدر مديريت كشور قرار داشتند. در اوائل انقلاب افرادي همانند بازرگان و بني صدر كه توانستند خود را در رديف مسئولان رده بالاي كشور قرار دهند، نگاهي به شدت غرب گرايانه داشتند و معتقد بودند ايران بايد كشورهاي غربي كنار بيايد و در واقع سياست تداوم سلطه غرب در ايران را دنبال مي كردند.

در سالهاي اخير همين نگاه غربگرايانه تداوم يافت تا آنجا كه برخي امضاي وزير امور خارجه آمريكا را سند قطعي مي دانستند! اين امر نشان مي دهد كه اين افراد به سران غربي اعتماد و اطمينان كامل دارند. در قضيه برجام همين نگاه توأم با اعتماد و اتكاي مسؤولان به غرب، خسارت جبران ناپذيري به ايران وارد كرد. بطوري كه روزنامه نيويورك تايمز اخيرا در گزارشي اعلام كرد اشتباه آقاي ظريف اين بود كه امضاي جان كري را سند و تضمين مي دانست و اكنون ايران حق دارد كه به راحتي به وعده هاي آمريكا در برجام اعتماد نكند.

عبرت گرفتن از تجربه شكست سياست غربگرايي

مسؤولان امروز كشور بايد از تجربيات اعتماد به غرب در دوران پهلوي و بعد از انقلاب درس عبرت بگيرند. با اين حال هنوز برخي اصرار دارند كه نبايد از آمريكا در مذاكرات تضمين خواست! اين امر نشان مي دهد برخي مسؤولان كماكان انديشه غلط خود را تغيير ندادند و قصد ندارند از تجربيات و شكست هاي گذشته درس عبرت بگيرند. بايد اكنون به اين باور رسيده باشيم هر چند ايستادگي و مقاومت در برابر غرب هزينه دارد، اما به تعبير زيباي رهبر معظم انقلاب، هزينه سازش با غرب بسيار سنگين تر است. تجربه نشان داد كه عملكرد مسؤولان غربگرا در ايران سبب جدا شدن بحرين و مناطق بسياري از ايران و همچنين خسارت هاي سنگين به كشور شده است.

 ديدگاه

خلأ روايت هنرمندانه

ديدار رهبر انقلاب با پرستاران، فارغ از نكاتي كه براي مسؤولان وزارت بهداشت و درمان داشت حاوي نكات مهمي براي اهالي فرهنگ و هنر بود.
رهبر انقلاب در كلامشان به يك خلأ تاريخي اشاره فرمودند، خلئي كه سال هاست سينماي ايران از آن رنج مي برد.
ايشان، با اشاره به خلأ روايت هنري از سختي ها و دشواري هاي كار پرستاري و زمينه ها و مايه هاي هنري فراوان براي پرداختن به اين حوادث گفتند: هنرمندان مسؤول و متعهد به ميدان بيايند و اين سرمايه عظيم فرهنگي را در قالب انواع هنرها به نمايش بگذارند.
در بخش ديگري از سخنان رهبر انقلاب آمده است: ما يك كمبودي در زمينه روايت هنري اين حوادث داريم. همين حوادث بيمارستاني؛ اين سختي هاي پرستارها و دشواري هايي كه اين ها مواجه هستند، اينها به تعبير فرنگي رايج در زبان هنري ها مايه هاي دراماتيك دارد، مي شود از اين ها برنامه هاي هنري جذاب به وجود آورد. هنرمندان بيايند به ميدان. اينها سرمايه عظيم فرهنگي است. از اين ها همه بايد استفاده كنند و آن كسي كه مي تواند اين سرمايه ها را نقد كند هنرمندان ما هستند.
در دو سالي كه از دوران كرونا سپري شده روايات متعددي در رسانه ها و فضاي مجازي در باره ايستادگي پرستاران به تصوير كشيده شده است. از پرستاري كه مراسم ازدواج خود را به دليل اهميت رسيدگي به بيماران لغو كرد تا بسياري از پرستاران كه در اين راه، جان خود را از دست دادند كه شهادت هريك از آنان خود قصه اي پر غصه بود و البته ايستادگي ديگر همكاران و ادامه دادن راه اين شهدا، روزنه اي اميد براي خلق قهرماناني كه نمونه آنان اگر در اختيار هاليوود بود امروز ده ها فيلم درباره از خودگذشتگي و ايثار ساخته مي شد. فقدان ارتباط دو سويه بين اصناف و سينماگران و ترس از واكنش ها و نامه هاي سرگشاده شايد دليل توجيه اين كم كاري باشد اما واقعيت اين است فيلمسازان براساس اقتضائات اقتصادي اين روزها به سراغ سوژه ها مي روند و متاسفانه در همه اين سال ها اعتقاد به اين مهم نداشتند كه روايتي از ايثارگري و تحمل شرايط سخت براي ارائه خدمات به پرستاران، مي تواند اثري ماندگار را خلق كند و در عين حال مورد پسند مخاطبان نيز قرار گيرد.
همچنين رهبر انقلاب در ادامه، طبيعت كار پرستاري يعني «مشاهده درد و رنج بيماران و مراقبت شبانه روزي از آنان» را تلخ و سخت خواندند و گفتند: در بعضي از مقاطع مانند دوره دفاع مقدس و يا كرونا اين سختي ها چند برابر شده است.
قياس تلاش پرستاران در دوران كرونا با ايثارگري اين قشر در دوران دفاع مقدس خود مي تواند شاخصي دراماتيك براي توليد فيلمي با اين نگاه باشد.

