صفحه اقتصاد

ضرورت اتحاد مسلمانان در تحريم كالاي فرانسوي
فرانسه به كشورهاي مسلمان چه كالاهايي صادر مي‌كند؟

 ياسر احمدي بني

آسيب تحريم همه جانبه كشورهاي مسلمان عليه فرانسه مي تواند آن قدر بزرگ باشد كه اقتصاد درگير با كروناي آن را رو به افول ببرد و منجر به يك بحران بزرگ براي آن شود.

يكي از مهمترين رويدادهاي جهاني اخير، حمايت رئيس جمهور فرانسه از اهانت به پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله و سلّم) است كه به موضوع مهمي در حوزه تجارت بين الملل تبديل شده است.

اهميت اين موضوع از آنجايي بيشتر شده كه رئيس جمهور تركيه در واكنش به اين اقدام، از مردم كشور خود و ساير مسلمانان جهان خواسته است تا كالاهاي فرانسوي را تحريم كنند و از خريد آنها خودداري نمايند و اين موضوع مورد حمايت بعضي از رهبران كشورهاي اسلامي قرار گرفته است.

در اين يادداشت به بررسي تجارت خارجي كشور فرانسه با بعضي از كشورهاي اسلامي پرداخت شده است و با بررسي آمارهاي تجارت بين اين كشور و كشورهاي مسلمان، به تبعات تحريم شدن كالاهاي فرانسوي از سوي مسلمانان پرداخته خواهد شد و اهميت كشورهاي اسلامي را براي فرانسه و كالاهاي آن آشكار خواهد كرد.

تجارت فرانسه

فرانسه به عنوان ششمين اقتصاد برتر جهان داراي جمعيت 67 ميليون نفري است كه جمعيت مسلمانان آن به حدود 6 ميليون نفر مي رسد. اين كشور در سال 2019 حدود 555 ميليارد دلار صادرات و 639 ميليارد دلار واردات داشته است. مهم ترين كالاهاي صادراتي اين كشور به شرح ذيل است:

1-ماشين آلات شامل كامپيوتر: 67.3 ميليارد دلار(12.1درصد كل صادرات)

2- هواپيما و فضاپيما: 53.5 ميليارد دلار(9.6درصد)

3-وسايل نقليه: 52.8 ميليارد دلار(9.5درصد)

4-ماشين آلات الكترونيكي و تجهيزات: 43.4 ميليارد دلار(7.8درصد)

5- محصولات دارويي 35.5 ميليارد دلار(6.4درصد)

6- پلاستيك و مواد پلاستيكي: 20.9 ميليارد دلار(3.8درصد)

7- محصولات آرايشي، لوازم آرايشي، 20.1 ميليارد دلار(3.6درصد)

8-نوشيدني ها(انرژي زا و مشروبات الكلي و...): 19.3 ميليارد دلار(3.5درصد)

9- تجهيزات نوري، فني و پزشكي: 17.6 ميليارد دلار(3.2درصد)

10-سوخت هاي معدني از جمله نفت: 15.5 ميليارد دلار(2.8درصد)

كشور فرانسه در توليد هواپيما و سفينه هاي فضايي، نوشيدني ها، لوازم آرايشي و بهداشتي، محصولات دارويي، غذايي، غلات، محصولات لبني و شيميايي و ساخت كشتي و قايق نسبت به ساير كشورهاي رقيب از مزيت رقابتي بالاتري برخوردار است.

اين كشور در زمينه هاي مختلفي با كشورهاي مسلمان ارتباط دارد. در حوزه صادرات عمده محصولات صادراتي اين كشور به كشورهاي اسلامي شامل اسلحه و مهمات، حمل و نقل هوايي، توربين هاي گازي هاي بخار، خودرو، تراكتور، توليدات آهن و استيل و تجهيزات پزشكي و الكترونيكي بوده است و در سمت مقابل از كشورهاي اسلامي نفت خام، گاز طبيعي، روغن هاي معدني، پوشاك، ميوه و سبزيجات خشكبار و كابل وارد كرده است.

در نمودار زير به كشورهاي اسلامي كه رابطه بيشتري با فرانسه دارند پرداخته شده است. اين نمودار به كشورهاي اسلامي غرب و جنوب غرب آسيا و شمال آفريقا كه با كشور فرانسه رابطه تجاري خوبي دارند اشاره مي كند.

