صفحه حوزه و دانشگاه

(با تأكيد بر ظرفيت پياده روي اربعين)
جهش تمدني در مراحل شكل گيري تمدن نوين اسلامي

بخش چهارم علي دهقان

اربعين داراي جنبه‌هاي متعدد و منحصر به فردي است كه انسان‌هاي دغدغه مند و دلسوز را به فكر فرو برده و آرزوي تحقق اهداف بلند را از آن تمنا مي‌كند؛ اهدافي در راستاي برپايي آمال انبيا و اولياي خاص خداوند كه آن روز را به ملت‌ها نويد داده و آن روز در شرف پيدايش و پايايي است؛ همان طليعه حكومت جهاني عدل و راستي و به تعبير قرآن كريم، حكومت مستضعفان.

با برپايي شكوهمند پياده روي اربعين در اين چند سال اخير، بسياري از حوادث به وقوع پيوسته است كه سرعتي وصف ناشدني به حركت برپايي حكومت مستضعفان داده است و چه بسا پايه‌هاي تمدن غرب را به تزلزل واقعي واداشته است: «يكي از مصاديق قوّت را امروز دنياي اسلام دارد مشاهده ميكند و آن، راهپيمايي اربعين است؛ وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة. راهپيمايي اربعين قوّت اسلام است، قوّت حقيقت است، قوّت جبهه‌ي مقاومت اسلامي است كه اين ‌جور اجتماع عظيم ميليوني راه مي‌افتند به سمت كربلا، به سمت حسين، به سمت قلّه و اوج افتخار فداكاري و شهادت كه همه‌ي آزادگان عالم بايد از او درس بگيرند.»

پياده‌روي اربعين حركتي جهاني و مردمي است كه بسياري از اهداف مرحله چهارم ـ جامعه اسلامي ـ در آن نهفته است، اهدافي از قبيل: عزت و استغناء، جامعه‌اي برخوردار از رفاه و مبراي از فقر و گرسنگي، جامعه‌اي داراي پيشرفت‌هاي همه‌جانبه ـ پيشرفت علمي، پيشرفت اقتصادي، پيشرفت سياسي ـ و بالاخره جامعه‌اي بدون سكون، بدون ركود، بدون توقف و در حال پيشروي دائم؛ همه اين مؤلفه‌ها به گونه‌اي خاص در پياده روي اربعين خودنمايي مي‌كند.

پياده‌روي اربعين و مؤلفه‌هاي نهفته در آن، تمدني است كه عناصر آن به مانند يك ماكت كوچك شده است كه لازم است ملت‌ها از آن گرته برداري كرده و اين مؤلفه‌ها را گسترش دهند تا به تمدن حقيقي برسند. « اين يك آيت عظمايي است كه خداي متعال دارد نشان ميدهد. در روزگاري كه دشمنان اسلام و دشمنان امّت اسلامي با انواع و اقسام ابزارها و وسايل، با پول، با سياست، با سلاح عليه امّت اسلامي دارند كار ميكنند، خداوند متعال ناگهان حادثه‌ي راه‌پيماييِ اربعين را اين ‌جور عظمت ميدهد، اين‌ جور جلوه ميدهد. اين آيت عظماي الهي است، اين نشانه‌ي اراده‌ي الهي بر نصرت امّت اسلامي است، اين نشان ميدهد كه اراده‌ي خداي متعال بر نصرت امّت اسلامي تعلّق گرفته است.»

كمك مؤمنانه

«خوب است كه در ماه مبارك رمضان يك رزمايش گسترده براي مواسات، همدلي و كمك مومنانه به نيازمندان و فقرا در جامعه شكل بگيرد.» اين اظهارات رهبر انقلاب در نطق تلويزيوني 21 فروردين‌ماه ايشان است. سخناني كه با يادآوري اقدامات خودجوش مردم براي مقابله با كرونا باعث شد تا رزمايش كمك به نيازمندان با شعار «كمك مومنانه» پيش از آغاز ماه رمضان و در ايامي كه ويروس كرونا به نوعي زندگي همه مردم را تحت‌تاثير قرار داده، شكل بگيرد. طرحي خيرخواهانه به نام "رزمايش كمك مومنانه" موجب رفع برخي مشكلات آسيب ديدگان و انسجام بيشتر ملت ايران شد.

