صفحه فصل رويش

دفاع مقدس و عقلانيت

علي شيرازي

جنگ ۸ ساله يا جنگ ايران و عراق كه با نام دفاع مقدس نيز شناخته مي‌شود، به صورت رسمي در ۳۱ شهريور ۱۳۵۹ آغاز شد و در نهايت در مرداد ۱۳۶۷ با قبول قطعنامه ۵۹۸ خاتمه يافت. ملت ايران در اين جنگ تحميلي، براي دفاع از نظام جمهوري اسلامي، حيثيت، امنيت، ناموس و خاك خود؛ با بهره‌گيري از عقل و عقلانيت، حماسه آفريد و با دفاع آرماني خود به الگويي در نزد جهانيان تبديل گشت. امام خامنه‌اي در ۳۱ شهريور ۱۳۹۹ فرمودند: دفاع مقدس از اول تا آخر مدبرانه و عقلايي بود. مردم خوب كشورمان اين عقلانيت و عقلايي عمل كردن را از دين فرا گرفته بودند. عقل كه مميزه ويژه انسان از ديگر كائنات است، جايگاهي ممتاز و برتر از ديگر ابزارهاي معرفتي؛ يعني از حواس ظاهري و باطني و خيال دارد. امام خامنه‌اي در ۲۵ مرداد ۱۳۸۳ مي فرمايند: عقلانيت، مهم‌ترين ابزار در فهم انديشه اسلامي است. معظم‌له در صفحه ۳۱۷ كتاب طرح كلي انديشه اسلامي در قرآن مي‌آورند: دين مي‌آيد براي هدايت عقل؛ براي دستگيري عقل ... دين مي‌آيد هوس‌ها را، هواها را، طمع‌ها را، ترس‌ها را، غرض‌ها را از عقل مي‌گيرد. عقل سالم كامل را تقويت مي كند، تاييد مي كند تا او خوب بفهمد. امام خميني(ره) در صفحه ۱۵۵ از جلد دوم صحيفه نور مي‌آورند: اسلام مي‌خواهد انسان را يك انساني بسازد جامع؛ يعني رشد به آنطور كه هست بدهد ... حظ عقلانيت دارد، رشد عقلانيت به او بدهد ... اديان آمده‌اند كه اين ميوه نارس را رسيده‌اش كنند، اين ميوه ناقص را كامل‌اش كنند. اين ثروت بزرگ را به انسان دادند، و دين آمد كه اين سرمايه پربركت را تكميل نمايد، تا انسان با بهره‌گيري از آن راه را بيابد، راه درست را انتخاب كند، راه را درست برود تا به هدف برسد. حضرت علي عليه السلام در حكمت ۴۲۱ نهج البلاغه مي فرمايند: كَفَاكَ مِنْ عَقْلِكَ، مَا أَوْضَحَ لَكَ سُبُلَ غَيِّكَ مِنْ رُشْدِكَ؛ از عقلت تو را همين بس كه راه و بيراهه را بر تو روشن سازد. همان امام همام در حديث ۴۵۸۹ غررالحكم مي فرمايند: ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلاِسْتِقَامَة؛ ميوه عقل، استقامت و پايداري در راه حق است. اگر سه بعد اصلي را در مكتب امام خميني؛ معنويت و عقلانيت و عدالت بدانيم، قطعا عقلانيت جايگاه ممتازي دارد. امام خامنه‌اي در ۱۴ خرداد ۱۳۹۰ مي‌فرمايند: عقلانيت امام از اسلام گرفته شده است. با اين بيان بايد گفت: عقلانيت، ويژگي تفكيك‌ناپذير از مكتب امام خميني(ره) و انقلاب اسلامي و شاخص جدا ناشدني از اوصاف ياران خميني كبير است. عقلانيت؛ يعني كار سنجيده و به كار گرفتن خرد و تدبير و فكر و محاسبات؛ همچنين توجه به ظرفيت و كار كارشناسي، مطالعه درست و ملاحظه جوانب و آثار و تبعات يك اقدام. اين عقلانيت در دفاع مقدس، نمود پر رنگي دارد. امام خامنه‌اي بارها درسخنان خود به اين مهم اشاره كردند: ۲۱ مهر ۱۳۹۹: عقلانيت يعني محاسبه درست؛ ۷ دي ۱۳۷۹: عقلانيت را مي توان به عنوان دورانديشي و آينده نگري در تصميم گيري معرفي كرد؛ ۲۶ دي ۱۳۷۶: تلاش براي محقق نمودن مصالح واقعي جامعه از معناي اصلي عقلانيت است؛ ۲۵ مرداد ۱۳۸۳: توجه به واقعيت ها و اقتضائات حقيقي در تصميم گيري ، محقق كننده عقلانيت است؛ ۲۶ آذر ۱۳۷۸: حساسيت نسبت به دشمن و حفظ مرزهاي هويتي با آن از معاني عقلانيت است؛ ۱۶ تير ۱۳۹۳: تلاش براي حفظ استقلال و عدم وابستگي را مي‏توان عقلانيت ناميد؛ ۱۶ تير ۱۳۹۳: پاي بندي به فضايل و تكاليف ديني از لوازم عقلانيت به شمار مي‌رود؛ ۵ ارديبهشت ۱۳۹۶: بهره گيري از فرصت‌ها و ظرفيت‌ها به عنوان رفتار عاقلانه محسوب مي‌شود؛ ۶ ارديبهشت ۱۳۸۴: ايستادگي در برابر ظلم از وجوه عقلانيت به شمار مي‌رود؛ ۳۱ شهريور ۱۳۸۳: قاطعيت و سخت كوشي از لوازم عقلانيت به شمار مي‌رود؛ ۲۴ مهر ۱۳۹۰: يكساني شعار و عمل از لوازم عقلانيت به شمار مي‌رود؛ ۲۱ مهر ۱۳۹۹: در جمهوري اسلامي كه اين همه اسلام بر روي عقل و تعقل و تفكر تكيه كرده؛ اگر بخواهيم كارها درست پيش برود، بايستي بر مبناي عقلانيت عمل كنيم. پيامبر بزرگمان مي‌فرمايند: إِنَّمَا يُدْرَكُ‌ الْخَيْرُ كُلُّهُ‌ بِالْعَقْلِ‌؛ خير و خوبي تماما با خرد و عقل به دست مي‌آيد. رزمنده دفاع مقدس، به عنوان يك ديندار پيرو پيامبر و حامي ولايت و به عنوان يك انسان عاقل، عقلانيت از سر و روي زندگي و رزم و دفاعش مي بارد. همه كارهايش از روي عقل و مطابق با عقلانيت است:

۱. گذشتن از جان، آسايش، زندگي و آينده براي دفاع از اسلام و كشور و انقلاب و عزت ملي و نظام ديني؛

۲. مقابله با دشمنان، از جمله مقابله با نيرنگ‌هاي آمريكا و صدام؛

۳. تبعيت از فرماندهي كل قوا و امام و تابع دستور فرمانده بودن؛

۴. شناخت حجم واقعي ميدان كارزار و دشمن اصلي، يعني آمريكا و شوروي؛

۵. درك توان و قدرت مردم و بهره‌گيري از آن در راستاي نابودي دشمن غاصب و تضعيف استكبار جهاني؛

۶. قاطعيت بي‌نظير براي شدني كردن كارهاي به ظاهر نشدني؛

۷. روحيه دادن به مردم و دلگرم كردن آنان؛

۸. توجه به اراده الهي و قدرت عظيم و شكست ناپذير پروردگار عالم؛

۹. اندوختن تجربه‌ها براي بهره‌برداري از آن در مسير تقويت جمهوري اسلامي ايران؛

۱۰. ايستادن در برابر قدرت شرق و غرب و پيروز شدن بر آنان؛

۱۱. جلوگيري از تضعيف و سقوط نظام اسلامي و مانع سلطه دشمن بر كشور؛

۱۲. وحدت و همكاري تاريخي و بي‌نظير ارتش و سپاه و اتحاد عميق ملت ايران؛

۱۳. انتخاب تاكتيك هاي نو و ابتكاري و شجاعانه و خالصانه براي غلبه بر دشمن و شكست مفتضحانه آنان؛

۱۴. حضور شگفت‌انگيز و داوطلبانه مردم در ميدان‌هاي گوناگون جنگ و بروز استعدادهاي مردمي در آن عرصه؛