 يادداشت مهمان

آيا مادر امام سجاد(ع) ايراني بودند؟

محمدحسين رجبي دواني

در مورد مادر مكرمه امام سجاد عليه السلام نقل هاي متعددي وجود دارد و بسياري از آن ها هم مبهم است و متاسفانه اطلاعات دقيق و روشني درباره اين بانوي عظيم الشأن نداريم. چون كسي كه مادر امام مي شود بايد از لياقت و قابليت بسيار بالايي برخوردار باشد كه چنين مقامي پيدا كند و بتواند علاوه بر همسر امام پيشين بودن، مادر امام بعدي هم باشد.
بيشتر اين نقل ها دلالت بر اين دارد كه مادر امام سجاد عليه السلام ايراني هستند. اگر چه نقلي هم داريم كه گفته شده است كه آن بانوي بزرگوار عرب بوده و اسامي عربي براي ايشان ذكر شده است ولي نقل هاي معروف و مشهور دلالت بر آن دارد كه اين بانو ايراني هستند.
اما آن نقلي كه مي گويد ايشان دختر يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساساني بوده است داراي اشكالات و ابهاماتي است كه مرحوم دكتر سيد جعفر شهيدي در كتاب زندگاني امام سجاد عليه السلام با ادله اي كه اقامه مي كند، اين نقل را رد مي كند. اما ما نقل مناسب تري را داريم مبني بر اينكه در زمان خلافت اميرالمومنين عليه السلام و هنگام حضور آن وجود مقدس در كوفه، بعد از شورشي كه در خراسان صورت گرفت و حاكم حضرت اين شورش را سركوب كرد، شماري به اسارت درآمدند و آن ها را به كوفه نزد اميرالمومنين عليه السلام فرستادند.
در بين اينها دو خواهر از يك خانواده نجيب و سرشناس ايراني بود، آن دو بانو به اميرالمومنين عليه السلام عرض كردند كه خود شما ما را تزويج كنيد. حضرت فرمودند از من سني گذشته است، اما اگر مايل باشيد يكي از شما را به عقد فرزندم حسين عليه السلام در مي آورم كه همين گونه هم شد و شهربانو كه شاهزنان نام داشت به عقد امام حسين عليه السلام درآمد و عنوان شاهزنان از ايشان برداشته شد. چرا كه بانوي بانوان دو عالم فقط حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها است.
خواهر ايشان هم به نقلي به همسري محمد بن ابي بكر درآمد و نقل ديگري هم داريم كه حضرت آنرا به نرسا بزرگ ايراني هاي كوفه تزويج فرمود.
ازدواج بر مبناي اين نقل قطعاً در كوفه واقع شده است و امام سجاد عليه السلام هم متولد كوفه هستند. چون ولادت آن حضرت را ۳۶ يا ۳۸ هجري ذكر كردند و اين سال ها زماني است كه خاندان اميرالمومنين عليه السلام در كوفه حضور دارند. اما نكته اي كه بايد به آن توجه داشت اين است كه هنگام ولادت امام سجاد عليه السلام مادر بزرگوار آن حضرت از دنيا مي رود و امام سجاد در واقع مادر خود را نديد و يك كنيز آن حضرت را شير داد و بزرگ كرد. لذا داستان هايي كه ساخته شده است مبني بر اينكه شهربانو در قيام امام حسين عليه السلام حضور داشت و مي خواستند او را دستگير كنند، اما بر ذوالجناح نشست و به سوي ايران گريخت و در كوهي نزديك ري كه الان به كوه بي بي شهربانو معروف است ورود پيدا كرد و كوه بسته شد، از اساس بي پايه و غير قابل پذيرش است.