صفحه سياسي

19 دي؛ قيامي كه مقدمه‌ساز پيروزي انقلاب شد

اشاره: قيام 19 دي 1356 مردم قم را بايد نقطه عطفي در تاريخ نهضت اسلامي دانست چرا كه پس از آن امواج انقلاب اسلامي شدت گرفت و با چهلم‌هاي پي در پي مردم نقاط مختلف ايران دامنه انقلاب فراگير شد و در نهايت به سرنگوني رژيم پهلوي انجاميد، در يادداشت زير جرقه‌هاي آغاز اين قيام و بخشي از سخنان مراجع عظام و علما را بررسي كرديم

شهادت آيت‌ا... مصطفي خميني(ره) فرزند امام خميني(ره) در آبان 1356، شتاب خاصي به حركت انقلاب اسلامي بخشيد كه مي‌توان موج برخاسته از آن را به عنوان آغاز قيام عمومي مردم دانست. مجالس يادبود متعددي در سرتاسر كشور برگزار ودوباره نام و ياد مرجع تبعيدي ملت ايران يعني حضرت امام خميني(ره) را در دل ها زنده كرد.

امام خميني(ره) نيز به مناسبت چهلم فرزندش، طي بياناتي، ضمن تشكر از همة طبقات مردم و علما، رحلت آقا مصطفي را «از الطاف خفيه الهي» دانسته و ضمن تأكيد بر اهميت فرصت سياسي به دست آمده، به روحانيون متذكر شد كه مبارزه عليه رژيم را شدت ببخشند.

آتش حركت مردم و انقلاب به مرور افروخته مي شد و پيام ها و سخنراني هاي امام نيز جهت گيري نهضت را مشخص مي كرد. ضربه اي كه به تصور رژيم شاه با رحلت آقا مصطفي بايد بر امام(ره) وارد مي شد، كارگر نيفتاد و امام در پاسخ به پيام هاي تسليت، نه تنها از تألمات شخصي خود ياد نكرد، بلكه از وحدت مردم و استفاده از فرصتي كه براي سرنگوني رژيم به دست آمده سخن به ميان آورد.

از اين رو دستگاه حاكم و به ويژه شخص شاه كه خشمگين از اين ماجرا بود، بر آن شد تا با توهين به ساحت امام(ره) چهره ي ايشان را در انظار عمومي مشوش سازد و با نوشتن مقاله اي با صراحت به آن بزرگوار توهين نمايد.

جرقة قيام 19 دي ماه 1356 قم

در اواسط دي 1356، كه پاكت ممهور به مهر دربار از دفتر هويدا وزير دربار شاه خارج مي شد، كسي از كارگزاران رژيم گمان نمي برد كه اين نامه مانند آتش به دامن رژيم شاه بيافتد. پيك دربار نامه را به داريوش همايون، وزير اطلاعات و جهانگردي داد و او نيز نامه را جهت انتشار به روزنامه اطلاعات داد. مسعودي صاحب امتياز روزنامه، پس از با خبر شدن از مفاد مقاله، آن را براي آينده روزنامه خطرناك يافت و نگران واكنش علما و روحانيون شد. اما در تماس هايي كه با وزير اطلاعات و جهانگردي و نخست وزير(آموزگار) گرفت، دريافت كه برخي از مفاد تند و تحريك آميز آن به خواست شاه در مقاله گنجانده شده است.

شاه دستور نگارش «ايران و استعمار سرخ و سياه» را در حالي داده بود كه پيش از آن، مضامينش را در گفت و گو با خبرنگار يك مجله ي امريكايي بيان كرده بود. اما گزارشي از عراق در اين باره كه « آيت ا... خميني در رساله عمليه خود سلطنت را غير شرعي اعلام كرده و اين نظر در چاپ جديدي از توضيح المسائل ايشان منتشر شده است.» خشم شاه را به آن حد برانگيخت كه دستور نگارش اين مقاله را داد.

در اين مقاله - كه نويسنده ي آن «احمد رشيدي مطلق» ذكر شده بود - به طور صريح بي حجابي را فضيلت دانسته و حجاب، كهنه پرستي و ارتجاع سياه معرفي و به ساحت مرجع عالم تشيّع، آيت ا... العظمي خميني(ره) اهانت كرده و قيام پانزده خرداد 1342 را توطئه مشترك استعمار سرخ و سياه قلمداد كرده بود و مقصودش از عنوان " استعمار سرخ و سياه" حزب كمونيست توده و روحانيت بود كه اين دو را همدست يكديگر توصيف كرده بود.

