صفحه فرهنگي-اجتماعي

به گذشته توجه كنم يا آينده؟
رموز انگيزه‌بخشي به خود چيست؟

زهره سعيدي

اين روزها به دليل شرايط استرس زاي جامعه در قبال شيوع ويروس كرونا، تعطيلي مشاغل، مدارس و دانشگاه ها، در خانه ماني زياد و سفر نرفتن از خيلي افراد مي‌شنويم كه مي‌گويند، انگيزه مان را براي كار كردن، درس خواندن يا خيلي چيزهاي ديگر از دست داده ايم. مثلا از نوجواني مي‌شنيدم كه مي‌گفت براي چه اين همه بايد درس بخوانم وقتي آخرش قرار است كرونا بگيرم و بميرم؟! يا جوان ديگري كه به طور كلي از رفتن به دانشگاه و ادامه تحصيل قطع اميد كرده بود با اين‌كه در كنكور هم شركت كرده اما انتخاب رشته نمي‌كرد و برايش اهميتي نداشت.

همه اين موارد، مسائلي هستند كه به انگيزه افراد مربوط مي‌شوند در واقع انگيزه يك موتور محركه براي فعاليت‌هاي ما است حال مي‌خواهد بيروني باشد يا خارجي. بسيار از محققان براساس تحقيقات روانشناسي معتقد هستند كه انگيزه اگر از درون بجوشد، پايداري بيشتري دارد و افراد را به سمت هدف سوق مي‌دهد. مسأله اصلي اين است كه بهرحال كرونا دير يا زود از جامعه بشري رخت برخواهد بست، اما اين انسان‌ها هستند كه نبايد انگيزه خود را براي ادامه حياط و فعاليت و حركت به سمت پيشرفت از دست بدهند.

همانطور كه مطرح شد انگيزه دو نوع است، انگيزه دروني كه در واقع همان چيزهايي است كه افراد از داشتن يا حركت به سمت آنها لذت مي‌برند، اين نوع انگيزه اگر نباشد افراد دست به كار هم نمي‌شوند. اما انگيزه بيروني حالتي است كه توسط ديگران ايجاد مي‌شود در واقع ما در بين اطرافيانمان مي‌توانيم اين انگيزه شادي و خوشحال بودن را در اين ايام تزريق كنيم.

در اين گزارش تلاش داريم راهكارهايي را آموزش دهيم كه افراد را خودانگيخته‌تر كند يعني بدون نياز يا كمتر نياز داشتن به انگيزه‌هاي بيروني اين روزها شاد باشند و حال خوبي داشته باشند و از اهدافشان دور نشوند.

1_از راحت طلبي دست بكشيد

نكته كليدي در افزايش خود انگيزشي اين است كه از سختي دادن به خود نترسيد از اين‌كه فكر كنيد ديگر كرونا آمده كه همه جامعه بشري را ببرد و ديگر جوامع نياز به دكتر و مهندس ديگر مشاغل ندارد كه ما هم تلاش كنيم بدان‌ها برسيم، بنابراين هراس به دل راه ندهيد چرا كه با تلاش خيلي مي‌توانيد براي جامعه مفيد باشيد و از همين لحظات قرنطينه و خانه ماندن كه نمي‌توانيد مسافرت برويد و تفريح كنيد، استفاده كنيد تا در آينده به شغل و حرفه يا فعاليت مورد علاقه تان دست پيدا كنيد.

همه اين خودانگيزشي را مي‌توانيد با يك قلم و دفترچه يادداشت و نوشتن اهدافتان به خود بدهيد اين‌كه تا پنج سال آينده مي‌خواهيد به چه چيزهايي برسيد و از اين نگران نباشيد كه زمان زيادي است همين انگيزه شما براي دستيابي به هدف و حركت‌هاي كوتاه مي‌تواند شما را به موفقيت برساند.