۱۵. جمع آوري كمك‌ها و هداياي مردم و ارسال زيبا و به موقع آن به جبهه‌هاي جنگ؛

۱۶. شناسايي فرماندهان جوان مجرب، شجاع، توانا و مخلص و سپردن مديريت بزرگ‌ترين كارها و عمليات‌ها به آنان؛

۱۷. تكريم، احترام و بدرقه با شكوه شهداي بزرگ ميدان رزم به وسيله مردم؛

۱۸. شكوفايي و شعله ور شدن عشق به شهادت در جامعه؛ خصوصا در نسل جوان؛

۱۹. ماندن مردم در زير موشك باران‌ها و گلوله باران شهرها توسط دشمن، براي روحيه دادن به رزمندگان و به نمايش گذاشتن شجاعت و ديانت و غيرت ديني ملت ايران؛

۲۰. بروز عالي‌ترين فضايل اخلاقي و معنوي و تعالي روحي در ميدان جنگ و پشت جبهه و عرصه‌هاي حمايت از رزمندگان؛

۲۱. سحرخيزي‌ها و شب‌زنده‌داري‌ها و دعا و مناجات و گريه‌هاي نيمه‌شب و شور و عشق معنوي و توحيدي؛

۲۲. برنامه‌ريزي‌هاي جامع و دقيق نظامي و عملياتي و تقويت قدرت دفاعي كشور؛

۲۳. صرف روزها و هفته‌ها برنامه‌ريزي در اتاق‌هاي جنگ، براي طراحي يك عمليات بزرگ و پيچيده و دادن پاسخ كوبنده به متجاوزين و حاميان مستكبر آنان؛

۲۴. ثبت تجربه‌هاي ارزشمند دفاع هشت‌ساله؛ در طول دوران نبرد؛

۲۵. تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي بر اساس دريافت گزارش‌هاي دقيق و متعدد علمي و ميداني، با توكل به خداي متعال و اعتماد به وعده‌هاي الهي؛

۲۶. مشورت جدي فرماندهان ارتش و سپاه در اداره جنگ و دفاع از تماميت ارضي كشور؛

۲۷. مسلط بودن مديريت عالي جنگ بر آمار و اطلاعات و ميدان نبرد و بر نفس خود و اتخاذ تصميمات عاقلانه، عالمانه، حكيمانه و به وقت؛

۲۸. پذيرش به موقع قطعنامه ۵۹۸ براي عزت انقلاب و نظام و مردم، بر اساس عقلانيت قدسي كه نوع متعالي از عقلانيت شهودي است؛

۲۹. مديريت و فرماندهي عاقلانه و الهي فرماندهان - در سطوح مختلف - در برخورد با رزمندگان و مردم؛ و حتي در مواجهه با دشمن و اسراي عراقي؛

۳۰. پيشگام بودن فرماندهان ارشد و جلوداري در ميدان‌هاي شناسايي و عملياتي و عرصه‌هاي سخت و دشوار؛

۳۱. شايسته گزيني و انتخاب افراد صالح، مخلص، متواضع، شجاع و شهادت‌طلب در تمام برنامه‌ها و همه ميدان‌هاي رزم و جهاد؛

۳۲. تقويت روحيه خودباوري و حركت به سمت نوآوري‌هاي فني و علمي و تجهيزاتي؛

۳۳. حساسيت ويژه نسبت به بيت‌المال مسلمين و جلوگيري از اسراف و حيف و ميل مال مردم؛

۳۴. تلاش براي ارتقاء علمي، تجربي و معنوي سرمايه‌هاي انساني؛

۳۵ . آشكار كردن توانايي‌ها و ظرفيت‌هاي ملت ايران و مجاهدان جبهه نبرد؛ براي جهانيان؛ حتي دشمنان؛

ادامه در صفحه 4

ادامه از صفحه 7

۳۶. توجه جدي به قدرت پروردگار، نصرت الهي و امدادهاي غيبي در هر زمان و مكان، خصوصا در سختي‌ها و مشكلات؛