عصر روز هفدهم دي ماه كه روزنامه اطلاعات به قم مي رسد، طلبه اي جوان اين مقاله را مي خواند و بلافاصله به منزل آيت ا... يزدي(ره) كه شب ها روضه داشتند، مي رود و با صدايي بلند و آتشين حاضران در مجلس روضه را در جريان اين توهين قرار مي دهد كه بلافاصله آيت ا... يزدي(ره) به منزل حضرت آيت ا... حسين نوري همداني مي رود تا با معظم له در اين خصوص صلاح و مشورت كند.

آيت ا... نوري همداني بلافاصله در همان شب تعدادي از علماء و بزرگان حوزه، از جمله حضرات آيات عظام: علي مشكيني، وحيد خراساني، مكارم شيرازي، جعفر سبحاني، محمد مؤمن، محمد محمدي گيلاني، حسن طاهري خرم آبادي، محمد يزدي و يوسف صانعي را براي جلسه اي فوري و مهم دعوت مي كند؛ آيت ا... نوري همداني در اين زمينه مي فرمايند: «پس از انتشار مقاله، يعني شب 18 دي، اساتيد حوزه علميه قم در منزل اينجانب اجتماع كردند تا تصميمي در اين مورد گرفته شود كه چه بايد كرد، بعد از صحبت هاي زياد، مدرسان حوزه تصميم گرفتند درس ها و مباحث حوزه را تعطيل كنيم و در مقابل رژيم شاه، عكس العمل شديد نشان دهيم و به هر قيمتي كه هست سخت مقاومت كنيم.

البته مدرسان و استادان حوزه براي تأثير پذيري بيشتر كار، قرار گذشتند تا مراجع تقليد نيز در اقدامي هماهنگ، درس هاي خارج خود را تعطيل كنند، بر اين اساس مراجعي چون: شيخ مرتضي حائري، سيد محمد رضا گلپايگاني، سيد كاظم شريعتمداري، سيد شهاب الدين نجفي مرعشي و ميرزا هاشم آملي(ره) با تعطيل كردن درس ها موافقت و استادان و مدرسان و طلاب و مردم قم را دراين حركت همراهي و هدايت كردند.

طبق آنچه در تاريخ و اسناد انقلاب اسلامي آمده است، صبح روز يكشنبه 18 دي ماه طلاب با تجمع در ميدان آستانه حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) به سردادن شعارهايي چون«درود بر خميني» و «مرگ بر اين حكومت يزيدي» پرداختند كه نيروهاي پليس به آنها حمله كرده و در صدد متفرق كردن آنها برآمدند.

در اين هنگام مردم وطلاب به صورت خود جوش به بيت مرجع بزرگ شيعه حضرت آيت ا... العظمي سيد محمد رضا گلپايگاني(ره) پناه مي برند و حياط منزل ايشان و اطراف آن پر از جمعيت انقلابي و خشمگين مي شود.

واكنش آيت ا... العظمي گلپايگاني(ره)

آيت ا... العظمي گلپايگاني(ره) در جمع معترضين به ايراد سخن مي پردازند و سخنراني خود را با آيه «إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعونَ » شروع مي كنند و با قرائت اين آيه به كنايه از اين كه ما براي مرگ وشهادت آماده هستيم، جمعيت بسيار به گريه مي افتند و فضاي بسيار حزن آلودي ايجاد مي شود، به طوري كه طلاب و مردم آماده فدا كردن جانهايشان مي شوند.

آيت ا... العظمي گلپايگاني(ره) در ادامه مي فرمايند: «اينها به ايشان(آيت ا... خميني) توهين نكردند، به ما توهين كردند، چرا كه در حقيقت آنها مي خواستند بگويند آن آقا(آيت‌ا... خميني) با ما مخالف است و معناي حرفشان اين است كه ما با اينها(رژيم شاه) موافق هستيم، در حالي كه چنين نيست، ما از گذشته با رژيم مخالف بوده ايم، الآن هم مخالف هستيم و در آينده هم مخالف هستيم، اينها اشتباه مي كنند و دارند راه را بيراهه مي روند، اينها فكر مي كنند ما ديگر سكوت كرده ايم و چيزي نخواهيم گفت و دست بر مي داريم، اينها بايد بدانند كه اگر سر نيزه را حتي زير گلوي ما بگذارند، ما حرفمان را مي زنيم!