2_بپذيريد كه اشتباه جزيي از وجود انسان است

خيلي از افراد به خاطر كمال طلبي‌هايي كه دارند، فكر مي‌كنند اگر يك بار مسيري را رفتند و اشتباه شد يا به هدف نرسيدند ديگر نبايد بدان بپردازند و از پسش برنمي آيند در حاليكه بزرگترين دانشمندان و مخترعان هم هزاران بارشكست خوردند اما نااميد نشدند چرا كه انگيزه خلق داشتند. حال اگر شما هم اشتباه مسيري را رفتيد، از روي لجاجت همان جا نايستيد بلكه اشتباهتان را بپذيريد و مسير را برگرديد.

3_ به دور دست‌ها نگاه كنيد

اينكه مطرح مي‌شود به دوردست‌ها نگاه كنيد يعني براي خود چشم انداز ترسيم كنيد و به اين معني نيست كه در آينده غرق شويد بلكه دفتر يادداشتتان را همين الان برداريد و اهدافتان را بنويسيد اين كار هم بار رواني شما را كم مي‌كند و هم اين‌كه باعث مي‌شود به ياد آوريد براي چه كاري تلاش مي‌كرديد و بايد ادامه دهيد پس نااميد نشويد و همين الان شروع كنيد.

4_شاد باشيد

شادي يكي از بال‌هاي پرواز انسان و از اكسيرهاي جادويي انگيزه است، فرمول شاد بودن ساده است،ديگران را شاد كنيد به همان ميزان شاد خواهيد بود. درست است كه اين روزها كرونا و مرگ و ميرها و سختي زندگي به خاطر تعطيلي مشاغل و بيرون رفتن با مشقت و ماسك و چيزهاي ديگر مثل نديدن دوستان و اقوام شايد شادي را قدري از ما گرفته باشد، اما اين سبك زندگي خوبي‌هايي هم براي ما داشته مثل اين‌كه قدر هم را از اين پس بيشتر مي‌دانيم، براي هم وقت بيشتري در آينده صرف مي‌كنيم، قدر نفس هايمان را بيشتر مي‌دانيم و به سلامتي اهميت بيشتري مي‌دهيم و چيزهاي ديگر.

پس سعي كنيد از اين دم و بازدم‌ها نهايت استفاده را بكنيد و شاد باشيد و هر كاري بكنيد تااين شادي را به خانواده نيز تزريق كنيد.

5_براي خودتان هم وقت بگذاريد

براي خودتان زماني خاص اختصاص دهيد و حتي براي خودتان جايزه تعيين كنيد كه سبب افزايش انگيزه خواهد بود. شايد يك عده اين روزها از بيكاري و وقت گذراندن زياد حوصله شان سررفته باشد اما اين كار را اختصاص زمان به خود فرق دارد بهتر است زماني براي سلامتي جسم و سلامتي روح در نظر بگيريد در خانه ورزش كنيد يا در حياط قدم بزنيد و موسيقي ملايم گوش دهيد به اين فكر كنيد كه بار ديگر اگر سفر برويد به كجا مي‌رويد و چه وسايلي همراهتان مي‌بريد يا حتي با چه همسفرهايي همراه مي‌شويد.

زماني را براي فعاليت‌هاي معنوي مثل نماز خواندن و قرآن خواندن اختصاص دهيد كه بشدت ذهن آگاهي را در افراد تقويت مي‌كند و اين ارتباط با خداوند است كه مي‌تواند آرامش روحي و جسمي به افراد را بازگرداند.

6_به تمام كساني كه به شما گفته‌اند نمي‌توانيد فكر كنيد و انگيزه و اراده تان را محكم‌تر كنيد

دور و بر همه ما كساني هستند كه منفي بافي مي‌كنند و مي‌گويند‌اي بابا دو روز دنيا خودت را خسته نكن، ارزشش را ندارد يا سخت است و تو از پس اين شغل مديريتي را حتي اين رشته سخت و مسائل ديگر برنمي آيي بهتر است كار ساده‌تري بكني!