۳۷. شناخت ظرفيت جوانان، و استفاده درست از تمامي توان و قدرت آنان در ميدان جنگ؛

۳۸. بهره‌گيري كامل از معنويت روحانيت اصيل و عارفان عامل و فن خطابه سخنرانان انقلابي، در راستاي جهش معنوي مجاهدان و حاميان آنان؛

۳۹. شناخت دقيق و عميق دوستان و دشمنان و رزمندگان حقيقي و خداخواه، و تقويت و بارور كردن حس برادري و اسلام‌خواهي و وطن‌دوستي در آنان؛

۴۰. شناخت درست و دقيق و كامل تهديدها به شكل واقعي؛

۴۱. نترسيدن از دشمن و قدرت عملياتي او و فرار نكردن و خالي ننمودن ميدان رزم و مجاهدت؛

۴۲. تبديل شرايط سخت و دشوار به شرايط آسان و مساعد؛

۴۳. تقويت روح اعتماد به نفس ملي؛

۴۴. آشنايي كامل با ذات و واقعيت بزك شده و چهره زشت تمدن غرب و فرهنگ نازيباي آن؛

۴۵. شناخت چهره واقعي تبليغات دشمن و خنثي‌سازي عمليات هاي رواني و جنگ نرم استكبار جهاني؛

۴۶. پذيرايي و اسكان جنگ زده ها و حمايت و تفقد از آنان؛

۴۷. تحقير دشمن و ناديده گرفتن قدرت ظاهري او.

همه آنچه نگاشته شد، سهمي از عقلانيت عرصه دفاع هشت ساله است. تبيين تمام مباحث و موضوعات، هزاران خروار كاغذ لازم دارد. عقل سليم لازم است؛ تا تفكيك ناپذيري عقلانيت از دفاع مقدس را درك و به آن اذعان نمايد. در اين عرصه هم عقلانيت نظري و هم عقلانيت عملي را مي بينيم. عقلانيت نظري ناظر به عقايد و جهان بيني‌هاست. نوع برداشت و طرز تفكري كه يك انسان درباره جهان و هستي عرضه مي‌كند، زير ساخت و تكيه‌گاه فكري آن فرد به شمار مي‌رود. اين زير ساخت و تكيه‌گاه را جهان بيني مي‌نامند. عقلانيت نظري ناظر به اين جهان بيني است. جهان بيني يك رزمنده دفاع مقدس، جهان‌بيني توحيدي است. جهان بيني توحيدي، يعني درك اين موضوع كه جهان از يك مشيت حكيمانه پديد آمده، و نظام هستي، بر اساس خير، جود، رحمت و رساندن موجودات به كمالات شايسته آن ها استوار است. عقلانيت عملي ناظر به اعمال و رفتارهاست. فكر و عمل، شعار و رفتار رزمنده دفاع مقدس توامان و هماهنگ است. شعار و شعور بر وجود فرمانده كل قواي جنگ ۸ ساله و مجاهد ميدانش از جوان تا پير حكم‌فرماست. امام كاظم(ع) در تبيين: وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ؛ هر آينه لقمان را حكمت داديم؛ مي‌فرمايند: الفَهمَ و العَقلَ؛ يعني فهم و خردمندي داديم. در آيه ۲۶۹ بقره مي‌خوانيم: وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا؛ و به هر كه حكمت داده شود، خير فراوان داده شده است. امام ششم(ع) مي فرمايند: لاغنِيٌّ اَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ؛ هيچ ثروتي پر بركت تر از عقل و خردمندي نيست. رزمنده دفاع مقدس با اين باور قدم در جاده عقلانيت مي‌گذارد. اگر اين حقيقت را شناختيم، مي‌توانيم درباره دفاع مقدس حرف بزنيم و درست حرف بزنيم و حرف درست بزنيم. اگر از فهم حقيقت وجودي امثال شهيدان سليماني، چمران، صياد شيرازي، خرازي، بابايي، باقري، كاظمي، زين‌الدين، ستاري، ميثمي، لشكري، همت، باكري و رداني‌پور عاجزيم، نمي‌توانيم دفاع مقدس را درست تحليل كنيم؛ همان بهتر كه زبان ببنديم و گوش جان به سخنان حكماي عصر بسپريم، تا نمايي از عقلانيت جنگ ۸ ساله را بفهميم.