واكنش آيت ا... العظمي مرعشي نجفي(ره)

اين حركت تجمع در بيوت مراجع ادامه پيدا مي كند و مقصدي بعدي، حسينيه آيت‌ا... العظمي مرعشي نجفي(ره) مي باشد و اين مرجع بزرگ و عالي مقام نيز با گريه و ناراحتي بسيار از انتشار اين مقاله توهين آميز اعلام انزجار كرده و خطاب به رژيم شاه مي گويند: «چرا شما يك پدر داغدار را مورد اهانت قرار داديد؟! ... خدا مي داند از وقتي كه اين جريان را شنيده ام، دچار چشم درد شده ام(كنايه از شدت تالمات و گريستن) از صبح روز 19 دي بازار قم يكپارچه تعطيل شد و مردم قم به سوي مسجد اعظم حركت كردند و مجدداً طلاب و مردم به هم پيوسته و در حمايت از امام خميني(ره) به تظاهرات پرداختند و جمعيت خشمگين مجدداً به سوي بيوت مراجع عظام تقليد حركت كردند.

واكنش آيت ا... العظمي ميرزا هاشم آملي(ره)

در اين روز جمعيت ابتدا به بيت آيت ا... العظمي ميرزا هاشم آملي(ره) رجوع كرده و ايشان نيز طي بياناتي از مقاله منتشره اعلام بيزاري كرده و از شخصيت آيت ا... خميني تجليل مي كنند.

واكنش علامه طباطبايي(ره)

پس از آن جمعيت طلاب و معترضان، به درب خانه علامه طباطبايي(ره) مي آيند و ايشان نيز با وجود بيماري جسمي، طي سخنان كوتاهي مقاله روزنامه اطلاعات را محكوم مي كنند و از تظاهر كنندگان اعلام پشتيباني مي نمايند و آن گاه از آيت ا... يزدي(ره) كه همسايه ايشان بودند، تقاضا مي كنند براي حضار، سخنراني نمايند.

واكنش آيت ا... مكارم شيرازي(حفظه الله)

در ادامه اين اعتراضات، جمعيت به سوي خانه آيت ا... مكارم شيرازي حركت مي كنند و سپس به اتفاق ايشان به مدرسه امام اميرالمؤمنين(ع) كه فضا و گنجايش بيشتري داشت، مي روند و معظم له نيز طي بيانات مهمي هشدار دادند كه اين اهانت، تنها به آيت ا... خميني(ره) نيست، بلكه به همه مقدسات و همه روحانيت توهين شده است، لذا بايد از هر گونه جدايي و تشتت بپرهيزيم، اگر بناست زنده بمانيم همه زنده بمانيم و اگر بناست بميريم، بايد همه بميريم!

واكنش آيت ا... وحيد خراساني(حفظه الله)

پس از آن تظاهر كنندگان به منزل آيت ا... وحيد خراساني مي روند ودرآنجا نيز معظم له طي بياناتي، مقاله روزنامه اطلاعات را «نوشته اي پليد» خوانده و با تشبيه امام خميني(ره) به نور مي افزايد: آنچه را كه مي خواهند خاموش كنند نور خداست. نور خدا ساختمانش ساختمان علو و فوق اين است، نور خاصيتش اين است. شما پايتان را مي گذاريد روي نور، نور مي افتد روي پاي شما؛ محال است نور برود زير پاي شما، هزار مرتبه پا روي نور بگذاري، خودت پايمال نوري، مردك خر! نمي فهمي نور زير پا نمي رود.

واكنش آيت ا... نوري همداني(حفظه الله)

در ادامه اين حركت ها، بعد از ظهر روز 19 دي ماه هزاران نفر از طلاب، فضلا و مردم انقلابي قم در بيت آيت ا... نوري همداني و سرتاسر كوچه ايشان تجمع مي كنند كه بزرگترين تجمع اين روز محسوب مي شود وآيت ا... نوري همداني نيز سخنراني بسيار طوفنده اي بر عليه رژيم شاه ايراد مي كنند و نام آيت ا... العظمي خميني(ره) را در سخنان خود طوري مطرح مي كنند كه شور و هيجان، تمام جمعيت را دربرمي گيرد و پس از آن اشعاري را بر زبان جاري مي كنند كه:

شمع حق را پف كني تو اي عجوز

هم تو سوزي هم سرت اي گنده پوز!