اين نمودار نشان مي دهد كه مبادلات تجاري فرانسه و اين كشورها بيش از 100 ميليارد دلار است. بخش اعظمي از اين مبادلات به كشور تركيه مربوط مي شود لذا اگر تركيه به طور كامل كالاهاي فرانسوي را مورد تحريم قرار دهد بخش بزرگي از صادرات و واردات فرانسه از كشورهاي اسلامي دچار تغيير و تحولات بسياري خواهد شد. در ادامه به صادرات فرانسه به ايران و كشورهاي ذكر شده در تصوير بالا پرداخته خواهد شد. توجه بر اين است كه به تأثير تحريم كالاهاي صادراتي فرانسه پرداخته شود و به واردات كمتر اهميت داده شده است.

حوزه غرب و جنوب غرب آسيا:

صادرات فرانسه به تركيه

تركيه، به عنوان يكي از كشورهاي اسلامي، بزرگ ترين شريك تجاري فرانسه با كشورهاي اسلامي است. اين كشور بيشتر واردات خود را از فرانسه به واردات ماشين آلات و صنايع الكترونيكي، صنعت حمل و نقل، مواد شيميايي و فلزات اختصاص داده است. از آنجايي كه اين كشور اسلامي بيشترين حجم مبادلات تجاري با فرانسه را دارد واكنش آن در برابر كشور فرانسه پررنگ تر خواهد بود.

صادرات فرانسه به عربستان

عربستان به عنوان دومين شريك بزرگ تجاري فرانسه در منطقه جنوب غرب آسيا شناخته مي شود. كشور فرانسه بخش عظيمي از منابع نفتي مورد نياز خود را از اين كشور وارد مي كند. در مقابل، عربستان از فرانسه ماشين آلات و محصولات شيميايي وارد مي كند. مهم ترين كالاهاي وارداتي عربستان از فرانسه مربوط به صنعت حمل و نقل بخصوص هواپيما است.

صنايع الكترونيكي، ماشين آلات و صنايع شيميايي از جمله كالاهاي وارداتي عربستان هستند كه نقش مهمي در تجارت فرانسه با اين كشور دارند.

صادرات فرانسه به قطر

كشور قطر در سال هاي گذشته به دنبال تبديل شدن به هاب اقتصادي منطقه غرب و جنوب غرب آسيا بوده است لذا براي تحقق اين امر نيازمند خطوطي هوايي و دريايي قوي است. در همين راستا بيشترين واردات خود از فرانسه را به همين امر اختصاص داده است و در صنعت حمل و نقل يكي از مهمترين شريكان تجاري فرانسه است.

صادرات فرانسه به امارات متحده عربي

كشور امارات متحده عربي پس از تبديل شدن به مركز صادرات مجدد غرب آسيا، نحوه واردات خود از فرانسه را تغيير داده و واردات بخش حمل و نقل خود را كاهش و به واردات ماشين آلات، كالاها و خدمات الكترونيكي و مواد شيميايي از فرانسه روي آورده است.

صادرات فرانسه به ايران

ايران نيز همانند بسياري از كشورهاي غرب و جنوب غرب آسيا، محصولات شيميايي، ماشين آلات و صنايع حمل و نقل خود را از فرانسه وارد مي كند. در حوزه مواد شيميايي، اين واردات بيشتر شامل مواد آرايشي و بهداشتي مي شود. در حوزه حمل و نقل، خريد هواپيماهاي مسافربري نقش زيادي در واردات از اين كشور داشته است. در حوزه ماشين آلات، واردات به منظور راه اندازي خطوط توليد و تكميل محصولات توليدي صورت گرفته كه واردات قطعات خودروسازي بخشي از آن است.

حوزه شمال آفريقا

كشور فرانسه در قرون گذشته كشورهاي بسيار زيادي از آفريقا را مستعمره خود كرده است. اكنون با گذشت چند قرن از آن زمان، فرانسه توانسته مبادلات تجاري فراواني با اين كشورها داشته باشد. تعامل كشورهاي شمال آفريقا با اين كشور به جهت نزديكي از اهميت بالايي برخوردار است، از طرفي اين كشورها مسلمان هستند و اگر اين كشورها فرانسه را مورد تحريم قرار دهند و كالايي از آن وارد نكنند، فرانسه بازار خود را در اين منطقه از دست خواهد داد. در سال 2018 رقم صادرات فرانسه به كشورهاي آفريقايي 28.8 ميليارد دلار بوده است و واردات 29.6 ميليارد دلاري از اين قاره داشته است.

