صفحه فصل رويش

دستاوردهاي انقلاب اسلامي در حوزه بهداشت و سلامت

اين نوشتار به بررسي دستاوردهاي انقلاب اسلامي در حوزه بهداشت و سلامت مي پردازد.

1. شاخص اميد به زندگي

براساس گزارش برنامه توسعه ملل متحد، از سال ١٣٣٩ تا ١٣٥٧ شاخص اميد به زندگي در بدو تولد از ٥/ ٤٩ سال در سال ابتدايي به ٥/ ٥١ سال به سال انتهايي رسيد؛ يعني اميد به زندگي در بين ايرانيان در آستانه پيروزي انقلاب اسلامي جزو پايين ترين رتبه ها در جهان بوده است. در حالي كه بعد از پيروزي انقلاب هر چند ٨ سال درگير جنگ بوديم اما اميد به زندگي در ايران در سال ١٣٦٧ به ٥/ ٦١ سال رسيده است. يعني در ١٠ ساله اول بعد از پيروزي انقلاب ١٠ سال اميد به زندگي ايرانيان بيشتر شده است.

گزارش بانك جهاني نشان مي دهد، اميد به زندگي مردم ايران از ابتداي انقلاب تاكنون 22 سال افزايش يافته است. آمار بانك جهاني نشان مي دهد در سال 1355 مردم ايران به طور متوسط تنها 55 سال عمر مي كردند كه در سال 1396 به 2/ 76سال افزايش يافته است.

2. كاهش مرگ و مير ناشي از بيماري هاي واگيردار

با پيشرفت پزشكي و نظام سلامت در جمهوري اسلامي ايران، علل مرگ و مير كمتر شده و فوت ناشي از بيماري هاي واگيردار و مشكلات بارداري و زايمان در ايران كاهش يافته است. افزايش خدمــات بهــداشتي در جمهوري اسلامي ايران، موجب تغيير در تركــيب مــرگ و ميـــر و دگــرگوني در تركيب بروز بيماري ها شده است شاخص مرگ ومير خام در كشور ايران بر اساس آمارها از 13 نفر به ازاي هر 1000 تولد زنده در سال هاي 1354-1349 به رقم 5 نفر در سال هاي 89-1384 كاهش يافته است. براساس مطالعات انجام شده، كاهش عمومي در مرگ ومير كودكان در كشور ايران طي چهار دهه اخير وجود داشته است.

گسترش شبكه بهداشت عمومي منجر به كاهش فراوان مرگ و مير كودكان زير پنج سال هم شده است كه نسبت به دوران قبل از انقلاب، رشد چشمگيري داشته است. براساس گزارش بانك جهاني، در دوران رژيم پهلوي سالانه بيش از ۱۴۰ هزار نوزاد جان خود را از دست مي دادند كه اين رقم در ساليان اخير به زير ۲۰ هزار نوزاد كاهش يافته است.

3. افزايش تعداد بيمارستان ها و مراكز درماني

در اواخر رژيم پهلوي حدود 558 مؤسسه درماني با 57927 تخت در سطح كشور وجود داشت كه براساس جمعيت كشور آمار نامناسبي محسوب مي شد. اين در حالي است كه در دهه چهارم انقلاب اسلامي، مراقبت هاي بهداشتي اوليه با ارتقاي پوشش 100 درصد جمعيت شهري و بيش از 94 درصد جمعيت روستايي كشور همراه بوده است. در عين حال، ايجاد نظام شبكه بهداشتي- درماني به عنوان يك الگوي جهاني با بيش از 18هزار خانه بهداشت و 5 هزار مركز بهداشتي- درماني به وقوع پيوسته است.اين مراقبت ها از طريق ارتقاء تعداد مراكز درماني و بيمارستان ها به وجود آمده است و در همين راستا مي توان توزيع بيمارستان در استان هاي مختلف و رعايت عدالت بهداشتي در تمامي نقاط كشور را مشاهده كرد.

در حالي كه در سال ۱۳۵۷، تنها ۳۷ درصد شهرهاي كشور داراي بيمارستان بودند، اين رقم هم اكنون به بيش از 94 درصد رسيده است. هم اكنون تعداد بيمارستان هاي فعال كشور و تخت بيمارستاني ثابت به ترتيب ۹۱۰ و 148 هزار مي باشد. در حالي كه در سال ۱۳۵۷ اين ارقام 556 و 56 هزار بوده است.