اما همه اينها بايد براي شما انگيزه بشود كه هم به خودتان و هم ديگران ثابت كنيد كه مي‌توانيد و استوار هستيد. فكر كردن به همين‌ها انگيزه شما را افزايش مي‌دهد. اين‌كه در همين روزهاي كرونايي كساني هستند كه رتبه برتر كنكور مي‌شوند يا در مشاغلشان مي‌درخشند چه در خانه باشند و چه در محل كار، فعاليتشان را ادامه مي‌دهند چون زندگي جريان دارد و اين جريان بايد براي ما قوي و مفيد بگذرد.

7_ آينده و گذشته را خيلي جدي نگيريد

عده‌اي شايد سوالشان اين باشد كه بايد به گذشته رجوع كنيم يا به آينده توجه كنيم. در خيلي درمان‌هاي روان شناسي افرادي كه به مراكز مشاوره مراجعه مي‌كنند، بسياري از مشكلاتشان از مسائل اضطرابي گرفته تا افسردگي به خاطر توجه زياد و شديد به گذشته يا آينده است به نوعي توجه زياد به آينده افراد را مضطرب و توجه عميق به گذشته، افسردگي به بار مي‌آورد بهتر است براي يك زندگي شاد و مفيد از فكر زياد به گذشته و آينده دست برداريد چرا كه محصولي جز اضطراب و افسردگي به بار نمي‌آورد.

در همين دم زندگي كنيد و هر شب كه با اعضاي خانواده دور هم جمع مي‌شويد بدانيد نعمت بزرگي داريد و خدا را شاكر باشيد، اين به معناي تقليل خوشبختي نيست بلكه راز و رموز شادي و انگيزش در زندگي همين زندگي در لحظه است چه اين‌كه هر زمان لازم باشد مي‌توانيد براي مسائل مختلف به آينده فكر كنيد و از گذشته درس بگيريد.

8_بعد از شكست دست از تلاش نكشيد

اين ديگر شايد به يك شعار كليشه‌اي و تكراري تبديل شده باشد اما براي نسل جوان خير. بايد بدانيد كه گاهي براي رسيدن به گنج يك كلنگ ديگر باقي است كه به زمين بزنيد. بنابراين هر چقدر شكست بخوريد راه‌هاي رسيدن را بهتر كشف مي‌كنيد بهتر است نااميد نشويد و به راه خود ادامه دهيد.

تبعات رفتار اشتباه والدين با بچه‌ها

يك روانشناس حوزه نوجوانان گفت: فرزنداني كه حق انتخاب آنها از سوي پدر و مادر ناديده گرفته مي‌شود در تصميم گيري‌هاي شغلي و تحصيلي خود با مشكل روبرو مي‌شوند.

به گزارش مشرق، مهدي قدرتي شهيدي، روانشناس حوزه نوجوانان افزود: ارتباط بين والدين و فرزندان امري بسيار مهم و قابل‌توجه است، هر پدر و مادري بايد بداند كه چگونه با فرزندان خود ارتباط برقرار كند.

وي ادامه داد: يكي از مسائل بسيار مهم در ايجاد ارتباط سالم اين است كه والدين نبايد به جاي فرزندان خود دست به انتخاب بزنند. هر زوجي بعدازاينكه صاحب فرزند شدند برچسب پدر و مادر به آن‌ها زده مي‌شود؛ اما به اين معنا نيست كه آن‌ها آگاهي كامل نسبت به امور فرزند پروري داشته باشند.

قدرتي شهيدي اضافه كرد: اغلب زوجين بعدازاينكه صاحب فرزند مي‌شوند خود را يك پدر و مادر كاملاً آگاه كه به همه فنون فرزند پروري مسلط هستند تلقي مي‌كنند كه اين موضوع باعث پديدار شدن اختلافات بين والدين و فرزندان از همان ابتدا مي‌شود.