در طي اين سال، حجم صادرات فرانسه به كشورهاي اسلامي شمال آفريقا حدود 17 ميليارد دلار بوده است. علاوه بر اين 80 درصد حجم واردات فرانسه از قاره آفريقا مربوط به كشورهاي شمالي اين قاره بوده است. در ادامه به ارائه آمارهاي صادراتي فرانسه به 5 كشور شمالي قاره آفريقا پرداخته مي شود.

1. صادرات فرانسه به مراكش

كشور مراكش با قرار گرفتن در شمال غربي آفريقا و هم جواري با تنگه جبل الطارق، داراي اهميت بسياري است. اين كشور به همين دليل نيازمند خطوط حمل و نقل پيشرفته اي است تا بتواند از موقعيت جغرافيايي خود نهايت استفاده را ببرد، لذا بخش زيادي از واردات خود از فرانسه را به حمل و نقل اختصاص داده است. از طرفي براي تقويت صنعت خود نيازمند واردات ماشين آلات و دستگاه هاي صنعتي است كه حجم زيادي از واردات اين كشور را تشكيل مي دهد. اين موضوع سبب شده ماشين آلات فرانسوي بخش مهمي از واردات كشور مراكش را به خود اختصاص بدهند.

2. صادرات فرانسه به الجزاير

كشور الجزاير از گذشته تا به امروز با كشور فرانسه روابط مختلفي در حوزه هاي گوناگون داشته است كه هم اكنون روابط فرهنگي بين اين دو كشور برجسته است. حوزه مبادلات و تجارت نيز بين اين دو كشور از اهميت بالايي برخوردار شده است. فرانسه تأمين كننده منابع غذايي و سبزيجات مورد نياز اين كشور است و اين كشور همانند بسياري از كشورهاي غرب آسيا، واردكننده محصولات شيميايي، ماشين آلات و خدمات و وسايل حمل و نقل از فرانسه است.

3. صادرات فرانسه به نيجريه

نيجريه به عنوان كشوري كه از جمعيت مسلمان برخوردار است يكي از واردكنندگان سوخت و مواد غذايي از فرانسه است. اين كشور نيز همانند بسياري از كشورهاي مسلمان، كالاهاي شيميايي، دستگاه هاي صنعتي و الكترونيكي مورد نياز خود را از فرانسه تأمين مي كند.

4. صادرات فرانسه به تونس

مهم ترين بخش واردات كشور تونس از فرانسه مربوط به ماشين آلات و كالاهاي الكترونيكي است كه حدود 1.25 ميليارد دلار برآورد مي شود.

5. صادرات به مصر

مصر به عنوان يك كشور آفريقايي كه جمعيت حاكم بر آن مسلمان است از گذشته با فرانسه ارتباط داشته و اين ارتباطات در بسياري از مواقع به ضرر مصر تمام شده است و از اين رو، اين كشور را تحت استعمار فرانسه قرار داده است.

اكنون با گذشت دوران استعمار، روابط تجاري اين دو كشور افزايش يافته است؛ به نحوي كه اين كشور داراي واردات 750 ميليون دلاري در حوزه ماشين آلات و صنايع الكترونيكي و همچنين رقم 450 ميليارد دلاري در حوزه محصولات شيميايي است.

نتيجه گيري

صنعت حمل و نقل، دستگاه ها، وسايل الكتريكي و الكترونيكي و مواد شيميايي از كالاهاي مهم صادراتي كشور فرانسه است و ميزان درآمد حاصل شده از اين بخش براي فرانسه از اهميت بالايي برخوردار است چرا كه فرانسه در توليد اين كالاها داراي مزيت است و لذا تحريم شدن اين بخش ها براي فرانسه بسيار خطرآفرين برآورد مي شود.