4. رشد تعداد پزشكان و متخصصان حوزه سلامت

در دوران پهلوي براي سراسر جمعيت 36 ميليوني ايران به وسعت تمام شهرهاي كشور فقط تعداد محدودي پزشك وجود داشت و روستاهاي كشور تنها با 1500 مركز بهداشت درماني روستايي بدون پزشك و متخصص رنج مي برد. تعداد پزشكان موجود در كشور اعم از پزشك عمومي و متخصص رشته هاي مختلف در سال 1357 حدود 14 هزار نفر بود، اين در حالي است كه بخش قابل توجهي از اين رقم هم شامل پزشكان خارجي و بيگانه مي شد. با اين حساب باز هم به ازاي هر ده هزار نفر حدود 3 /9 پزشك وجود داشت. براساس گزارش بانك جهاني، شاخص پزشك به جمعيت در دوره پس از پيروزي انقلاب ۶ برابر بهبود يافته است.

كشور ايران در سال 56 با 33 ميليون جمعيت، نيازمند ورود پزشك خارجي از ساير كشورها بوده است، اما هم اكنون با جمعيتي بيش از دو برابر و به تبع آن با نيازي بيشتر به پزشك، با رشد تعداد پزشكان در كشور مواجه است. همچنين در زمينه پزشك متخصص نيز از جمعيت 7000 نفر در سال 57 به جمعيت 72.792 پزشك متخصص در حال حاضر رسيده ايم و همچنين بايد گفت كه مردم بسياري از كشورها به منظور درمان به كشورمان سفر مي كنند تا تحت نظر پزشكان ايراني به درمان خود بپردازند.

5. رشد دانشگاه هاي علوم پزشكي

قبل از پيروزي انقلاب حدود ٧ دانشكده پزشكي در دانشگاه ها ايجاد شده بود، اما در حال حاضر حدود پنجاه دانشگاه علوم پزشكي در سراسر كشور به فعاليت مي پردازد. تعداد ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشكي از حدود ٦٠٠ نفر قبل از پيروزي انقلاب به حدود ٦ هزار نفر در سال افزايش يافت. سال 57، تعداد كل پزشكان داراي كارت نظام پزشكي حدود ١٧ هزار نفر بود، در حالي كه طي سال هاي گذشته، حدود140هزار پزشك در دانشگاه هاي علوم پزشكي سراسر كشور تربيت شده اند. در چهار دهه گذشته رشد برجسته تعداد دانشگاه هاي علوم پزشـكي در كليه استان هاي كشور به ويژه اسـتان هـاي محـروم، افـزايش تعـداد دانش آموختگان گروه هـاي علـوم پزشـكي بـه ويـژه زنـان و قوانين مربوط به حضور ايـن فـارغ التحـصيلان در منـاطق محروم از جمله موفقيت هاي بخش آموزش پزشكي است. تأسيس بيش از 50 دانشگاه علوم پزشكي، 350 مركز بهداشت شهرستان و 170 دانشكده رشته هاي مختلف علوم پزشكي در كشور تا سال 1392 به وقوع پيوسته است. همچنين تا سال 96 با توجه به افزايش پزشكان و دانشجويان پزشكي اين تعداد در 60 دانشگاه علوم پزشكي دركشور مشغول به فعاليت هستند.

6. ارتقاء تجهيزات پزشكي و درماني؛ خودكفايي در لوازم پزشكي

در دوران رژيم پهلوي حدود 50 شركت توليدي در زمينه تجهيزات پزشكي در سطح كشور وجود داشت كه همگي مواد اوليه را از خارج وارد و در داخل ايران مونتاژ مي كردند، اين شركت ها تنها توانايي تامين 3 درصد از نياز كشور را داشتند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي بيش از 500 شركت تجهيزات پزشكي مشغول به فعاليت هستند. بر اساس آمار امروزه بيش از 80 درصد از نياز 910 بيمارستان سراسر كشور را شركت هاي داخلي و دانش بنيان تهيه مي كنند. در حال حاضر واحدهاي توليد كننده تجهيزات پزشكي در كشور بيش از 8 هزار نوع وسيله پزشكي در كلاس هاي مختلف، توليد و به بازارهاي داخلي و خارجي عرضه مي كنند.