اين مشاور تصريح كرد: اين موضوع ابتدا به عنوان يك آسيب در خانواده آشكار مي‌شود و باعث اختلافات و ناهنجاري‌ها بين والدين و فرزندان شده و در ادامه باعث ايجاد آسيب‌هاي اجتماعي مي‌شود كه در نهايت امنيت و سلامت فرزندان جامعه را به خطر مي‌اندازد.

وي گفت: متأسفانه در عصر ما ارتباطات والدين با فرزندان روزبه‌روز تيره‌تر مي‌شود. به طوري كه بسياري از فرزندان حتي در طول شبانه روز با والدين خود كلمه‌اي رد و بدل نمي‌كنند و اين امر باعث سرد شدن روابط خانواده‌ها و بروز آن در جامعه شده است كه مي‌توان يكي از اصلي‌ترين منشأ ايجاد آسيب‌هاي اجتماعي در جامعه تلقي كرد.

قدرتي شهيدي اظهار كرد: هر زوجي بعد از اين‌كه صاحب فرزند مي‌شوند شأن جديدي به دست مي‌آورند و از آن روز به بعد پدر و مادر نيز خطاب مي‌شوند؛ اما صِرف اين‌كه صاحب فرزند شده و پدر و مادر خطاب شدند به اين معناست كه آنها مي‌توانند يك پدر و مادر موفق براي فرزند خود باشند و او را در رسيدن به موفقيت كمك كنند.

وي افزود: براي موفقيت در هر حوزه‌اي نيازمند كسب دانش و مهارت در آن حوزه هستيم، پدر و مادرِ موفق شدن هم مستثنا از اين بحث نيست. با كسب نكردن دانش و مهارت‌هاي مربوط به اين حوزه مشكلات فراواني پديد مي‌آيد كه علاوه بر سرد شدن ارتباطات والدين با فرزندان آسيب‌هاي زيادي را وارد اجتماع مي‌كند.

اين روانشناس حوزه نوجوانان تصريح كرد: يكي از مسائلي كه والدين با آن زياد سر و كار دارند مسأله انتخاب است. پدر و مادرها به اين دليل كه فرزندشان قدرت تشخيص رفتار صحيح را ندارند به جاي فرزندان خود انتخاب مي‌كنند و اصرار بر اين دارند كه فرزندشان انتخاب آن‌ها را بپذيرد.

قدرتي شهيدي گفت: اغلب پدر و مادرها بر اين عقيده‌اند كه به عنوان يكي از مسائل تربيتي اگر به فرزند خود بگويند چه رفتاري را انجام بدهد بهتر است و رفتار او بايد تحت كنترل ما باشد. در واقع والدين حق انتخاب را از فرزندانشان مي‌گيرند تا به مطلوب خود برسند.

وي يادآور شد: با اين روش، فرزند حس انسان بودن و باارزش بودن را در خود نمي‌بيند. چون شخص ديگري براي او انتخاب مي‌كند؛ اما پدر و مادر مي‌توانند قبل از اين‌كه به جاي فرزند خود انتخاب كنند آموزش‌هاي لازم را در رابطه با آن انتخاب براي فرزند خود شرح داده و مزايا و معايب آن را بيان كرده بعد اجازه انتخاب را به فرزند خود بسپارد.

اين مشاور روانشناس ادامه داد: والدين براي جلوگيري از آسيب‌هاي احتمالي مي‌توانند بر كار فرزند خود نظارت داشته باشد. دادن حق انتخاب به فرزند به معناي رها كردن او نيست بلكه به معناي همراه و همدل شدن با فرزند است تا فرزند علاوه بر حمايت و همراهي والدين، حس باارزش بودن را در خود بيابد.

قدرتي شهيدي اظهار كرد: پدر و مادرها نبايد حق انتخاب را از فرزندان خود بگيرند. چون اين موضوع باعث مي‌شود كه آنها در تصميم‌گيري‌هاي شغلي، تحصيلي و…، خود با مشكل روبرو شوند و روند زندگي آنها مختل خواهد شد.