چنانچه كشورهاي اسلامي بخواهند در مقابل اقدام رئيس جمهور فرانسه واكنش نشان بدهند اقتصاد فرانسه به شدت آسيب خواهد ديد. كشورهاي مسلمان داراي يك بازار بزرگ براي اين كشور هستند به نحوي كه ارزش صادراتي آن براي فرانسه حداقل 50 ميليارد دلار است و از طرفي، منبع بزرگي از واردات خود را از دست خواهد داد. اين منبع وارداتي كه بيش از 60 ميليارد دلار ارزيابي مي شود، نقش مهمي در اقتصاد فرانسه دارد چرا كه اين كشور با وارد كردن مواد اوليه و فراوري كردن آنها به انجام صادرات مي پردازد و بخش مهمي از درآمد صادراتي خودش به اين بخش وابسته است.

صنعت حمل و نقل فرانسه با وجود بحران كرونا بسيار آسيب پذير شده است و دچار ضررهاي فراواني گرديده است لذا اگر كشورهاي مسلمان واردات وسايل نقليه و حمل و نقل خود از اين كشور را متوقف كنند اين صنعت بيش از پيش ورشكسته خواهد شد و اقتصاد فرانسه را به شدت تحت تأثير قرار خواهد داد.

آسيب تحريم همه جانبه عليه فرانسه مي تواند آن قدر بزرگ باشد كه اقتصاد درگير با كروناي آن را رو به افول ببرد و منجر به يك بحران بزرگ براي آن شود. از طرفي كشورهاي رقيب فرانسه، دنبال فرصتي هستند تا بتوانند نقش خود را در بازار كشورهاي اسلامي رونق بدهند و اگر كوچكترين لغزشي از سوي فرانسه صورت گيرد جايگاه آن را تصاحب خواهند كرد. به همين دليل كشورهاي اسلامي دچار ضرر اندكي خواهند بود و خواهند توانست به حيات اقتصادي خود ادامه دهند اما صدمه وارد بر اقتصاد فرانسه مي‌تواند جبران ناپذير باشد.

 اقتصاد مقاومتي

سياست‌هاي كلي اقتصاد مقاومتي (2)

10- حمايت همه جانبه هدفمند از صادرات كالاها و خدمات به تناسب ارزش افزوده و با خالص ارزآوري مثبت از طريق:
• تسهيل مقررات و گسترش مشوق هاي لازم
• گسترش خدمات تجاري و ترانزيت و زيرساخت هاي مورد نياز
• تشويق سرمايه گذاري خارجي براي صادرات
• برنامه‌ريزي توليد ملي متناسب با نيازهاي صادراتي، شكل دهي بازارهاي جديد و تنوع بخشي پيوندهاي اقتصادي با كشورها به ويژه با كشورهاي منطقه
• استفاده از سازوكار مبادلات تهاتري براي تسهيل مبادلات در صورت نياز
• ايجاد ثبات رويه و مقررات در مورد صادرات با هدف گسترش پايدار سهم ايران در بازارهاي هدف
11- توسعه حوزه عمل مناطق آزاد و ويژه اقتصادي كشور به منظور انتقال فناوري هاي پيشرفته، گسترش و تسهيل توليد، صادرات كالاها و خدمات و تأمين نيازهاي ضروري و منابع مالي از خارج
12- افزايش قدرت مقاومت و كاهش آسيب پذيري اقتصاد از طريق:
• توسعه پيوندهاي راهبردي و گسترش همكاري و مشاركت با كشورهاي منطقه و جهان بويژه همسايگان
• استفاده از ديپلماسي در جهت حمايت از هدف هاي اقتصادي
• استفاده از ظرفيت هاي سازمان هاي بين المللي و منطقه اي
13- مقابله با ضربه پذيري درآمد حاصل از نفت و گاز از طريق:
• انتخاب مشتريان راهبردي
• ايجاد تنوع در روش هاي فروش
• مشاركت دادن بخش خصوصي در فروش
• افزايش صادرات گاز
• افزايش صادرات برق
• افزايش صادرات پتروشيمي
• افزايش صادرات فرآورده هاي نفتي
14- افزايش ذخاير راهبردي نفت و گاز كشور به منظور اثرگذاري در بازار جهاني نفت و گاز و تأكيد بر حفظ و توسعه ظرفيت هاي توليد نفت و گاز بويژه در ميادين مشترك