چون تو خفاشان بسي بينند خواب

اين جهان ماند يتيم از آفتاب

مه فشاند نور و سگ عوعو كند

هر كسي بر طينت خود مي تند!

درگيري شديد ماموران رژيم پهلوي با تظاهركنندگان

جمعيت انبوه و خشمگين پس از شنيدن سخنراني مهيج حضرت آيت ا... نوري همداني به سمت منزل آيت ا... سلطاني طباطبايي(ره) حركت مي كنند كه در سر چهار راه بيمارستان، مأموران مسلح رژيم به تظاهر كنندگان حمله مي كنند و عده اي به شهادت مي رسند و عده زيادي مجروح مي شوند و بسياري از مردم به مدارس علميه پناه مي برند و بالاخره تا پاسي از شب، خيابانهاي صفائيه، حجتيه و ارم قم صحنه درگيري نيروهاي نظامي با مردم بود كه آمار شهداء و مجروحين روشن نيست، گرچه روزنامه اطلاعات آمار كشته ها را 6 نفر و آمار زخمي ها را 8 نفر اعلام كرد وليكن حضرت آيت ا... العظمي خميني در پيامي كه به همين مناسبت خطاب به ملت ايران از نجف اشرف صادر كردند، به اين جنايت رژيم شاه اشاره كرده و مرقوم فرمودند: شاه، جمعيت بي گناه فراوان، از جوانان حوزه علميه و متدينين غيور شهر مذهبي قم را در خاك و خون كشيد، و به قتل رساند و تا كنون آمار آنها در دست نيست و مقتولين را از هفتاد تا سيصد، تا حال گفته اند و عدد مجروحين را خدا مي‌داند!

 پرسش ها و پاسخ ها

پرسش و پاسخ ديني

راه خداشناسي چيست؟ اگر ممكن است راهنمايي بفرمائيد.
راه خداشناسي، خودشناسي است؛ مي دانيم خود، خود را نساخته ايم و نمي‌توانيم؛ ديگري اگر مثل ما است، خود را و ما را نساخته و نمي تواند بسازد؛ پس قادرِ مطلق، ما را آفريده و او خداست؛ راه قُربش،«شكر مُنْعِم» به طاعت اوست و مشقت آن، ابتدائي است، چندي نمي‌گذرد براي طالبين قرب او، از هر حلاوتي شيرين‌تر است.
بهترين نوع رياضت چيست؟
صوم از رياضات مشروعه است. ماهي سه روز، خيلي مؤكد است؛ اول و وسط و آخر [هر ماه قمري]. همچنين كثرت صلاه(نماز) [در روايت است] به اندازه‌اي حضرت رسول(ص) [نماز مي خواند] كه پايش متورم شد. معلوم است رياضات شرعيه، عمل به واجبات و ترك محرمات است.
من عرف نفسه فقد عرف ربه» منظور چيست؟ معرفت نفسي كه در روايت مي فرمايد، منظور چيست؟
يعني بداند كه نفس، حياتش از خودش نيست؛ رزقش از خودش نيست؛ غنا و فقرش از خودش نيست؛ صحت و سقمش هم از خودش نيست؛ معلوم مي شود كه از جاي ديگري آب مي خورد.
مريضي و بلا در منزل زياد هست، براي دفع آنها چه كار بكنيم؟
صدقه زياد بدهند. هميشه، به افراد متعدد، به همين نيت.
گره در زندگي ام افتاده است، يك دعاي مشكل گشا بفرمائيد؟
زياد و با اعتقاد كامل، زياد بگوئيد. خسته نشويد. استغفرالله.
چه چيزي براي رفع آثار وضعي گناه، خوب است؟ چه عملي مؤثرتر است كه هر روز انجام بدهد تا آثار وضعي گناه برطرف بشود؟
استغفار كامل؛ استغفارِ توبهًًْْ نصوحاً و استغفاري كه فقط لفظ نباشد؛ كه «التائب من الذنب كمن لا ذنب له.
آيت‌ا... العظمي بهجت(ره)