 نهج‌البلاغه

آرزوهاى طولانى و سوء عمل

امام علي(عليه السلام) مى‌فرمايد: مَنْ أَطَالَ الاْمَلَ أَسَاءَ الْعَمَلَ » كسى كه آرزويش را طولانى كند اعمال بد انجام مى دهد».
شك نيست كه آرزوها انگيزه حركت انسان براى هرگونه فعاليت است; ولى هرگاه آرزو از حد اعتدال خارج شود و انسان به سراغ امور دست نيافتنى و يا غير ضرروى و خارج از حد نياز برود، طبيعى است كه بايد تمام تلاش و كوشش خود را براى رسيدن به آن بگذارد و همه چيز جز آن را فراموش كند در حالى كه اگر دامنه آرزو را كوتاه مى كرد و به آنچه مورد نيازش بود قناعت مى نمود، وقت كافى براى رسيدن به وظايف الهى و اندوختن ذخيره هاى آخرت پيدا مى كرد و از آلوده شدن به حرام در امان مى ماند و عزت و كرامت خود را بر باد نمى داد.

 در محضر قرآن

بهانه‌جويي در پذيرش حق


(اى رسول!) ما تو را به حقّ فرستاديم تا بشارتگر و بيم‏دهنده باشى و تو مسؤول(گمراه شدن) دوزخيان(و جهنّم رفتن آنان) نيستى. بقره 119
نكته‏ها:
اى رسول گرامى! به توقّعات نابجاى كفّار توجّه نكن. آنان هركدام توقّع دارند اوراق متعدّدى از آيات برايشان نازل شود؛ در حالى كه ما تو را همراه منطق حقّ براى مردم فرستاده‏ايم تا از طريق بشارت وانذار، آنان را نسبت به سعادت خودشان آشنا كنى. اگر گروهى بهانه‌جويى كرده و از پذيرش حقّ سرباز زدند و توقّع داشتند كه بر آنان وحى نازل شود، تو مسؤول دوزخِ آنان نيستى، تو فقط عهده‏دار بشارت و انذارى، و مسؤول نتيجه و قبول يا ردّ مردم نيستى.
در قرآن مكرر اين معنا آمده است كه آنچه بر خداوند است، فرستادن پيامبرى معصوم با منطق حقّ همراه با بشارت و انذار است. حال مردم خودشان هستند كه آزادانه يا راه حقّ را مى‏پذيرند و يا سرسختانه لجاجت مى‏كنند.




 بوستان حكايت

خدمت به خلق؛ اوج تكليف و رياضت

فرزند آيت‌الله حسنعلي اصفهاني(ره) نقل مي‌كند پدرم در بستر احتضار وصيت مي‌كرد به من كه از تهجد و نماز شب غفلت مكن و تقوي و پرهيز پيشه خود ساز... و به آن مقدار تحصيل كن كه از قيد تقليد وارهي. »
در اين وقت از خاطرم گذشت كه بنابراين لازم است كه از مردمان كناره گيرم و در گوشه انزوا نشينم كه مصاحبت و معاشرت، آدمي را از رياضت و عبادت و تحصيل علوم ظاهر و باطن باز مي‌دارد، اما ناگهان پدرم چشم خود بگشودند و فرمودند: «تصور بيهوده مكن، تكليف و رياضت تو تنها خدمت به خلق خدا است.»

 پرتوي از حكمت

استغفار براي مؤمنين


شخصي به آيت‌الله ميزرا جواد آقا تهراني عرض مي‌كند: آقا مرا نصيحت كنيد!
ايشان در پاسخ مي‌فرمايند: بنده به نيابت از همه مؤمنين روزي 70 مرتبه استغفار مي‌كنم. گويا نصيحت غيرمستقيم بوده كه استغفار براي خويش و ديگران را فراموش نكنيد.
منبع: خاطراتي از آيينه اخلاق