 گوناگون

كار اصلي اسلام و انقلاب از ديدگاه استاد مطهري


حركت انقلابي بر پايه نيروي حق و حق‏پرستي است؛ انقلابي است كه از نيروي حق بر پا مي‌شود نه انقلابي كه بر پايه شكم باشد؛ حق‌پرستان را به دليل حق‌پرستي نه شكم‌پرستي برمي‏‌انگيزيم. يك عدّه خيال كرده‌اند كه چون قرآن حامي مستضعفين است، تزش اين است كه ما هميشه از گرسنه‌‏ها لشكر درست مي‌كنيم براي اينكه فقط شكمشان را سير كنيم. چنين نيست. قرآن مي‌گويد نهضت ما به سود مستضعفين است، حال ممكن است قيام كنندگان از خود مستضعفين باشند يا از غير مستضعفين. اتّفاقاً اگر مستضعف براي شكم مبارزه كند قرآن نمي‏‌پذيرد.(نبردحق‌وباطل، ص۴۲_۴۳)
اسلام نيامده است براي‏ اينكه جامعه را متوقف كند، ملت مسلمان را وادار به درجا زدن كند. اسلام دين رشد است، ديني است كه نشان داد عملًا مي‌تواند جامعه خود را به جلو ببرد. (اسلام‌ونيازهاي‌زمان، ج۱، ص۴۱)
همان‌طور كه تفكر و تعقل جهت روشن شدن فكر براي قوّه عاقله، و تقوا و تزكيه نفس براي تقويت نيروي اراده در انسان بود، عبادت براي تقويت عشق و علاقه معنوي و ايجاد حرارت‌ ايماني در انسان است؛ يعني همان‌طور كه ايمان خودش به نوبه خود منشأ عبادت است، عبادت هم تقويت كننده ايمان است.(تعليم‌و‌تربيت‌دراسلام، ص۱۲۵)

 دستاوردها

دستاوردهاي اقتصادي گام اول انقلاب در عرصه صنعت نفت و گاز


• توليد پنج فراورده اصلي پالايشگاه ها 4/ 2 برابر شد
پس از انقلاب تا پايان سال ۱۳۸۸ توليدات پنج فراورده اصلي پالايشي، نسبت به قبل از انقلاب با رشدي بالغ بر 5/ 135 درصدي حدود 4/ 2برابر شده است. در اين مدت مجموع توليد پنج فراورده اصلي (گاز مايع، بنزين، نفت سفيد، نفت گاز و نفت كوره) از 74/ 99ميليون ليتر در روز به بيش از ۲۳۵.۷۳ ميليون ليتر در روز افزايش يافته است.
• افزايش ذخاير هيدرو كربوري مايع و گاز طبيعي
ذخاير هيدروكربوري مايع تا قبل از انقلاب 94/ 145ميليارد بشكه بوده كه بعد از انقلاب و تا سال 1390 به 8 / 154 ميليارد بشكه رسيده و ذخاير قابل استحصال گاز طبيعي از 75 / 12 تريليون متر مكعب در ابتداي سال ۵۷ ، به بيش از ۳۳ تريليون متر مكعب در سال ۱۳۹۰ رسيده كه نشان‌دهنده برداشت صيانتي از ميادين نفتي و سرمايه گذاري هاي جديد است. طي سه دهه اخير 4 / 36ميليارد بشكه نفت خام و ۲۱۹۴ ميليارد مترمكعب گاز طبيعي استخراج شده است.
• افزايش در توليد و فروش نفت، گاز، مايعات و ميعانات گازي، تزريق گاز و حفاري
متوسط توليد گاز غني از ۱۱۰ ميليارد متر مكعب به 9 / 551 ميليارد متر مكعب، ميزان توليد مايعات و ميعانات گازي و نفتي كه از 3/ 31 هزار بشكه در روز به 2 / 448 هزار بشكه در روز، تزريق گاز به ميادين نفتي كه از 7 / 2ميليون متر مكعب در روز به 7 / 77 ميليون متر مكعب و عملكرد حفاري از متوسط ۱۱۷ هزار متر در سال قبل از انقلاب به 6 / 491 هزار متر تا سال 1390 رسيده است.