دبيرخانه كارگروه ارزيابي و تشخيص صلاحيت شركت ها و مؤسسات دانش بنيان و نظارت بر اجرا تاكيد دارد كه ايران در حوزه هاي مختلف ماشين آلات و تجهيزات پيشرفته در حوزه داروسازي پيشرفت هاي فراواني را داشته است كه در زمينه هاي مختلف طراحي و ساخت قابل رويت هستند. و برخي از اين تجهيزات به قرار زير است؛

كسب رتبه نخست توليد دارو در سطح منطقه، توليد 97درصد از داروهاي مورد نياز و و صادرات دارو از جمله داروهاي بيوتكنولوژي، خودكفايي در ساخت انواع واكسن، ريشه كني فلج اطفال و ساير بيماري هاي فراگير، پوشش واكسيناسيون از30درصد به 100درصد، افرايش تعداد بيمارستان ها و مراكز درماني، توسعه بهداشتي كشور و موفقيت در اولويت به پيشگيري بر درمان و در نهايت افزايش اميد به زندگي و كاهش مرگ و مير كودكان زير يك سال سال و كاهش مرگ و مير مادران از ديگر دستاوردهاي علمي در شاخه پزشكي محسوب مي شود كه مي توان از آن به عنوان انقلاب پزشكي نام برد.

همچنين اكنون ايران مقام چهارم توليد داروهاي نوتركيب را درسطح آسيا داراست و تاكنون ۱۴ دارو از اين نوع در كشور توليد شده است. داروي نوتركيب به طور عمده در درمان بيماري هاي صعب العلاج مانند سرطان ها، برخي بيماري هاي ويروسي، ام اسوهموفيلي به كار گرفته مي شود.

سل، ديفتيري، سرخك، حصبه، وبا، سياه سرفه، جذام و هپاتيت B از بيماري هاي شايع و گريبانگير مردم در دوره پيش از انقلاب بود. پس از پيروزي انقلاب، پوشش گسترده واكسيناسيون كودكان زير 5 سال عليه بيماري هاي واگيردار از 20 درصد به 95 درصد در سال 1380 رسيد. اكنون همه كودكان كشور از بدو تولد عليه برخي از اين بيماري ها حتي در دورافتاده ترين منطقه ها نيز واكسينه مي شوند.

توليد چهار ماده اوليه دارويي براي ساخت داروهاي جديد فشار خون ريوي، ساخت داروهاي درمان مشكلات انعقادي و ساخت داروهاي شيمي درماني، ساخت و توليد نخستين نانوداروي تزريقي ضدسرطان با نام تجاري «سينا دوكسوزوم» قابل استفاده در انواع سرطان ناحيه شكمي، توليد داخلي داروي «لووفلوكساسين» براي درمان بيماري هاي عفوني، توليد داروي ضد سرطان «پكلي تاكسل» براي درمان انواع سرطان هاي ريه، پوست، تخمدان و سينه، داروي ضد سرطان «دوكسوروبيسين» با فناوري نانو، داروي «سترورليكس استات» براي درمان نازايي، داروهاي نو تركيبي براي بيماران ام اس(با عنوان سينووكس)، بيماران خاص(با عنوان اينترفرون بتا، گاما و آلفا) و مبتلايان به هپاتيتC (با عنوان اينترفرون پگنيله) تنها نمونه اي از تلاش محققان ايراني است.

چنان كه آمار نشان مي دهد، وضعيت سلامت و بهداشت در جمهوري اسلامي ايران نسبت به رژيم پهلوي رشد كمي و كيفي داشته و وضعيت رفاهي، سلامت و بهداشت مردم بهبود يافته است. در حوزه خدمات درماني، افزايش سطح كيفي پزشكان، افزايش تعداد پزشكان و پرستاران در مناطق مختلف كشور، تامين داروهاي مورد نياز جامعه، توسعه سلول هاي بنيادي، گسترش تامين اجتماعي و پروژه هاي حمايتي، كاهش دادن هزينه هاي درماني، كاهش مرگ و مير، افزايش سطح اميد به زندگي و... در ايران پس از پيروزي انقلاب دستاوردهاي فراواني قابل لمس و رويت است.