هر تمدني براي پيشرفت و ارتقاء، نياز به همدلي و روح تعاون ميان اعضاي جامعه دارد. در جامعه اسلامي، كمك مؤمنانه نشأت گرفته از روح ايمان است و يكي از مؤلفه‌هاي لازم براي براي برپايي تمدن نوين اسلامي شمرده مي‌شود. كمك مؤمنانه همان همدلي و تعاون در تمدن‌هاي ديگر است كه در اثر ايمان، عميق تر، پاياتر و پوياتر خواهد بود. كمك مؤمنانه، شاخصه‌اي است كه يك ملت را به «جامعه اسلامي» تبديل مي‌كند زيرا ضعف‌هايي كه در دولت اسلامي هويدا مي‌شود با اين مواسات و همدلي جبران خواهد شد. مردم ايران در ايام بيماري كرونا، روحيه جهادي و انقلابي خود را در حالي به رخ جهانيان كشيدند كه در مهد تمدن غرب، مردم فروشگاه‌ها را غارت كرده و براي تصاحب كالايي، به روي هم اسلحه مي‌كشيدند. روحيه ايماني مردم، گام بزرگي براي ايجاد جامعه اسلامي و تغيير سبك زندگي غربي به سبك زندگي ايراني ـ اسلامي قلمداد مي‌شود.

خدمت رساني به مردم در قالب اردوهاي جهادي

تمدن‌سازي امري يك جانبه از طرف حكومت و دولت‌ها نيست. اگر مردم در نهضت تمدن سازي مشاركت داشته باشند، فرايند تمدن سازي شكل خواهد گرفت. يكي از مشاركت‌هاي مردمي، خدمت رساني به قشر آسيب پذير جامعه است. در جمهوري اسلامي اين امر هميشه مورد توجه نيروهاي انقلابي بوده و در سال‌هاي اخير به پديده‌اي فراگير تبديل شده است. دانشجويان، طلاب، نخبگان و عموم مردم دل در گرو خدمت رساني بسته اند؛ اين پديده در سال‌هاي گذشته در گرفتاري‌ها به كمك مردم آمده است، كمك‌هاي جهادي در حوادث طبيعي مانند سيل و زلزله زبانزد فرهيختگان دنيا شده كه حاكي از نفوذ اين روحيه در دل مردم ايران و ايجاد سبك زندگي ايراني ـ اسلامي است كه تشكيل «جامعه اسلامي» در گرو آن است. مقام معظم رهبري درباره فوايد اردوهاي جهادي مي‌فرمايند: «روحيه‌ي جهادي را بر روحيه‌ي تافته‌ي جدابافته بودن ترجيح بدهيد... روحيه‌ي جهادي يعني كار را براي خدا انجام دادن، كار را وظيفه‌ي خود دانستن، همه‌ي نيروها را در راهِ كارِ درست به ميدان آوردن؛ اين روحيه‌ي جهادي است. براي اين‌كه اين روحيه‌ي جهادي در شما تقويت بشود، حضورتان در اردوهاي جهادي خيلي خوب است. نگوييد وقتمان تلف مي‌شود؛ نه، بيشترين و بهترين استفاده از وقت همين است. درستان را بخوانيد، پژوهشتان را بكنيد، كارتان را بكنيد، در اردوهاي جهادي هم كه در دوره‌ي سال، چند هفته‌اي انسان را مشغول ميكند شركت كنيد. اين شما را با متن مردم آشنا مي‌كند.»

ادامه دارد...