 گوناگون

پيش بيني هاي شهيد مدرس درباره آينده ايران


شهيد مدرس از اعجوبه هاي تاريخ ايران است كه علاوه بر هوش و شجاعت سياسي بالا، قدرت پيش بيني بسيار خوبي داشتند كه ناشي از بصيرت عميق اوست. او راه هاي نفوذ استعمار را به خوبي شناسايي كرده و آفت هاي غربزدگي رضاخاني را به خوبي تشريح مي كرد. در ادامه سه نمونه از پيش بيني هاي مدرس را ببينيد:
1.فكلي هاي فاقد آب آشاميدني
«قريبا چوپان هاي قريه هاي قراعيني و كنگاور، با فُكُل سفيد و كراوات خودنمايي مي كنند، اما در زيباترين شهرهاي ايران، آب لوله و آب تميز براي نوشيدن مردم ايران پيدا نخواهد شد. ممكن است شمار كارخانه هاي نوشابه سازي افزون گردد، اما كوره آهن گدازي و كارخانه كاغذسازي پا نخواهد گرفت. درهاي مساجد و تكايا به عنوان منع خرافات و اوهام بسته خواهد شد، اما سيل رمان ها و افسانه هاي خارجي كه در واقع جز تحسين كرد فرنگي چيزي نيستند، به وسيله مطبوعات و پرده هاي سينما به اين كشور جاري خواهد گشت، بطوري كه پايه افكار را عقايد و انديشه هاي نسل جوان از دختر و پسر، تدريجا بر بنياد همان افسانه هاي پوچ قرار خواهد گرفت و مدنيت مغرب و معيشت ملل مترقي را در رقص و آواز و دزدي هاي عجيب آرسن لوپن و بي عفتي ها و مفاسد اخلاقي ديگر خواهد شد، مثل آن كه آن چيزها لازمه متمدن بودن است.»
2. گردنتان به سوي بيگانه كج خواهد شد
«روزي برسد كه براي شير و پنير و پشم و پوست هم گردن ما به جانب خارج كج باشد و دست حاجت بدان سو دراز كنيم.»
3. رضاخان در خارج از كشور ميميرد
«يك ماه پيش رضاخان به وسيله مأموران پيغام داده بود كه من دخالت در سياست نكنم و به عتبات بروم و آن جا ساكن شوم. گفتم: به رضاخان بگوييد مدرس گفت من وظيفه خود را دخالت در سياست مي دانم. اين جا هم جاي خوبي است و به من خوش مي گذرد. تو را هم روزي انگليسي ها كنارت گذاشته و به جايي پرتاب مي كنند. اگر قدرت داشتي و توانستي، بيا همين جا(خواف). هرچه باشد بهتر از تبعيدگاه ها و زندان هاي خارج از ايران است. ولي من مي دانم كه من در وطنم به قتل مي رسم و تو در غربت، در سرزمين بيگانه خواهي مرد!»

 دستاوردها

درماندگي ابرقدرتها


مجموع دستاوردها و موفّقيّتهايي كه بعضي شان واقعاً بي نظيرند، هميشه در مدّنظرتان باشد؛ يعني احساس سرافرازي كنيد به ‏خاطر انقلاب. ببينيد عزيزان من! امروز سياستهاي بزرگ‏ترين قدرتهاي دنيا، در منطقه ي غرب آسيا به گِل نشسته، پيش نرفته؛ خود آنها ميگويند به ‏خاطر اعمال نفوذ و اقتدار جمهوري اسلامي است؛ اين خيلي مهم است. بنا بود هر بلائي كه ميخواهند سر عراق يا سر سوريه يا فلان ‏[كشور] در بياورند و نتوانستند. خب اين خيلي مهم است؛ اين همان چيزي است كه شما ميخواستيد؛ اين همان چيزي است كه انقلاب ميخواست. خواسته ي انقلاب تحقّق پيدا كرد، خواسته ي آمريكا و همراهان آمريكا -نه فقط آمريكا- تحقّق پيدا نكرد. اين يك نمونه است و ازاين قبيل پيروزي هاي زياد، توانايي هاي زياد، پيشرفتهاي زياد هست؛ اينها را هيچ ‏وقت از ياد نبريد. يكي از شگردهاي دشمن اين است كه بگويد شما نميتوانيد، شما شكست خورديد، از شما كار برنمي آيد، تمام شديد، رفتيد؛ اين يكي از شگردهاي دشمن است. اين شگرد را به هيچ وجه نپذيريد. البتّه در داخل هم كساني هستند كه همان خواسته ي دشمن را با صداي بلند در اين جا بيان ميكنند، به زبان مي آورند؛ هستند كساني از اين قبيل كه همان چيزي را كه دشمن ميخواهد در ذهنيّت جامعه به وجود بيايد، همان را اين جا با صداي بلند در روزنامه، در غير روزنامه و در فضاي مجازي -حالا كه فضاي مجازي هم هست- بيان ميكنند. من عرض ميكنم كه بنابراين، من آن دغدغه داشتن، آن هشداردهي، آن طلبكارانه در مسائل و مشكلات نظام و نواقص وارد شدن را صددرصد تأييد ميكنم.
(بيانات در ديدار جمعي از دانشجويان؛ 17/3/1396)