 پرسش و پاسخ هفته

ايرانيان و موالي در كربلا


پرسش: با توجه به اين‌كه تعداد زيادي از مواليان(ايرانيان اسير شده در زمان خليفه دوم) در كوفه بودند چرا حضور آنان را در كربلا پر شور و فعال نمي‌بينيم در صورتي كه اكثر ياران مختار در انتقام از قتله كربلا همين مواليان بودند؟
پاسخ اجمالي:
1- حركت امام حسين(ع) براي جنگ و درگيري نبود كه بخواهد با آرايش نظامي به سمت مكه و كربلا حركت و تمام محبين و شيعيان را با خود همراه كند،برخلاف قيام مختار كه بسيج عمومي و براي قيام مسلحانه ساماندهي صورت گرفت.
2- گرچه موالي(غير عرب‌ها، ايرانيان و...) در تحولات صدر اسلام و در زمان خلفا و بني اميه(معاويه و يزيد) نقش داشتند اما نقش آنها نقش اول نبود بلكه نقش‌هاي ثانوي(بردگان و خدمتكاران و..) را به عهده داشتند آنها سرباز و جنگجو نبودند بلكه كارهاي داخلي را انجام مي‌دادند.
3- در بيان حادثه و واقعه كربلا بيشتر تاكيد تاريخ نگاري بر بيان سپاه عمر بن سعد و سپاه امام حسين ع و اهل بيت ع بوده است و كمتر به بيان اصحاب و ياران دو سپاه پرداخته شد.
4- در منابع تاريخي به نقش اعراب(بني اميه و قريش و بني هاشم و ساير گروههاي عرب) پرداخته شد و به نقش عجمان و موالي پرداخته نشد.
5- با اين حال در برخي از منابع نام برخي از ايرانيان در سپاه عمر سعد و سپاه امام حسين ع اشاره شد كه البته قابل تاييد و اثبات نيست.
6- با توجه به بافت جمعيتي كوفه، احتمال حضور ايرانيان در سپاه عمر بن سعد نيز مطرح مي‌شود. حتي در منابع، به نام يكي از اين افراد صريحاً اشاره شده است؛ مانند يكي از غلامان شمر بن ذي‌الجوشن به نام «رستم».

 تحليل هفته

چرا سالروز دفاع مقدس را گرامي مي‌داريم؟


مصطفي عليجان‌زاده
در جهان معمولا پايان يا سالروز پيروزي در جنگ را گرامي مي‌دارند و به علت تلفات و خسارات جنگ، يادآوري شروع آن جذابيتي ندارد.اما در كشور ما سالروز حمله ارتش بعث عراق به ايران در ۳۱ شهريور،به عنوان يادبود دفاع مقدس گرامي داشته مي‌شود،علت اين امر را ميتوان اين‌گونه‌ تحليل كرد:
1- روز ۳۱ شهريور۱۳۵۹،عراق به ايران حمله نكرد،بلكه ارتش بعثي صدام به نمايندگي از ابرقدرت‌هاي شرق و غرب يك جنگ جهاني عليه انقلاب نوپاي ايران به راه انداخت.لذا بايد شروع اين هجمه ي همه جانبه براي ثبت و حفظ در اذهان،هر سال يادآوري شود.
2- شروع جنگ تحميلي،موجب ايجاد وحدت بي‌نظيري بين مسؤولان،اقشار مردم و نيروهاي مسلح در كشور شد،كه اين الگو در ساير بحران‌هاي سياسي، امنيتي و طبيعي نيز مورد بهره برداري قرار گرفت.
3- شروع جنگ تحميلي باعث ايجاد گفتمان مقاومت اسلامي،برگرفته از فرهنگ عاشورا شد،كه اين مقاومت اسلامي به عنوان نسخه ي موفق در ساير كشورهاي اسلامي نيز استفاده مي‌شود.
4- دفاع مقدس ثابت كرد با رهبري الهي و همراهي امت فداكار و مسلمان،مي توان بدون داشتن سلاح‌هاي پيشرفته و غيرمتعارف،استراتژي‌هاي ابرقدرت‌ها را با شكست روبرو ساخت.
5- دفاع مقدس آغازي بر احياي اسلام سياسي،شكل گيري بيداري اسلامي و سقوط حكومت‌هاي دست نشانده استكبار است.
6- دفاع ما در برابر دشمنان نه با آغاز جنگ تحميلي شروع شد و نه با پايان جنگ با صدام به پايان رسيد، ‌بلكه صحنه و عرصه‌ها تغيير يافته است يعني اگر قبل از آن نظام اسلامي با ترور‌ها، كودتاها و توطئه‌ تجزيه قومي مواجه بود، بعد از پايان جنگ تحميلي با تهاجم فرهنگي دشمن، تحريم‌ اقتصادي، جنگ نرم و فتنه تير ۷۸ و خرداد ۸۸ مواجه بود كه صف‌بندي دشمنان در مقابل ايران همان صف‌بندي دوران جنگ بود. امروز عرصه تقابل انقلاب اسلامي با استكبار در عرصه جنگ اقتصادي ظهور و بروز بيشتري دارد. گراميداشت آغاز دفاع مقدس، گراميداشت روند تقابل نظام سلطه با نظام اسلامي است كه به رغم فراز و فرودها در عرصه‌هاي مختلف، پيروزي با نظام اسلامي بوده است و البته در اين عرصه‌ها جهاد تا شكل‌گيري تمدن نوين اسلامي و ظهور منجي عالم بشريت ادامه دارد.